Święto Zwiastowania Bogurodzicy

25 marca, równo 9 miesięcy przed Bożym Narodzeniem, obchodzone jest święto Zwiastowania Bogurodzicy (cs. Blagoweszczenije)Bóg stał się człowiekiem, i natura Boska zjednoczyła się z naturą ludzką. Bóg stał się człowiekiem po to, byśmy my mogli stać się bogami.

17424941_1345389035519210_127580775871736039_n W tradycjach wschodnich z racji tego oraz dla podkreślenia doskonałości Chrystusa tego święta się nie przesuwa, lecz najwyżej łączy z obrzędami i wspomnieniami dnia, w który wypada, bowiem na Wschodzie jest okurencja świąt. Zaś na Zachodzie jest konkurencja, tzn. święta różnych wag konkurują ze sobą, i się nie łączą zazwyczaj, lecz są przesuwane.

Śpiew łaciński na Komunię w święto Zwiastowania „Ecce virgo”

Oto Dziewica pocznie i porodzi Syna, i nazwą Go imieniem Emmanuel, alleluja!

Śpiew bizantyjski po angielsku na Komunię w święto Zwiastowania

Pan wybrał Syjon, zechciał go na mieszkanie swoje, alleluja!

Wyjątek na Wschodzie stanowi tradycja koptyjska, w której jeśli Zwiastowanie wypada w czasie od ostatniego dnia Wielkiego Postu (piątek przed Sobotą Łazarza i Niedzielą Palmową) do dnia Paschy włącznie, to… Święto nie jest obchodzone. Być może dlatego 29-tego dnia każdego koptyjskiego miesiąca Zwiastowanie jest wspominane, ale czytając koptyjskie fora widać, że wierni mają z tym problem. A właśnie w tym roku wg starego stylu (a kalendarzem podobnym do niego posługują się Koptowie) Zwiastowanie wypada w piątek palmowy, zaś w przyszłym – w Wielką Sobotę, co oznacza dwa lata pod rząd bez tego święta!

the-annunciation coptic

Co więcej, arabskie typikony i niektóre greckie – te jeszcze sprzed powstania kalendarza neojuliańskiego przygotowanego przez serbskiego naukowca, Milankovića – zaznaczają, iż jeśli 25 marca wypadałby w Wielki Piątek lub Wielką Sobotę, to święto Zwiastowania jest przenoszone na dzień Paschy. Zatem widzimy tu dwie rzeczy: po pierwsze, już wcześniej widziano problem Zwiastowania wypadającego poza Wielkim Postem; po drugie, obala to mit ważności Kiriopaschy, o które kilka słów niżej.

Należy tu też nadmienić, iż w nowym stylu (tj. kalendarzu neojuliańskim – święta ruchome wg starożytnych paschaliów, zaś święta stałe wg poprawionego kalendarza gregoriańskiego – generalnie, na wiele wieków wypadają tak samo, jak w gregoriańskim) Zwiastowanie zawsze wypada w Wielkim Poście, ba – ostatnim możliwym dniem jest czwartek palmowy (tj. przed Sobotą Łazarza i Niedzielą Palmową). Ma to wielką zaletę, że radość i treść święta „nie wbija się” w treści najważniejsze, jakie są od Soboty Łazarza, poprzez Wielki Tydzień i Paschalny tydzień. Nie bez przyczyny kanony świętych, które wypadną w tym czasie, począwszy od drugiego tygodnia Wielkiego Postu są czytane na powieczerzu, z wyprzedzeniem. Nawet dobrze, że właśnie nie może wypaść w ostatni dzień Wielkiego Postu, który ma swoje przesłanie, a w niektórych tradycjach także własne obrzędy.

