Sobota Mięsopustna – Sobota Rodzicielska

Przedostatnia sobota przed Wielkim Postem to szczególny dzień. Jest ona nazywana Sobotą Mięsopustną, gdyż to ostatnia sobota do Paschy, kiedy można spożywać mięso. Określa się ją też mianem Soboty Rodzicielskiej, gdyż jest to szczególny dzień modlitwy za zmarłych; ta nazwa jest bardziej z rosyjskiego po wpływu, gdyż w innych językach podkreśla się nie tylko przodków, ale wszystkich zmarłych, np. po serbsku mówi się na nią Zadušnice (czyli znane polskie „Zaduszki”), zaś po arabsku Sabtu Al-Amłāt („Sobota Zmarłych”) lub Sabtu Ar-Rāqidīn („Sobota tych, co zasnęli”). Tego dnia modlimy się za wszystkich zmarłych: naszych bliskich, przodków, znanych z imienia, których nam polecono modlitwie, których nie wiemy gdzie pochowano, utonęli, zginęli na polu bitwy, nie mieli pogrzebu etc. 

De facto w przeciągu całego roku liturgicznego z wyjątkiem Wielkiej Soboty i Soboty Paschalnej Cerkiew modli się w soboty za zmarłych, gdyż szabas to dzień odpoczynku Boga – w Starym Testamencie to zapowiedź, w Nowym to już się wypełnia w Chrystusie spoczywającym w grobie. Sobota to nie jest dzień powszedni, gdyż Cerkiew jest Nowym Izraelem, nie obala Starego Testamentu, lecz go kontynuuje w Nowym. Ten status soboty-szabasu, przygotowania a zarazem już nieco świątecznego dnia, i szczególnej modlitwy za zmarłych – będzie widać w sposób wyjątkowy w nadchodzącym Wielkim Poście.

W przeciągu roku liturgicznego w tradycji bizantyjskiej są dwa inne bardzo szczególne dni modlitwy za zmarłych – to Niedziela Antypaschy oraz sobota przed Niedzielą Zesłania Świętego Ducha. Inne Soboty Rodzicielskie, np. św. Dymitra, nie występują we wszystkich tradycjach, różnią się też lokalnie w terminach, tj. po wspomnieniach jakich świętych one wypadają. Dlatego też dzisiejsza Sobota Rodzicielska jest wyjątkowa, bo obchodzona przez wszystkich prawosławnych tradycji bizantyjskiej, czyli, po prostu: przez większość prawosławnych.

1_august_34_of_41

Dlaczego tak pamiętamy o zmarłych w Sobotę Mięsopustną? Otóż, dzień po niej wypada Niedziela o Sądzie Ostatecznym. Żeby się nie wymądrzać, przytoczę słowa synaksarionu dzisiejszej soboty (tłum. za liturgia.cerkiew.pl): Dzisiaj święci ojcowie ustanowili wspomnienie wszystkich od wieków zmarłych w pobożności ludzi, a to z takiego powodu: (…) jutro będzie wspominane powtórne przyjście Chrystusa, to właściwym jest wspominanie dusz wszystkich ludzi, którzy kiedykolwiek żyli, błagając budzącego bojaźń i bezstronnego Sędziego, aby okazał im miłosierdzie i uczynił godnymi obiecanej szczęśliwości.

Z drugiej strony, święci ojcowie pragnąc w następną niedzielę przedstawić historię wygnania Adama, najpierw pomyśleli o pewnym odpoczynku, aby zakończywszy dzisiaj tym kończącym historię, ostatecznym odpoczynkiem, zacząć potem jakby od początku, od Adama, a tym ostatecznym doświadczeniem z nieprzekupnym Sędzią, które będzie miało miejsce na końcu wieków, przeraziwszy ludzi, pobudzić ich do wysiłków postu.

Podkreślenie jest moje, by zaznaczyć związek dzisiejszego dnia ze zbliżającym się Wielkim Postem.
Jeśli chodzi o nabożeństwa tego dnia, są one podobne do innych sobotnich – tj. z hymnami za zmarłych w trakcie wieczerni, jutrzni i Liturgii, jednak jutrznia ma specyficzny przebieg:
a) recytacja psamu 118 (przy czym podzielonego na dwie, a nie trzy stacje jak w obrzędzie pogrzebu Chrystusa w Wielką Sobotę i obrzędzie pogrzebu Bogurodzicy na święto Jej Zaśnięcia) ze śpiewem stychu: Błogosławiony jesteś, Panie, naucz mnie przykazań Twoich;
b) śpiew Eulogitariów za zmarłych (istnieją jeszcze Eulogitaria Wielkiej Soboty tożsame z tymi z jutrzni zwykłej niedzieli oraz Eulogitaria święta Zaśnięcia Bogurodzicy), tutaj w greckim polifonicznym wykonaniu:

c) ciekawe wykonanie kanonu: śpiewa się kanon patrona świątyni, w której jest sprawowane nabożeństwo oraz kanon tego dnia, który ma drugą pieśń (co od wielu wieków jest charakterystyczne tylko dla Wielkiego Postu, na inne okazje drugiej pieśni się nie śpiewa, albo wręcz jej nie ma).

Kontakionem śpiewanym po szóstej pieśni kanonu oraz na Boskiej Liturgii tego dnia jest ten za zmarłych (cs. So swiatymi upokoj):

Ze świętymi daj odpoczynek, Chryste,
duszom zmarłych Twoich sług,
gdzie nie ma cierpień, smutku i westchnień,
lecz życie nie mające końca.

Śpiew fiński tego hymnu:

Na Boskiej Liturgii Apostoł to fragment pierwszego listu do Tesaloniczan (4, 13-17), który podkreśla jutrzejszą niedzielę: Sam bowiem Pan zstąpi z nieba na hasło i na głos archanioła. Ale mówi też o zwieńczeniu naszej wędrówki Triody Postnej: Jeśli bowiem wierzymy, że Jezus istotnie umarł i zmartwychwstał, to również tych, którzy umarli w Jezusie, Bóg wyprowadzi wraz z Nim. 

Ewangelia to Łk 21, 8-9 25-27 33-36, czyli zapowiedź o dniach ostatecznych poprzedzających Sąd. To fragment mowy z Wielkiego Wtorku, której w pełni wysłuchamy w cerkwiach za nieco ponad siedem tygodni.

Wiecznaja pamiat’! – Niech ich pamięć będzie wieczną! [tu po arabsku]

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s