I Niedziela Wielkiego Postu – Tryumfu Ortodoksji

Pierwsza niedziela Wielkiego Postu to Niedziela Tryumfu Ortodoksji (Prawosławia). Jest ona radosnym zwieńczeniem Czystego Tygodnia, najbardziej uroczystą ze wszystkich pięciu wielkopostnych niedziel. Można by rzec, że po Czystym Tygodniu dochodzimy do czystej, tj. nieskażonej herezją Wiary: Prawosławia. A jaka droga wiedzie przez Czysty Tydzień? Dużo modlitwy, sroga asceza, przebaczenie bliźniemu, pokora, chęć nawrócenia (pokajanie) i wołanie codziennie słowami Wielkiego Kanonu: Wspomożycielem i Obrońcą, moim Zbawieniem – to mój Bóg! I Wysławię Go! Bóg ojca mojego!, czyli też zaufanie i wdzięczność wobec Boga, oraz ciągłość Tradycji Ojców Kościoła i życie nią. Znaczy, to są elementy prawosławnej drogi do Zbawienia, prawowiernego wyznawania Trójjedynego Boga.

duooo.jpg

Na Liturgii czytana jest Ewangelia mówiąca o powołaniu przez Chrystusa apostołów Filipa i Natanaela (J 1, 43-51). Oni sami znajdują Chrystusa i wyznają, że jest On prawdziwie zapowiadanym przez proroków Mesjaszem, wcielonym Synem Bożym. Na tym wyznaniu mamy budować swą drogę do Jerozolimy, by tam iść razem z Chrystusem, a nie wraz z faryzeuszami i innymi krzyczeć, że to bluźnierstwo. Żeby natomiast Chrystusa prawdziwie wyznawać, należy być członkiem Cerkwi… To jest podejście Cerkwi prawosławnej właśnie: Przyjdź i zobacz! Sam spróbuj, doświadcz, przekonaj się! Realizacją tych słów jest kontynuacja wytycznych naświetlonych nam przez Czysty Tydzień.

Niedziela Prawosławia -–Liban

1780657_1451033751797387_313523466_n

Tak więc tutaj splata się treść Ewangelii – owo Przyjdź i zobacz! – z treścią hymnografii, która mówi głównie o tryumfie (843 r.) prawowierności nad herezją ikonoklazmu – tj. szczęśliwym zakończeniem walki z ikonami na podstawie złej interpretacji Starego Testamentu. Przecież to dzięki ikonie widzimy… W kanonie tej niedzieli wielokrotnie wymieniania jest cesarzowa bizantyjska Teodora – to dzięki tej pobożnej kobiecie (a także innej niewieście, mianowicie wcześniej panującej cesarzowej Irenie, która przeciwko ikonoklastom zwołała sobór powszechny w Nicei w 787 roku) zwyciężono tę herezję ciągnącą się od wieków na dużym obszarze Cesarstwa Wschodniorzymskiego (od tego uchronił się m. in. Egipt, dlatego koptyjskie ikony są jednymi z najstarszych zachowanych), oraz inne mogące się z niej wywodzić, patrz niektóre odłamy protestanckie. Ikony mogą powstawać, ponieważ Bóg przyjął ludzkie ciało, stał się widocznym. Jak pisał wielki arabski święty, Jan Damasceński: Nie czczę materii, lecz Stwórcę materii, który materią dla mnie stał się, który przyjął życie w ciele i który przez materię dokonał mojego zbawienia. Zaś to „stanie się materią Stwórcy” dokonało się m. in. za sprawą Świętego Ducha oraz – tak jak zwycięstwo nad ikonoklazmem – dzięki kobiecie, tj. Bogurodzicy, św. Marii. Jest to budowaniem kobiety Bożej, „nowej Ewy”, w przeciwieństwie do tej Ewy, o której słyszeliśmy w hymnografii tydzień temu, a w liturgicznym czytaniu również w ostatni piątek.  Mówi o tym chociażby kontakion tej niedzieli:

Nieopisane Słowo Ojca z Ciebie, Bogurodzico,
staje się opisanym i przez Wcielenie
odnowiwszy dawno temu skalany obraz
połączył z Bożym pięknem.
Wyznając przeto zbawienie,
przedstawiamy to czynem i słowem.

A także ostatni troparion 9-tej pieśni kanonu tej niedzieli:
Zniesione zostało osądzenie Pramatki Ewy, Bogurodzico,
gdy Ty w niewypowiedziany sposób zrodziłaś Władcę wszystkich,
Czysta, Którego podobieństwa całujemy teraz na ikonach.

Niedziela Prawosławia – Kragujevac (Serbia)

nedeljapravoslavlja42.jpg

Pod względem liturgicznym niedziela ta wygląda tak:
1. Raczej fioletowe szaty liturgiczne, ale w niektórych tradycjach mogą być one jaśniejsze.
2. Wieczernia w sobotę wieczór taka jak każda inna niedzielna wieczernia – czuć to „wytchnienie” i tryumf po Czystym Tygodniu. No i ma swoją hymnografię. Z jednej strony jest ona właśnie zwycięska i radosna z racji treści tej niedzieli, tu przykładowo stichera pochwalna z jutrzni:

Dzisiaj ukazał się dzień radosny i napełniony weselem,
bowiem światłość najprawdziwszych dogmatów błyszczy
i jaśnieje Cerkiew Chrystusowa,
przyozdobiona teraz przywróconymi świętymi ikonami,
jaśnieniem przedstawień i jednomyślnością wiernych,
wynagrodzoną przez Boga.

