Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów – dla laika i nie tylko

Dotychczas na blogu pojawiły się teksty o różnych nabożeństwach wielkopostnych, z wyjątkiem tytułowego dla tego artykuliku. A to z racji tego, że Liturgia UPD zasługuje na osobny tekst 😉smoll_1_sedmica_19_originalxq

I WSTĘP
Na początku należy zaznaczyć, iż w dni powszednie Wielkiego Postu (poniedziałek-piątek) na wieczerni śpiewa się oczywiście hymny danego dnia z Triody Postnej, a także czyta się dwie paremije, tj. czytania ze Starego Testamentu: mianowicie, od początku czyta się Księgę Rodzaju oraz Księgę Przysłów.
Tę pierwszą – byśmy sobie przypomnieli, jak to wszystko, tzn. Historia Zbawienia, się zaczęło. Bo przecież od Czystego Poniedziałku zaczynamy nowe życie, by z Chrystusem w Wielkim Tygodniu wszystko czynić nowym. Rzecz jasna, bierze się to również z tego faktu, że Wielki Post był i jest czasem przygotowania katechumenów do chrztu – a zatem, uczestnicząc w nabożeństwach, zapoznawali się i zapoznają z podstawowymi sprawami, a do takich należy Księga Rodzaju.
Tę drugą – bo zawiera wiele praktycznych sentencji i wskazówek do przemyślenia oraz wdrożenia w Wielkim Poście.

Skąd tu mowa o wieczerni? Bowiem Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów wywodzi się z wielkopostnej wieczerni. Niektórzy nawet skłaniają się do określenia jej mianem „wieczerni z udzielaniem Eucharystii”, choć wydaje mi się to o tyle błędne, że jednak Liturgia UPD ma pewne cechy Liturgii.

Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów jest sprawowana w środy i piątki Wielkiego Postu; Wielki Poniedziałek, Wielki Wtorek i Wielką Środę, a także w czwartek piątego tygodnia Wielkiego Postu, i ewentualnie wspomnienie wielkich świętych w Wielkim Poście w dzień powszedni (np. 40 męczenników sebastyjskich).

Liturgia UPD, która jest sprawowana obecnie w tradycjach bizantyjskich, jest tą autorstwa św. papieża Rzymu Grzegorza I Dialogosa (cs. Dwojeslowa), żyjącego w IV wieku. Jednak nie jest to jedyna Liturgia UPD, o czym w trzeciej części tekstu.

Na Liturgii UPD nie ma konsekracji Darów – wiernym udziela się tych konsekrowanych z ostatniej Liturgii z konsekracją, czyli z niedzieli.

liturgiya

II PRZEBIEG
Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów powinna być sprawowana popołudniu, bezpośrednio po dziewiątej godzinie kanonicznej. Na szczęście, w wielu parafiach widać powrót do tej tradycji – Liturgia ta rano de facto nie ma racji bytu.

1. Kapłan rozpoczyna wezwaniem tak, jak na każdej inne Liturgii (a nie wieczerni): Błogosławione Królestwo… (cs. Blagoslowienno Carstwo…), po czym lektor czyta trzy razy Przyjdźcie pokłońmy się (cs. Priiditie poklonimsja), a następnie psalm 103 – czyli, jak na każdej wieczerni. Na koniec chór śpiewa Alleluja x3 chwała Tobie, Boże.
2. Następuje pierwsza ektenia – taka jak na Liturgii czy wieczerni.
3. Czytana jest 18 katyzma, podzielona na trzy stacje. W tym czasie kapłan bierze naczynie w którym przechowuje się Eucharystię, wyjmuje z niego z uwagą i pobożnością święty chleb, umieszcza na diskosie, a także wlewa do kielicha wino i wodę, ale nie odmawia przy tym żadnych modlitw. Okadza asterysk i welony oraz przykrywa nimi naczynia liturgiczne, nie odmawiając jednak żadnych modlitw (cytat z tekstu Liturgii UPD za liturgia.cerkiew.pl). Po każdej stacji wygłaszana jest krótka ektenia. Poza monasterami, jeśli kapłan już wykona czynność przewidzianą na daną stację, przerywa lektorowi czytanie psalmów ektenią.
a) Przy pierwszej stacji są to psalmy 119-123.
b) Przy drugiej stacji są to psalmy 124-128.
c) Przy trzeciej stacji są to psalmy 129-133. W tym czasie wierni zazwyczaj klęczą.

