Niedziela Palmowa – liturgicznie i obyczajowo

1. Po raz pierwszy od sześciu tygodni w niedzielę sprawowana Liturgia św. Jana Chryzostoma – zamiast Liturgii św. Bazylego, jak to było w wielkopostne niedziele.
2. Zupełny brak cech nabożeństwa niedzielnego (tak na Jutrzni, jak i na samej Liturgii), nie tylko z powodu święta – zmartwychwstanie po prostu jeszcze się nie wydarzyło, a cykl oktoichu i Ewangelii zmartwychwstania zakończył się tydzień temu, w Niedzielę św. Marii Egipskiej.
3. Kolor szat liturgiczny zazwyczaj zielony, często jest też złoty, rzadko czerwony. Dzieje się z tak z dwóch powodów: oczywiste skojarzenie z zielenią gałązek palmowych, a także Ożywczość Świętego Ducha, Który – zgodnie z wiarą Cerkwi wyrażoną w hymnach tego dnia – przyprowadził nas do świątyni i zgromadził nas w niej, byśmy razem witali Zbawiciela; dokładnie tak, jak 2000 lat temu stało się to w Jerozolimie.

_MG_8476

4. Oczywiście obrzęd poświęcenia palm obecny wkażdej tradycji. Jednak w rycie bizantyjskim święci się je dwa razy: w środku Jutrzni pomiędzy Ewangelią a Kanonem święta oraz po Liturgii; chyba że Jutrznia jest celebrowana bezpośrednio przed, to wtedy raz, właśnie przed kanonem. W trakcie niego w niektórych parafiach kapłani rozdają wiernym dodatkowe gałązki palm czy wierzb, dopiero co poświęconych. Sam Kanon Niedzieli Palmowej śpiewany jest na specyficzny wariant tonu 4, tu przykład w cerkiewnosłowiańskim:

A tu przykład w rumuńskim:

Palmy wyglądają bardzo różnie, w zależności od kraju, a nawet regionu. Zazwyczaj trzyma się je przez cały rok w domu w świętym kącie (tam, gdzie są ikony, łampada itd.), zaś w cerkwiach są do wieczora z wyjątkiem greckich gdzie czasem są cały rok, a czasem do Wielkiej Środy włącznie. Pobożni Syryjczycy mają przypięte malutkie liście palm w formie krzyża do ubrania przez cały Wielki Tydzień – by nie zapomnieć o mesjańskości i Boskości Jezusa, że jest Zwycięzcą śmierci, mimo że wkrótce potem zaczynają się Jego cierpienia i wielu zwątpi.

10176103_822821674395107_9197680852437697322_n

5. Niedziela Palmowa należy do grona dwunastu wielkich świąt, jednakże jako jedyne z nich nie ma ani typowego przedświęcia (bo swoistym wstępem jest przecież Tydzień Palmowy), ani dni poświątecznych. Pozostałe cechy jednak świąt z grupy dwunastu zachowuje, jak chociażby błogosławieństwo chleba, wina i oliwy w jego wigilię, zadostojnik i trzy świąteczny antyfony na Boskiej Liturgii czy też własne wieliczanie – uwielbienie – na jutrzni, oto jego polski tekst, na dole nagranie w cerkiewnosłowiańskim:

Uwielbiamy Ciebie, Dawco Życia Chryste:
Hosanna na wysokościach!
I my Tobie śpiewamy:
Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie!

6. Złagodzony post – syte posiłki, do tego z rybą.
7. W większości krajów procesje wokół cerkwi z palmami przy śpiewie troparionu Powszechne zmartwychwstanie na ton 1, słyszanym też dzień wcześniej, zaś wśród Arabów przy śpiewie pieśni Raduj się Betanio.

W Bukareszcie (Rumunia)

W Sao Paolo (Brazylia)

W jednej z libańskich miejscowości

Koptowie urządzają procesję raczej nie na zewnątrz, co wewnątrz cerkwi przed różnymi ikonami, w tym czasie śpiewane kolejne wersety doksologii Niedzieli Palmowej:

Na wsiach egipskich, gdzie większość/duża mniejszość to wciąż prawosławni chrześcijanie, kapłan/a nawet biskup wjeżdża do cerkwi na osiołku.

