Wielki Poniedziałek, Wielki Wtorek i Wielka Środa – liturgicznie

Te Pierwsze Trzy Dni bywają nazywane „pierwszym Triduum”. Obowiązuje w nie ścisły post: jeden skromny posiłek wieczorem bez mięsa, ryby, nabiału i oleju.

W tradycjach koptyjskiej, indyjskiej, syryjskiej i ormiańskiej nie ma Liturgii, a nawet nie jest udzielana Eucharystia – bo to dni zachowania Baranka wybranego w Niedzielę Palmową (jeszcze zgodnie z tradycją Paschy żydowskiej), który ma być ofiarowany dopiero w Wielki Czwartek, a Liturgia to przecież Ofiara.

Za to wierni rano i wieczorem gromadzą się na  szczegółowo rozbudowanych nabożeństwach cyklu dobowego, poprzez czytania ewangeliczne i hymnografię wiernie odzwierciedlające te dni. Ich objaśnieniem są czytane homilie Ojców Cerkwi dotyczące tych dni. Na każdym z koptyjskich nabożeństw wielkotygodniowych, na każdej godzinie kanonicznej powtarza się to wezwanie, szczególne w czasie Wielkiego Tygodnia, bo mówi ono o mocy Boga, kiedy Ten jest niemocny i cierpi:

Twoja jest moc, chwała, błogosławieństwo i majestat, na wieki wieków. Amen.
Emmanuel naszym Bogiem i naszym Królem.
Twoja jest moc, chwała, błogosławieństwo i majestat, na wieki wieków. Amen.
O Panie Jezu Chryste, mój Dobry Zbawicielu.
Pan jest moją mocą, chwałą i stał się moim zbawieniem.

W Cerkwi koptyjskiej, zresztą jak i w innych tradycjach, melodie hymnów wielkotygodniowych są wyjątkowe, ale u nich nawet melodyka czytań z Pisma Świętego czy psalmów jest jedyna taka w ciągu roku:

Tradycja bizantyjska:
1. Kolor szat liturgiczny to czarny, zgaszone światła – poza świeczkami; to wspólne dla wszystkich prawosławnych tradycji.

2. Na środku świątyni znajduje się ikona Chrystusa, gdyż to na Nim, Jego nauczaniu, czynach i cierpieniach mamy się koncentrować teraz. W tradycji wschodniosłowiańskiej zazwyczaj jest to ikona Chrystusa nauczającego, zaś w pozostałych (często u Koptów również) to specjalna ikona Chrystusa Oblubieńca: w koronie cierniowej i płaszczu purpurowym.

00xyer
3. Specjalna Jutrznia, nazywana Jutrznią Oblubieńca. Powinna być sprawowana około północy, ma charakter czuwający, jak de facto cały Wielki Tydzień, bowiem Chrystus owszem, w te dni nocuje w Betanii w domu Łazarza (Betania jest niecałe 3 kilometry od Jerozolimy), ale znaczną część nocy spędza na modlitwie w Ogrodzie Oliwnym, znajdującym się pomiędzy Jerozolimą a Betanią  czyli po prostu po drodze. Tylko w Wielkim Tygodniu to jutrznia – a nie wieczernia – zaczyna dzień liturgiczny, by jak najwierniej odwzorować wydarzenia tego najświętszego czasu w roku.

a) Na tej Jutrzni nie śpiewa się po sześciopsalmiu wersetów Pan i Bóg, lecz Od godzin nocnych duch mój woła do Ciebie Boże… przeplatane wyjątkowym alleluja, które ma być śpiewane, jak czytamy w księgach liturgicznych „powoli, donośnie i ze słodyczą” – to jedyna taka melodia w roku; trochę się różni pomiędzy wschodnimi Słowianami a resztą tradycji, ale duch jest ten sam. Te wersety z tym alleluja będą nam towarzyszyć na jutrzniach aż do tej wielkopiątkowej włącznie.
Przez Pierwsze Trzy Dni po tym alleluja następuje trzykrotny śpiew troparionu Oto Oblubieniec nadchodzi…. (cs. Se żenih gradjet); w tradycjach południowych w Wielki Poniedziałek ikona Chrystusa Oblubieńca jest procesyjnie, przy świecach, wnoszona na środek świątyni.