Z drugiej owa hymnografia przypomina, że trwa Wielki Post, przykładowo stichera isomelosa z jutrzni:

Mojżesz przyjął prawo w czasie wstrzemięźliwości i przyciągnął lud,
Eliasz poszcząc zamknął niebiosa,
a troje dzieci Abrahama przez post zwyciężyło bezbożnego prześladowcę,
przez post przeto i nas, Zbawco, uczyń godnymi osiągnąć Zmartwychwstanie,
tak śpiewających:
Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami

Śpiew tego hymnu w języku rumuńskim (poprzedzony Chwała Ojcu):

Poza tym, od tego momentu do niedzieli wieczór często w cerkwiach wystawia się albo ikonę tej niedzieli, albo kilka ozdobnych ikon.

Niedziela Prawosławia – USA
2015-0301-pa-crossingville3__medium.jpg

3. Jutrznia – strukturalnie jest taka, jak pierwszej niedzieli Przedpościa; czyli nawet jest czytany oktoich niedzielny wg aktualnego tonu, i oczywiście hymny tej niedzieli, wraz z jej synaksarionem (objaśnienie liturgiczne i geneza święta).
4. Liturgia – sprawowana św. Bazylego Wielkiego (celebrowana tylko 10 razy w roku, w tym właśnie w wielkopostne niedziele), rzecz jasna z czytaniami tej niedzieli (Apostoł Hbr 11, 24-26, 32-12,2 i wspomniana wyżej Ewangelia) oraz jej troparionem.
5. Po Eucharystii celebrowane jest specjalne nabożeństwo dziękczynno-błagalne – molebień za wszystkich prawosławnych chrześcijan, żyjących i zmarłych, zakończone hymnem Ciebie Boga wysławiamy (cs. Tiebie Boga hwalim, łac. Te Deum laudamus), będący autorstwa św. Ambrożego z Mediolanu.

Jeśli natomiast przewodniczy mu biskup, powinien być odmawiany również Synodikon (tzn. chyba może być odprawiony i bez biskupa), tzn. anatemy (klątwy) wobec wymienianych szczegółowo heretyków: poczynając od tych, co wierzą w przypadki, a nie Wolę Bożą, a kończąc na Ariuszu i innych herezjach – w niektórych miejscach odstępstwa wciąż są dodawane. Oto nagranie anatem z Rosji:

 

 

 

A to nagranie z Gruzji:

6. Po Liturgii – bywa jednak też, że w ramach wieczerni – w wielu miejscach na świecie – choć raczej poza Polską – odbywają się procesje z ikonami albo w świątyni, albo wokół niej, albo przez całe miasta.

Nagrania z Bukaresztu (Rumunia)

Nagranie z Kruševca (Serbia)

Bywa, że wierni są proszeni, by tego dnia nie tylko śpiewać wyjątkowo głośno i wyraźnie wyznanie wiary (tak było u nas za minionego proboszcza 😉 ) ale i by każdy przyniósł jakąś ikonę z domu, od najmłodszego

2015-0301-al-birmingham3__medium

do najstarszego.

2015-0301-ct-willimantic3__medium

Oto przykład nie-zdjęciowy, lecz video:

W krajach, w który działa kilka jurysdykcji, tj. Cerkwi lokalnych, są organizowane panprawosławne nabożeństwa: Liturgia, wieczernia i/lub procesja. Oto przykład z USA:

 

 

7. Od następnego dnia, poniedziałku, jest już zwyczajny tryb wielkopostny (więcej o nim tutaj), nieco mniej srogi i pochłaniający niż Czysty Tydzień. Od poniedziałku również, codziennie z wyjątkiem sobót i niedziel aż do końca Wielkiego Postu, na powieczerzu czyta się kanony i żywoty świętych, których pamięć w tym roku wypadnie w czasie od Soboty Wskrzeszenia Łazarza do Niedzieli o Tomaszu włącznie. Jest to spowodowane tym, że właśnie w wymienionym okresie będziemy się skupiać tylko na Chrystusie – najpierw Cierpiącym, a potem Tryumfującym – i same imiona świętych dnia będą wymieniane tylko przy rozesłaniu, tj. końcowym błogosławieństwie.

Linkuję arabską jordańską pieśń o tytule Al-Ursuduksijja („Prawosławie”), na dole moje tłumaczenie na polski:

 

Prawosławie, tyś źródłem głębokiej i wielkiej wiary;
tyś światłem Allaha (Boga) na ziemi i modlitwą i kultem religijnym;
myśmy na twych zielonych niwach o kwiatach zroszonych;
myśmy księżycami u bramy Chrystusa Żywego – Zbawiciela ludzkości;
kierujemy się miłością, dobrem, czystością i niewinnością
pokojem, praworządnością, zgodą i kulturą;
czynimy przestrzeń dla każdego człowieka światłem i Ewangelią (Dobrą Nowiną);
wznosimy jaśniejący sztandar wiary we wszechświecie (bycie).

Prawosławie, tyś źródłem głębokiej i wielkiej wiary;
tyś światłem Allaha (Boga) na ziemi i modlitwą i kultem religijnym;
myśmy na twych zielonych niwach o kwiatach zroszonych;
myśmy księżycami u bramy Chrystusa Żywego – Zbawiciela ludzkości;
Prawosławni – oto my, będący przy tym błyszczącym światłem prawdy;
myśmy żołnierzami w szkole wiary i na pierwszym froncie;
strzeżemy ojczyzn, budujemy wszystko we wspaniałości;
zachowujemy i strzeżemy Przymierza,
w Duchu bronimy ziemi naszej Jordanii bogatej, latarni wspaniałości;
my prawosławni żyjemy w harmonii;
w przyzywaniu Boga niczym gołębie, bez kolaboracji;
a w przykładzie pokoju – niech na Ziemi pokój będzie!

Niedziela Prawosławia – Tirana (Albania)

12719601_10208852129925113_3858356447803908071_o.jpg

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s