Wielka i Święta Sobota – liturgicznie, cz. 1 (jutrznia)

Wielka Sobota – dzień wielkiej ciszy i spokoju na Ziemi, a zarazem wielkiego hałasu i dynamizmu poza nią. Bóg spoczywa w grobie na ziemi, Bóg zstępuje do otchłani, Bóg króluje na Niebiosach. Te niepojęte dla człowieka – przynajmniej w tym życiu – sprawy Cerkiew stara się wyrazić w swoich nabożeństwach.

Pierwszym z nich jest Jutrznia Wielkiej Soboty, czasem nazywana Jerozolimską, bowiem pierwotnie była ona sprawowana nad Grobem Pańskim w Jerozolimie. Powinna zacząć się ona nad ranem, jeszcze o zmroku, z dwóch powodów. Po pierwsze, ma charakter czuwający, a po drugie, z obawy przed Żydami Józef i Nikodem przybyli do Piłata uprosić Ciało swego Nauczyciela nocą. Dlatego i my, około drugiej w nocy, podążamy do cerkwi z zapalonymi w rękach świecami, by dokonać pogrzebu i opłakania Syna Bożego – bo właśnie tym jest Jutrznia Wielkiej Soboty: pogrzebem Chrystusa.

si-s-au-spaimantat-ostirile.jpg

Na środku świątyni już od wielkopiątkowego popołudnia jest płaszczenica – Grób Pański. To wokół niej się gromadzimy w ramach tego nabożeństwa. Jego przebieg jest następujący: 

1. Kolor szat liturgicznych to raczej czarny. Jutrznia zaczyna się od sześciopsalmia, po czym po raz pierwszy od pięciu dni rozbrzmiewa nie alleluja, lecz wersety Bóg i Pan, i objawił się nam (cs. Bog Gospod i jawisja nam), po czym następuje śpiew troparionu Dostojny Józef (cs. Blagoobraznij Ijosif). W tradycjach wschodniosłowiańskich przyjęło się, by wyjątkowo ten hymn śpiewać wcale nie na „swój” ton drugi, lecz w śpiewie bułgarskim.

2. Pieśni Pochwalne – zwane też Lamentacjami lub Pochwałami – w trzech stacjach. Ich stychy pochodzą z psalmu 118 – tego najdłuższego (176 wersetów) – śpiewanego na każdym zwyczajnym pogrzebie oraz jedynego, którego nie odmówiliśmy dotychczas w Wielkim Tygodniu. Każdemu wersetowi przypisana jest jedna zwrotka (troparion) lamentacyjna. Każda z trzech stacji ma jedyną, niepowtarzalną melodię – są one nawet takie same w różnych tradycjach.

Stacja I w 11 różnych językach
Chryste, Ty będąc Życiem złożony zostałeś w grobie,
i ulękły się zastępy anielskie, sławiąc Twoje uniżenie.

 

Stacja II w 11 różnych językach
Godnym jest wysławiać Ciebie, Dawcę Życia,
któryś na Krzyżu wyciągnął ręce i skruszył wrogą moc.

 

 

Stacja III w 12 różnych językach
Wszystkie pokolenia przynoszą pieśń Twemu pogrzebowi, Chryste mój!

 

 

 

 

 

Jedynie czasem wschodni Słowianie (w tym Polacy) się wyróżniają, śpiewając stychy psalmu na specyficzną melodię (jednak taką samą do trzech stacji), a tropariony melorecytując – trochę szkoda, zwłaszcza że w pozostałych tradycjach do śpiewu Pochwał włączają się często wszyscy zgromadzeni wierni.

Ruse, Bułgaria – III stacja

 

 

 

 

Lehowo Florinas, Grecja

 

 

 

W niektórych tradycjach – zwłaszcza greckiej, przeniesionej również do Ameryki – przy trzeciej stacji dziewczynki ubrane na biało sypią kwiatami wokół płaszczenicy.

16964689840_5d44f9f450_o.jpg

3. Eulogitaria (cs. tropary po nieporocznych = tropariony po nieskalanych) – pierwsza zapowiedź zmartwychwstania. Ich refrenem jest zarazem pierwsze wezwanie Pieśni Pochwalnych: Błogosławiony jesteś Panie, naucz mnie przykazań Twoich!. Są one śpiewane w znakomitą większość niedziel na jutrzni, jednakże na Jutrzni dnia następnego (tj. w Wielką Niedzielę) ich nie będzie. Oto ich śpiew w cerkiewnosłowiańskim, polskie napisy:

W tradycji greckiej bywa, że w Wielką Sobotę Evlogitaria są śpiewane nie na zwyczajowy szybki ton piąty, lecz na wersję tonu piątego nawiązującą do troparionu Paschy, która jest bardziej rozwlekła, przez co hymn ten trwa około dwa razy dłużej.