11.jpg

8. Rumuni mają kolędy na ten dzień. Oto przykład jednej z nich:

9. Jako jedyne święto z grona dwunastu ma dwa tropariony: pierwszy ten sam, co Łazarza (różne melodie i tekst polski w video tutaj), zaś drugi na ton 4:

Pogrzebanych z Tobą przez chrzest, Chryste Boże nasz,
raczyłeś przez zmartwychwstanie obdarzyć życiem nieśmiertelnym,
śpiewając hymny wołamy
„Hosanna na wysokościach, błogosławiony,
Który przychodzi w Imię Pańskie!”

10. Ponieważ w Cerkwi poprzez święta, a zwłaszcza w tym czasie, w którym się znajdujemy, nie tyle wspominamy, co po prostu „To się teraz dzieje”, nie jest czytana Męka Pańska – w przeciwieństwie do tradycji zachodniej; takie rozumowanie, że „to się dzieje”, jest wspólne dla wszystkich Kościołów wschodnich, więc nigdzie nie czyta się Pasji, bo to jeszcze po prostu się nie wydarzyło. Jedynie dwie pierwsze z trzech antyfon święta zwiastują zbliżające się cierpienia Mesjasza:

Antyfona pierwsza
Refren: Dla modlitw Bogurodzicy, Zbawco, zbaw nas!
1. Umiłowałem Pana, albowiem usłyszał głos błagania mego.
2. Albowiem skłonił ucho swoje do mnie w dni moje, kiedy wzywałem.
3. Ogarnęły mnie boleści śmiertelne, męki otchłani dosięgły mnie.
4. Spotkałem utrapienia i boleść, i imienia Pańskiego wezwałem.
Nagranie rumuńskie audio mp3

Antyfona druga
Refren: Zbaw nas, Synu Boży, Który wsiadłeś na osiołka, śpiewających Ci: Alleluja!
1. Uwierzyłem, przeto przemówiłem: Bardzo jestem poniżony.
2. Cóż oddam Panu za wszystko, co mi uczynił?
3. Kielich zbawienia przyjmę i wezwę imienia Pańskiego.
Nagranie rumuńskie audio mp3

Za to na wieczernii, czyli de facto w Sobotę Wskrzeszenia Łazarza wieczorem, czytane są trzy paremije, tj. prorocze  odnośnie tego święta fragmenty Starego Testamentu: (Rdz 49, 1-2. 8-12 oraz So 3, 14-19 oraz Za 9, 1-14). Na jutrzni czytana jest Ewangelia według Mateusza (21, 1-11. 15-17). Na Boskiej Liturgii Apostoł to list św. Pawła do Filipian (4, 4-9), w którym podkreśla się radość z bliskości Pana a także potrzebę wytrwania w Jego nauczaniu – to bardzo ważne w kontekście wielkotygodniowym. Z kolei Ewangelia na Liturgii jest ta według św. Jana (12, 1-18) – łączy ona, podobnie jak cała hymnografia święta, wjazd Chrystusa do Jerozolimy z wydarzeniami w Betanii, przede wszystkim wskrzeszeniem Łazarza. W tradycji indyjskiej (malankarskiej) dzieci w trakcie czytania Ewangelii rzucają kwiaty:

11. U Koptów melodie większości hymnów wyjątkowe, używane jeszcze tylko na Święto Podwyższenia Krzyża – palmy są również drzewem przecież, i to symbol nadchodzącego Krzyża i Zmartwychwstania.

12. Jednym z najbardziej charakterystycznych egipskich obchodów tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy jest żywiołowy hymn Evlogimenos (Błogosławiony, który idzie w Imię Pańskie) – w wersji podstawowej około 6 minut, ale przy rozciągniętej melodii to chyba najdłuższy hymn koptyjski (koło 23 minuty) – proboszcz wybiera, jaką wersję śpiewa się w danej parafii ;p

13. W tradycji aramejskiej i malankarskiej ma miejsce obrzęd Zujoho, czyli podwyższenie palmy przez kapłana na cztery strony świata, zdjęcie przedstawia ten obrzęd w jakiejś parafii w Indiach.

482322_426170364143063_2115883824_n

Prawosławny hymn po aramejsku na Niedzielę Palmową

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s