Krótki opis ogólnych nabożeństw wielkopostnych

Pewnie większość Czytelników to zna, ale może jednak nie każdy, stąd też opiszę tu krótko charakterystyczne wielkopostne nabożeństwa.

1. Wielkopostna jutrznia
a) Po sześciopsalmiu i ektenii zamiast wersetów Bóg i Pan, i objawił się nam (cs. Bog Gospod i jawisja nam) śpiewa się Od godzin nocnych duch mój czuwa (cs. Ot noszczi utreniujet duh moj) przetykane śpiewem „alleluja” na ton 8, co pewnie może szokować rzymskich katolików, u których „alleluja” zupełnie nie jest używane od początku Wielkiego Postu aż do Wielkiej i Świętej Nocy, kiedy następuje jego uroczysta aklamacja. 
b) Specyficzny śpiew kanonu, czyli:
z Triody Postnej śpiewa się tzw. trójpieśń (czyli trzy pieśni; kanon ma ogółem dziewięć pieśni) danego dnia postu – trójpieśni są właśnie charakterystyczne dla Wielkiego Postu;
z miniei (tj. księga zawierająca wspomnienia świąt i świętych wg dat stałych) śpiewa się kanon danego świętego;
w ramach każdej pieśni w tonie pomiędzy melorecytacją a śpiewem psalmista albo chór pomiędzy troparionami pieśni wykonują stychy kantyku biblijnego, do którego każda pieśń z natury się odwołuje, tzn.
pierwsza pieśń zawsze nawiązuje do Kantyku Mojżesza po przejściu przez Morze Czerwone (Wj 15, 1-19),
druga pieśń do drugiego Kantyku Mojżesza (Pwt 32, 1-43),
trzecia pieśń do Kantyku Anny, Matki Samuela (1 Sm 2, 1-10),
czwarta pieśń do modlitwy proroka Habakuka (Ha 3, 1-19),
piąta pieśń do modlitwy proroka Izajasza (Iz 26, 9-20),
szósta pieśń do modlitwy proroka Jonasza (2, 2-9),
siódma pieśń do modlitwy Trzech Młodzieńców (Dn 3, 26-56).
ósma pieśń do Kantyku Trzech Młodzieńców wyrwanych z ognistego pieca w Babilonie (Dn 3, 57-88),
dziewiąta pieśń do Magnificat Bogurodzicy i Kantyku Zachariasza (Łk 1, 46-55, 68-79).
c) Modlitwa św. Efrema Syryjczyka z pokłonami (3 duże, 12 małych, 1 duży)
d) czytana/melorecytowana Wielka Doksologia (tj. Chwała na wysokościach Bogu, cs. Slawa wo wisznih Bogu) miast śpiewana – to znowu może być zaskakujące dla rzymskich-katolików, którzy tego hymnu w ogóle nie odmawiają aż do Wielkiego Czwartku.

2. Wielkopostne godziny kanoniczne (cs. czasy)
a) Do godzin trzeciej, szóstej i dziewiątej przypisane jest czytanie po jednej katyzmie psałterza (katyzmy zwyczajowo czyta się przede wszystkim w ramach jutrzni, oczywiście na wielkopostnej są czytane, i to aż trzy); jedynie w piątek dziewiąta godzina nie ma katyzmy.
b) Na każdej z godzin jest śpiewany w innym tonie specyficzny hymn z refrenem, na który bije się pokłon, a na stychy wstaje:
na pierwszej jest to hymn z refrenem O poranku usłysz głos mój, Królu mój i Boże mój (cs. Zautra usliszi glas moj Carju moj i Boże moj);

na trzeciej z refrenem Panie, który Najświętszego Twego Ducha o trzeciej godzinie na Twych Apostołów zesłałeś, nie odbieraj Go nam, Dobry, lecz odnów nas, modlących się do Ciebie (cs. Gospodi, iże Preswiatago Twojego Duha w tretij czas Apostolom Twoim nizposlawij: Togo, Blagij, nie otymi ot nas, no obnowi nas, moljaszczih Ti sja);

na szóstej z refrenem Ty, który szóstego dnia i o szóstej godzinie do krzyża przygwoździłeś śmiały grzech Adama w raju i spis naszych grzechów podarłeś, Chryste Boże, zbaw nas (cs. Iże w szestyj dień że i czas, na kreste Prigwożdej w rai derznowiennyj Adamow greh, i sogreszenij naszih rukopisanije razderi, Hriste Boże, i spasi nas);
na dziewiątej z refrenem Chryste Boże, który o dziewiątej godzinie ze względu na nas ciałem zakosztowałeś śmierci, umartw mędrkowanie ciała naszego i zbaw nas (cs. Iże w dewiatyj czas nas radi plotiju smert wkusiwyj, umertwi ploti naszeja mudrowanije, Hriste Boże, i spasi nas).