Śpiew w języku koreańskim wykorzystujący tę melodię

4. Kanon Wielkiej Soboty – zawiera pełne dziewięć pieśni, i ma aż trzech autorów: irmosy napisała mniszka Kasjana (której słynny hymn towarzyszył nam w Wielką Środę), tropariony pieśni od pierwszej do szóstej biskup Otranto Marek, zaś tropariony od pieśni szóstej do dziewiątej Kosma (chyba ten z Majumy?). W tradycjach wschodniosłowiańskich przyjęło się, by kanon ten nie śpiewać na zwyczaj ton szósty, lecz w tradycji śpiewu mało-kijowskiego. Jeszcze tylko Kanon Wielkiego Czwartku bywa śpiewany ten sposób i – bardzo rzadko – Wielki Kanon Pokutny św. Andrzeja z Krety; no i, nawiązujący treścią i rytmiką, kanon Wigilii Bożego Narodzenia.

5. Stichery do psalmów wychwalających i Wielka Doksologia (cs. Slawa wo wisznih Bogu, pl. Chwała na wysokościach Bogu) – śpiewana, a nie melorecytowana. Na jej koniec, przy powolnym śpiewie trisagionu (cs. Swiatyj Boże, Swiatyj Krepkij… pol. Święty Boże, Święty Mocny…) ma miejsce procesja wokół świątyni z płaszczenicą, w trakcie której dzwony biją w bardzo specyficzny sposób, jak na pogrzebach. Bo, taka sama procesja odbywa się z trumną zmarłego, przy czym za dnia.

Ukraina

Monaster Putna, Rumunia

13131155_364321293738531_7304117492091382464_o
W krajach arabskich, zwłaszcza w Syrii w miejscowościach i dzielnicach chrześcijańskich, procesja z płaszczanicą przemierza całe osiedle.

Grecka płaszczenica (epitaphios)

16529818944_4dc9398840_o.jpg

Ormiańska płaszczenica

DSC_5970

Etiopczycy

ethopprocess3

Podobnie bywa w Grecji i Albanii, w których czasem procesje z różnych parafii spotykają się i razem idą pewien odcinek drogi.

Korcza, Albania

11083906_361765557361943_8942647768618881381_n.jpg

6. Czytanie fragmentu Księgi Ezechiela (Ez 37,1-14) na jedyną melodię w ciągu roku, pomiędzy różnymi tradycjami troszkę się ona różni.

Cerkiewno-słowiański

Angielski

Inna wersja angielska

7. Czytanie Apostoła, będącego kompilacją dwóch listów Pawłowych: 1 Kor 5, 6-8; Ga 3, 13-14. Po tym następuje śpiew alleluja i czytanie Ewangelii Mt 27, 62-66 mówiącej o tym, jak zabójcy Chrystusa bojąc się, że jednak zabili Prawdę, przyznają Piłatowi że obawiają się, że uczniowie wykradną Ciało, więc należy grób zapieczętować i postawić przy nim straż. Dla nich – droga zapobieżenia własnemu upadkowi. Dla Boga – droga to wzmocnienia wiary i uwiarygodnienia Zmartwychwstania.

8. Po tej Jutrzni, czasem bezpośrednio, czasem łączone z Liturgią Wielkiej Soboty, odprawiane są Godziny Kanoniczne (cs. Czasy) z powtarzającym się wezwaniem kontakionu Wielkiej Soboty, którego ostatnie zdanie jest kwintesencją Tego Dnia:

Ty, który zamknąłeś otchłań na początku, okazujesz się martwym,
przykryty całunem i wonnościami, złożony zostajesz w grobie,
Nieśmiertelny, jako śmiertelny.
Niewiasty przyszły namaścić Go mirrą, gorzko płacząc i wołając:
„Ta sobota jest przebłogosławiona, w niej bowiem Chrystus zasnąwszy,
Zmartwychwstał trzeciego dnia”.
Śpiew audio mp3 po angielsku

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s