Święta i Wielka Środa – treść plus trochę liturgiki

W Wielką Środę wieczorem, po całodziennym nauczaniu w Jerozolimie, Chrystus już po raz ostatni wraca na kolację i nocleg do Betanii. To Jego przedostatni posiłek w ziemskim życiu, bowiem Żydzi spożywali wieczerzę paschalną będąc na czczo – tak, jak my przystępujemy do Eucharystii; bo w następny wieczór Jezus ma spożyć już Swoją ostatnią wieczerzę, która właśnie będzie Paschą żydowską, i na której ustanowi sakrament Komunii Świętej. Ale to za dobę; na razie, w wielkośrodowy wieczór, Chrystus jest na wieczerzy w domu Szymona Trędowatego. W trakcie niej ma miejsce trzecie, ostatnie namaszczenie; tak przynajmniej twierdzą Ojcowie Kościoła – we współczesnych komentarzach rzymsko-katolickich do Ewangelii można czasem przeczytać, iż było jedno namaszczenie, tego dnia właśnie, a inne opisy dotyczą właśnie tego, czasem bywa mowa o dwóch namaszczeniach…

10614341_792121820876255_484834352769987085_n

Jest ono wyjątkowe, gdyż dokonuje go grzeszna kobieta przeczuwając, co się wkrótce stanie – to już namaszczenie wyraźnie na pogrzeb. Wykorzystanie w tym celu drogocennego olejku wydałoby się być marnotrawstwem  materiału – to jeszcze bardziej rozjusza Judasza, który postanawia tego dnia wydać Jezusa faryzeuszom, którzy po ostatnich dniach szukają już tylko sposobu, by zabić Chrystusa. Ze względu na tę zdradę Judasza w Kościołach wschodnich praktykuje się post w środy, który kiedyś – w Polsce nawet do niedawna – był zachowywany również przez zachodnich chrześcijan. Widzimy przez te już kilka ostatnich dni ciąg przyczynowo-skutkowy; nie tylko wydarzeń jako takich, ale do czego prowadzą konkretne grzechy, jak chociażby własna wizja na Boga, na zbawienie, pojęcie dobra… Wtedy doprowadza to do rozczarowania, a następnie zdrady – tak to się stało właśnie w przypadku Judasza.

Iuda-si-mai-marii-poporului-vanzarea-pe-30-de-arginti-e1367419333582-694x1024

Zarówno na jutrzni jak i na Liturgii Wielkiej Środy śpiewany jest hymn mniszki Kasjany; zwłaszcza dla Greków ważny, wyjątkowo tutaj opierają się tonom i powstają aranżacje polifoniczne, a nawet z organami. To Opatrzność Boża, że akurat hymn na ten dzień, z taką treścią, został napisany właśnie przez kobietę.

Śpiew w cerkiewno-słowiańskim, polskie napisy

Śpiew po grecku, angielskie napisy

Artykuł o tym hymnie, z jego nagraniami w różnych językach.

Na koniec godzin kanonicznych (cs. czasów) Wielkiej Środy, czyli na koniec godziny dziewiątej, przed wieczorną Liturgią Uprzednio Poświęconych Darów, następuje obrzęd przebaczenia win, na kolanach, z prośbą o przebaczenie wszelkich przewin poczynionych w poście. W praktyce parafialnej proboszcz lub wszyscy kapłani wychodzą na środek padając na kolana przed wiernymi, a ci zaś przed swoimi duszpasterzami. De facto każdy do każdego powinien po tym podejść  – tak jak w Niedzielę Przebaczenia Win – lecz to zazwyczaj dzieje się głównie w monasterach. Ważne, że przy tym przebaczeniu nie całujemy się (jak to zwykle przy każdym przebaczeniu win w Prawosławiu), bo Judasz właśnie pocałunkiem wydał Chrystusa. Dlatego właśnie od tego dnia – a w niektórych tradycjach nawet od Wielkiego Poniedziałku – w ogóle nie powinno całować się, zarówno w cerkwi jak i poza nią, a pierwszym pocałunkiem po tej przerwie będzie pocałunek paschalny z tym najwspanialszym pozdrowieniem. Stąd też to przebaczenie win polega na padaniu przed sobą na kolana i oddaniu pokłonu. To przebaczenie ma przygotować nas do przyjęcia Eucharystii w Wielki Czwartek i ogółem wejścia w największe Tajemnice, wyrażone w Triduum Paschalnym.