Współczesna arabska teologia prawosławna podkreśla wagę tego, że Zwiastowanie jest świętem wielkopostnym, tutaj przykład z metropolity Jerzego (Khodra): Fakt, że święto Zwiastowania zawsze wypada w Wielkim Poście, umożliwia nam zrozumienie, że wstrzemięźliwość, asceza, pobożność i pokajanie są potrzebne nam po to, by pojąć braterstwo Pana względem nas oraz Jego prowadzenie nas do Zbawienia poprzez Krzyż i Zmartwychwstanie.
Wystarczy też – nawet nie znając arabskiego, po obrazkach popatrzeć – na stronie Patriarchatu Antiocheńskiego. Należy też tu zaznaczyć, iż cała służba Zwiastowania, mimo wielkości święta, jest doskonale przystosowana do specyfiki Wielkiego Postu; te nabożeństwa są po prostu wielkopostne.

Co więcej, w tradycjach południowych, w nawiązaniu właśnie do tego święta, oraz Akatystu (no właśnie!) Zwiastowania odmawianego w tychże tradycjach w piątkowe wielkopostne wieczory – a we wszystkich cerkwiach także w nocy z piątku na sobotę V tygodnia Wielkiego Postu – na niedzielnych Liturgiach Wielkiego Postu śpiewany jest kontakion Zwiastowania.

Niektórzy ten fakt wykorzystują jednak przeciwko nowemu stylowi, bo w starym stylu (kalendarzu juliańskim, tj. w tym wieku opóźniającym się 13 dni, zaś w przyszłym o 14) Zwiastowanie może wypaść na Paschę, wtedy jest obchodzona tzw. Kyriopascha, co można by uznać za największe święto, a przy tym jest bardzo rzadkie, mające swoje specyficzne reguły liturgiczne. Natomiast kiedy wypada w Wielki Piątek, jest nawet Liturgia z konsekracją sprawowana – ale tylko w niektórych tradycjach, patrz kilka akapitów wyżej. Ja osobiście tego nie czuję (Eucharystii świątecznej w Wielki Piątek, ja bym miała odczucie schizofrenii). Zaś sama Pascha i tak przebija wszystko, przecież jest Świętem Świąt, wszystkie inne obchody są przyćmione przez nią. Z Paschą nic nie powinno się łączyć; tak samo np. dwa święta z grona 12 wielkich nie powinny być jednego dnia, a to może się zdarzyć w starym stylu, gdy Zwiastowanie wypadnie właśnie w dniu święta Wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. Ale, to takie moje osobiste zdanie 😉 Nie chcę tu narzucać jakiegoś poglądu – argumenty „za” można uznać jako „przeciwko” i na odwrót; pragnę tylko przedstawić, że to wszystko nie jest takie proste.

Przejdźmy jednak do kwestii liturgicznych – reguły nabożeństw Zwiastowania są bardzo skomplikowane, bo zależą od dnia tygodnia oraz samego tygodnia Wielkiego Postu, w którym święto wypadnie. Garść podstawowych informacji:
1. Święto z racji tego, że wypada w tak specyficznym okresie, mimo swej wagi – Wcielenie Boga – trwa tylko 2 dni; drugiego dnia obchodzona jest pamięć archanioła Gabriela (choć w starym stylu ten drugi dzień, jeśli wypada w Wielkim Tygodniu, ma komplikacje, zwłaszcza u Serbów).

2. W praktyce parafialnej obchody najczęściej zaczynają się z wielkiego powieczerza w przededniu miast wieczerni, potem jest normalnie litija, i jutrznia (wschodnia słowiańszczyzna – u reszty rano dnia następnego).
Troparion Zwiastowana na litiji w patriarszym soborze w Bukareszcie

Dzisiaj zbawienia naszego początek
i odwiecznej objawienie tajemnicy,
Syn Boży staje się Synem Dziewicy
i Gabriel łaskę zwiastuje.
Przeto i my wraz z nim Bogurodzicy zaśpiewajmy:
Raduj się, Łaski Pełna, Pan z Tobą!