Jego śpiew w 10 różnych językach

b) Słynny jest również eksapostilarion tych dni:

Pałac Twój widzę przyozdobiony, o Zbawco mój,
lecz nie mam szaty, aby weń wejść.
Oświeć szatę mej duszy, Dawco Światłości,
i zbaw mnie.
(cs. Czertog Twoj) śpiewany na również specjalną melodię, przy otwierających się carskich wrotach. Jest on śpiewany do jutrzni Wielkiego Czwartku włącznie, potem nie – bo przecież tym pałacem przyozdobionym jest wieczernik w wielkoczwartkowy wieczór, którym od tamtego czasu staje się każda prawosławna świątynia; te szaty to pokajanie, modlitwa i spowiedź, zaś wejście – to pełny udział w Eucharystii. Tak od niedawna mam wrażenie, że śpiew tego hymnu aż do jutrzni Wielkiego Czwartku może sugerować to, że pierwotnie w tradycji bizantyjskiej, tak jak innych wschodnich, Wielkie Poniedziałek, Wtorek i Środa były bez Liturgii UPD, czyli bez udzielania Eucharystii, której dopiero udzielano w Wielki Czwartek.

Jego śpiew w 8 różnych językach

c) Wyjątkowo na każdej z tych Jutrzni czytana jest Ewangelia, której treść odpowiada poszczególnym dniom. Przed i po ich czytaniu bije się pełne pokłony do ziemi, gdyż chór zupełnie inaczej niż zwykle śpiewa przed i po Ewangelii słowa Chwała Tobie Panie, chwała Tobie.

d) Każdy z tych dni ma na Jutrzni własną trójpieśń – czyli tak jakby część kanonu.
Bezpośrednio po tej Jutrzni ma miejsce pierwsza godzina kanoniczna, również z pokłonami.

4. Szczególne godziny kanoniczne (cs. czasy) – trzecia, szósta i dziewiąta. Mają specjalne hymny, a przede wszystkim, na każdą godzinę na każdy dzień (wraz z Jutrznią) jest przypisana duża ilość psalmów – do Wielkiego Czwartku dzięki temu odmówimy je wszystkie, z wyjątkiem tego najdłuższego (118), który rozbrzmi na Jutrzni Wielkiej Soboty w ramach trzech stacji Pieśni Pochwalnych – lamentacji. Na szóstej godzinie kanonicznej czytany jest także początek Księgi Ezechiela – przez te trzy dni przeczytany jest Ez 1,1 – 3,3, co jest rozwijającą się wizją Syna Człowieczego, tj. Jezusa Chrystusa, i Jego cierpień mających nadejść ze strony narodu Izraela, który nie przyjmuje pouczenia Bożego Posłańca.

5. Wieczorna Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów, czyli bez konsekracji, łącząca się z Wieczernią. Wygląda ona troszkę inaczej, niż wielkopostna: przede wszystkim, jest na niej czytana Ewangelia, każdego dnia oczywiście odpowiadająca wydarzeniom, są też specjalne hymny. Inne są też paremije: jako pierwszą czyta się odpowiedni fragment Księgi Wyjścia (przypominamy sobie zajścia tuż przed starotestamentową Paschą), zaś jako drugą fragment Księgi Hioba (typ cierpień Chrystusa).

phoca_thumb_l_dsc_4518

6. Powieczerze – jest ono łącznikiem pomiędzy mijającym dniem i nadchodzącym, swoistym wprowadzeniem w kolejne motywy i wydarzenia, przede wszystkim za pomocą trójpieśni autorstwa św. Andrzeja z Krety, na każdą noc o innej treści. W Niedzielę Palmową i Wielką Środę owe powieczerze jest małe, zaś w Wielki Poniedziałek i Wielki Wtorek – wielkie.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s