Z Trójpieśni Wielkiej Środy, prawosławny śpiew po arabsku:

Na opoce wiary umocniwszy mnie,
otworzyłeś moje usta przeciwko wrogom moim,
rozweselił się bowiem duch mój, aby śpiewać:
Nie ma świętego, jak Bóg nasz,
i nie ma sprawiedliwego bardziej od Ciebie, Panie.

Chwała Tobie, Boże nasz, chwała Tobie!
Na próżno zgromadzenie nieprawych zbiera się,
kierowane myślą przewrotną,
i wydaje wyrok na Ciebie, Chryste, Zbawiciela.
Jemu to śpiewamy, Ty bowiem jesteś Bogiem naszym
i nie ma świętego poza Tobą, Panie.

Chwała Tobie, Boże nasz, chwała Tobie!
Surowe zgromadzenie nieprawych, ukrywając swoje bogobójcze dusze,
rozważa w jaki sposób zabić sprawiedliwego Chrystusa.
Jemu to zaśpiewamy: Ty jesteś Bogiem naszym
i nie ma świętego poza Tobą, Panie!

To również ostatni dzień czytania modlitwy św. Efrema Syryjczyka z pokłonami do ziemi. Bywa obyczaj, by tę modlitwę przeczytać jeszcze raz bezpośrednio po zakończeniu wielkośrodowej Liturgii UPD – a nie tylko dwa razy w trakcie niej – niejako podkreślając, że teraz wchodzimy w jeszcze bardziej szczególny czas, ba! najszczególniejszy; to jeden z kilku wyjątków w przeciągu roku, kiedy się klęczy/bije pokłony po przyjęciu Eucharystii. Od tego wieczoru Wielkiej Środy nie klęczy się i nie bije pokłonów aż do wieczoru Niedzieli Zesłania Świętego Ducha; wyjątkami są pokłony przed Krzyżem w Wielki Piątek oraz przed płaszczenicą (Grobem Pańskim) w Wielki Piątek i Wielką Sobotę. Należy tu zaznaczyć, iż tylko pobożność słowiańska – i, co ciekawe, tak wschodnia, jak i południowa – zna obyczaj klęczenia (wschodnia słowiańszczyzna) albo trwania w pokłonie (południowa słowiańszczyzna) w trakcie czytań 12 fragmentów Ewangelii na czuwającej jutrzni Wielkiego Piątku.

W wielu parafiach w wielkośrodowy wieczór sprawowany jest sakrament namaszczenia świętymi olejami, na Zachodzie znany jako sakrament chorych. Czasem zamiast Wielkiej Środy, bywa on celebrowany w Piątek Palmowy, czyli ostatni dzień Wielkiego Postu. Do tego sakramentu przystępują wszyscy odczuwający boleści czy to ciała, czy to duszy. Czytane jest siedem stosownych fragmentów Apostoła i Ewangelii (Jk 5, 10-16 i Łk 10, 25-37; Rz 15, 1-7 i Łk 19, 1-10; 1 Kor 12, 27-31, 13-18 i Mt 10, 1,5-8; 2 Kor 6, 16-18 7,1 i Mt 8, 14-23; 2 Kor 1, 6-11 i Mt 25, 1-13; Ga 5, 22-6,2 i Mt 15, 21-28; 1 Tes 5, 14-23 i Mt 9, 9-13), śpiewane są specjalne hymny, i ideałem jest, by tę świętą tajemnicę sprawowało siedmiu kapłanów. Owe namaszczenie nawiązuje do wydarzeń Wielkiej Środy, a zarazem jest ostatnim przygotowaniem wiernych przed rozpoczęciem przeżywania największych Tajemnic Historii Zbawienia, czyli Triduum Paschalnego; ten sakrament bywa też traktowany jako szczególne przygotowanie do wyjątkowej Eucharystii w Wielki Czwartek, bo w dniu Jej ustanowienia.

Polska rzymsko-katolicka ludowa pieśń na Wielką Środę Gdy miły Jezus był w Betanii (tylko fragmenty, bo całość jest sporo dłuższa), pieśń ta była/jest znana także na Kresach, i chyba była śpiewana także przez niektórych prawosławnych:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s