3. Jeśli święto wypada w sobotę, hymny świąteczne obok wielkopostnych pojawiają się na wieczornej Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów, po której następuje wielkie powieczerze; jeśli święto wypada w niedzielę, to w praktyce parafialnej jest sama wieczernia wielka – łącząca treść niedzieli ze świętem – bez wielkiego powieczerza.

4. Jeśli święto wypada w dzień powszedni – tj. w przedziale od poniedziałku do piątku włącznie – to w jego dzień, wieczorem sprawowana jest Liturgia św. Jana Chryzostoma z konsekracją, aczkolwiek jest to jedyny przypadek, by ta Liturgia się łączyła z wieczernią. Strukturalnie przypomina to Liturgię św. Bazylego w np. Wielki Czwartek. Ta wieczernia jest tak jakby „za” przeddzień. To też jedyna okazja, by na Liturgii św. Jana Chryzostoma usłyszeć czytania ze Starego Testamentu, i od razu w jakiej ilości! Bo są to te z danego dnia Wielkiego Postu – czyli fragment Księgi Rodzaju i Księgi Przysłów – oraz te ze święta.
Przez to też troparion i kontakion święta nie rozbrzmiewają w trakcie małego wejścia – bo go po prostu nie ma (jest za to wejście z kadzielnicą przy hymnie Światłości Cicha – cs. Swiete Tihiij); hymny te mogą zostać zaśpiewane w trakcie Komunii kleru oraz po błogosławieństwie końcowym, gdy kapłani wraz z wiernymi gromadzą się przed ikoną święta.
Eucharystia, mimo że to święto z grona 12 wielkich, powinna być sprawowana wieczorem w dzień powszedni dlatego, że post był (jest) rozumiany jako abstynencja do zachodu słońca, co umożliwia przyjęcie Eucharystii wieczorem, ba, specjalnie do niej przygotowuje i nastraja cały dzień.

5. Jeśli święto wypada w sobotę lub niedzielę, Liturgia jest rano i nie łączy się z wieczernią. Jeśli święto wypada w czwartą lub piątą niedzielę Wielkiego Postu, to jest sprawowana nie Liturgia św. Jana Chryzostoma, lecz św. Bazylego Wielkiego.

6. Jutrznia święta, poza niedzielą, ma charakter wielkopostny, m. in. Doksologia (Chwała na wysokościach Bogu, cs. Slawa wo wisznih Bogu) jest recytowana, a nie śpiewana.

7. Kanon święta jest wyjątkowy, gdyż – owszem, irmosy ma z typowych kanonów ku czci Bogurodzicy, jednak same jego tropariony to dialog: archanioła Gabriela ze świętą Marią.

8. Jeśli święto wypada w sobotę lub niedzielę, śpiewa się antyfony Zwiastowania – to ważne, bo w wielu tradycjach na święta z 12 wielkich związane z Bogurodzicą antyfony zanikły.

9. Kolor liturgiczny to zazwyczaj niebieski.

img_1481.jpg

10. Święto to nie ma typowego wieliczanija (uwielbienia) śpiewanego w ramach polijeleju na jutrzni oraz po końcowym błogosławieństwie na Liturgii, rozpoczynającego się od słów „wieliczajem” czy „ublażajem”, lecz brzmi ono tak: Słowa archanioła śpiewamy Tobie, Czysta: Raduj się, Łaski Pełna, Pan z Tobą (cs. Arhangelskij glas).

11. Tego dnia wszystkim – w tym mnichom – zezwala się na spożycie ryby, nawet jeśli święto wypadnie w środę czy piątek. W starym stylu, jeśli święto wypada w Wielkim Tygodniu, zezwolenia na rybę nie ma.

Śpiew słynnego kontakionu Zwiastowania, którym modlimy się także na przeróżne, inne okazje:

Polski (1:46, czyli tak jak jest link, do 3:30)

Cerkiewno-słowiański

Rumuński

Angielski

Grecki

Arabski

Francuski

Hiszpański

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s