c) Na każdej z tych godzin czytanych jest również kilka innych dodatkowych hymnów.
d) Modlitwa św. Efrema Syryjczyka z pokłonami (3 duże, 12 małych, 1 duży).
e) Na szóstej godzinie czytany jest troparion proroctwa (inny na każdy dzień) oraz Księga Izajasza od początku, codziennie w dni powszednie po fragmencie.
f) W przeciwieństwie do pozostałego czasu w roku, tzw. izobratelnyje (inaczej typika) następują nie przed, a po dziewiątej godzinie.
g) W ramach wielkopostnych izobratelnych nie czyta się psalmów, lecz śpiewa się dziewięć błogosławieństw przetykanych zawołaniem Dobrego Łotra (W królestwie Twoim wspomnij nas, Panie, gdy przyjdziesz w królestwie Twoim, cs. Wo Carstwii Twojem pomjani nas, Gospodi, jegda priideszi, wo Carstwijem Twojem), na które robi się pokłony.

3. Pochwały ku czci Bogurodzicy
a) Sprawowane w tradycjach południowych (ostatnio też w polskich parafiach: Bruksela i Wola w Warszawie) w pierwsze cztery piątki Wielkiego Postu; bo w piąty piątek, w ramach czuwania na jutrzni, we wszystkich tradycjach czytany jest Akatyst w całości – to ostatnie ma sens właśnie zwłaszcza na południu, jako podsumowanie, bowiem w tym tygodniu (tj. piątym) też czyta się jako podsumowanie, i również po 4 częściach, Kanon św. Andrzeja z Krety.

Damaszek – Syria

11025800_810089649066055_9136442747148167398_n
b) Odbywa się w ramach małego powieczerza.
c) Recytowane są psalmy powieczerza, wyznanie wiary i doksologia (Chwała na wysokościach Bogu).
d) Śpiewany w pełni kanon modlitewny do Bogurodzicy (Paraklesis).

Qob Iljas pod Zahle – Liban

17021806_387189081656320_6448934438735917199_n
e) W każdy z tych czterech piątków śpiewana jest kolejna część Akatystu Zwiastowania Bogurodzicy – ten podział na cztery jest dosyć wyjątkowy, bo normalnie jest on czytany (a nie śpiewany, ewentualnie śpiewane same zawołania z „Raduj się”) w całości.
f) Na środek cerkwi wystawia się ikonę Bogurodzicy, często ozdobioną kwiatami albo w inny sposób.

phoca_thumb_l_dsc_9217 g) Tylko na pierwszym tym nabożeństwie, tj. w Czysty Piątek, czytana jest również Ewangelia (J 15, 1-7), która jest fragmentem słów Chrystusa z Mistycznej Wieczerzy, którą będziemy urzeczywistniać w Wielki Czwartek. Fragment ten doskonale konkluduje Czysty Tydzień, a zarazem nakreśla cel Wielkiego Postu, tj. Wielki Tydzień, i wzmacnia, byśmy trwali w poście i przygotowaniach.

To nabożeństwo z Płowdiwu (Bułgaria)

To nabożeństwo z Bejrutu (Liban)

Akatyst Zwiastowania Bogurodzicy po polsku

4. Liturgia św. Bazylego w wielkopostne niedziele
a) Dużo dłuższa Anafora Eucharystyczna niż na Liturgii św. Jana Chryzostoma, przy czym jeśli nie czytana na głos poza kilkoma fragmentami, to wierni niestety głównie to rozpoznają po wydłużonym śpiewie chóru takich hymnów jak np. Pieśń Serafinów (Święty Święty).

17103370_1378698298871851_8857509690107312875_n.jpg
b) Hymn ku czci Bogurodzicy to Tobą raduje się (cs. O Tiebie radujetsja), a nie Godnym jest (Dostojno jest).

W języku cerkiewno-słowiańskim – śpiew wschodniosłowiański

Inne wykonania, w różnych językach, wraz z tekstem polskim i cerkiewnosłowiańskim w tym artykuliku.

c) W tradycjach południowych śpiewany jest kontakion Waleczna Hetmanko (cs. Wzbrannoj wojewodie) – znany ze święta Zwiastowania Bogurodzicy (które nowostylnie zawsze przypada w Wielkim Poście, zaś starostylnie zazwyczaj) oraz Akatystu Zwiastowania.
d) W ramach Apostoła czytany jest kolejny fragment z Listu do Hebrajczyków (zresztą podobnie, jak w wielkopostne soboty).

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s