01-13
4. Śpiewany jest hymn Panie, wołam do Ciebie (cs. Gospodi wozwah), po którym następuje śpiew i czytanie sticher dnia.
5. Wejście z kadzielnicą (w dzień Męczenników Sebastyjskich oraz w Wielkim Tygodniu z Ewangelią), po którym jest śpiewany typowy hymn dla wieczerni: Światłości Cicha (cs. Swietie Tihij).
6. Czytanie pierwszej paremiji (z Księgi Rodzaju; w Wielkim Tygodniu z Księgi Wyjścia) poprzedzonej prokimenem dnia.
7. Prokimen drugiej paremiji oraz wyjście kapłana ze świecą z zawołaniem: Światłość Chrystusa oświeca wszystkich! (cs. Swiet Hristow proswieszczajet wsieh!), pokłon do ziemi.

8. Czytanie drugiej paremiji (z Księgi Przysłów; w Wielkim Tygodniu z Księgi Hioba).

9. Śpiew antyfonalny (na przemian kapłan i chór/wierni) psalmu z refrenem Niech moja modlitwa wznosi się jak dym kadzidlany przed Tobą, podniesienie mych rąk ofiarą wieczorną (cs. Da isprawitsja molitwa moja jako kadilo pred Toboju, wozdejanije ruku mojeju żertwa wieczernjaja) z okadzeniem i pokłonami.

Śpiew dwugłosowy w cerkiewno-słowiańskim

Śpiew arabski po angielsku

Śpiew rumuński

10. Wielkopostna modlitwa św. Efrema Syryjczyka z trzema pokłonami do ziemi, w Wielkim Tygodniu i dzień Męczenników Sebastyjskich Ewangelia, a po tym ektenia żarliwa i ektenia za katechumenów (od środy czwartego tygodnia dodatkowa ektenia za tych przygotowujących się już bezpośrednio do chrztu).
11. Hymn Cherubinów Liturgii UPD (cs. Nynie Sily) z przeniesieniem Świętych Darów, zatem na klęcząco, w niektórych tradycjach (bardziej południowych) kapłan w tym momencie ma nakrytą głowę – trochę tak, jak na pogrzebie kapłańskim czy też przy święceniach:

Śpiew serbski w cerkiewno-słowiańskim

Śpiew po angielsku

Teraz moce niebios niewidzialnie z nami sprawują Liturgię,
oto bowiem wchodzi Król chwały. Oto wnoszona jest spełniona ofiara
mistyczna. Przystąpmy więc z wiarą i miłością, abyśmy stali się uczestnikami
życia wiecznego. Alleluja. Alleluja. Alleluja.

12. Wielkopostna modlitwa św. Efrema Syryjczyka z trzema pokłonami do ziemi oraz ektenia identyczna z tą ostatnią z Liturgii przed Eucharystią.

13. Modlitwa Ojcze nasz na klęcząco i następne części takie jak na zwykłej Liturgii, z wyjątkiem dodania do „Święte świętym” wyrażenia „Uprzednio Poświęcone”.
14. Koinonikon (hymn na Komunię): Zasmakujcie i zobaczcie, jak dobry jest Pan, alleluja x3 (Wkusite i widite jako blag Gospod, alliluja).

Śpiew supraski (a więc z Polski!) w cerkiewno-słowiańskim

Śpiew po angielsku

Staroserbski śpiew w cerkiewno-słowiańskim

Śpiew bizantyjski po rumuńsku

Dwie aranżacje po angielsku Glagoleva

Żywa

Spokojna

15. Wezwanie zwyczajne kapłana do wiernych, by przystąpili do Eucharystii, śpiew chóru Błogosławię Pana w każdym czasie. Chwała Jego na moich ustach (cs. Blagoslowiu Gospoda).
16. Eucharystia wiernych, po której pierwszy z dwóch hymnów pokomunijnych jest inny: Chleb niebieski i kielich żywota spróbujcie i zobaczcie jak dobry jest Pan, alleluja x3 (Hleb nebesnij i czaszu żizni wkusite i widite, jako blag Gospod, alliluja).

Hymny przed i po Eucharystii na Liturgii UPD w wykonaniu serbskim

17. Zwykłe zakończenie Liturgii, z wyjątkiem innej modlitwy zaambonnej:

Panie wszechmogący, który wszystkie stworzenia w mądrości stworzyłeś,
i który ze swej niewypowiedzianej Opatrzności,
i wielkiej dobroci wprowadziłeś nas w te czcigodne dni,
ku oczyszczeniu dusz i ciał, ku opanowaniu namiętności,
ku nadziei zmartwychwstania,
który po czterdziestu dniach wręczyłeś wybranemu swemu słudze Mojżeszowi
wyryte Twą ręką Tablice Przykazań, pozwól i nam, dobry,
wziąć udział w dobrych zawodach,
staraniem dobrym wypełnić ten okres postu,
zachować nienaruszoną wiarę, zetrzeć głowy niewidzialnych węży,
okazać się zwycięzcami grzechu
i bez obawy osądzenia dojść do oddania pokłonu świętemu Zmartwychwstaniu.

Filmik przedstawiający różne momenty Liturgii UPD (Indonezja):

III INNE LITURGIE UPRZEDNIO POŚWIĘCONYCH DARÓW
Jak wspomniałam, istnieje nie tylko Liturgia UPD św. papieża Grzegorza. Również w niektórych tradycjach orientalnych, a mianowicie koptyjskiej, aramejskiej i malankarskiej taki rodzaj Liturgii istniał, lecz od kilku wieków nie jest praktykowany. W przypadku pierwszym wynika to z faktu, że dni powszednie Wielkiego Postu nie są aliturgiczne. W przypadku drugim i trzecim – być może dla podkreślenia tej aliturgiczności (bo tam dni powszednie wielkieopostne są aliturgiczne). Natomiast Ormianie nigdy takiej Liturgii nie potrzebowali, skoro wiernym Eucharystii w Wielkim Poście zasadniczo się nie udziela; choć słyszałam, iż taka istniała – być może na inne posty.

Swoistą formą Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów było wielkopiątkowe nabożeństwo w tradycji łacińskiej do reform wielkotygodniowych z 1956 roku, choć oczywiście miało ono elementy typowe dla Wielkiego Piątku, obecne również po reformach wielkotygodniowych oraz tych z Soboru Watykańskiego II.

Wreszcie, mamy Liturgię Uprzednio Poświęconych Darów św. Jakuba Brata Pańskiego, która jeszcze do –nastego wieku była sprawowana na Synaju, obecnie w bywa celebrowana w niektórych parafiach w Grecji, czego dowodem są poniższe nagrania.

Różnic jest kilka, m. in. katyzmy 18 się nie czyta, lecz śpiewa „pokornym głosem” w systemie antyfonalnym: czyli najpierw jeden chór, a potem drugi, albo układ kapłani-świeccy na przemian. Po śpiewie antyfonalnym Niech modlitwa moja (cs. Da isprawitsja) głoszone jest kazanie, i to na siedząco, jak na zwykłej Liturgii św. Jakuba. Ponadto w ramach tej Liturgii śpiewana jest cała wieczernia, czyli śpiewane są też stychy na stichownie, które na Liturgii UPD św. Grzegorza są pomijane, dlatego wieczernia śród i piątków Wielkiego Postu ich nie zawiera. Dopuszcza się także możliwość odpowiadania Panie zmiłuj się na ekteniach bez czekania na kolejne wezwania kapłana, czyli tak jakby w ciągłym śpiewie. Liturgia ta przewidziana jest na trzech kapłanów i dwóch diakonów, którzy czerwone lub fioletowe szaty liturgiczne zakładają w trakcie psalmu 103. Po wejściu z kadzielnicą, aż do Hymnu Cherubinów kapłani są na środku świątyni. Czytane są inne modlitwy zaambonne – w Wielkim Poście, i w Wielkim Tygodniu.

article_25217_125970.jpg

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s