Święta i Wielka Sobota liturgicznie – cz. 2 (Boska Liturgia)

Liturgia Wielkiej Soboty jest niewątpliwie jedną z najbardziej specyficznych i rozbudowanych w ciągu roku, której rodowód z jednej strony jest starożytny i sięga początków chrześcijaństwa, a z drugiej jej przesłanie ewoluowało na przestrzeni wieków.

Pierwotnie była to pierwsza Liturgia Paschalna, nocna. Potem w Kościołach wschodnich zmieniła ona charakter na bardziej proroczy – przecież płaszczenica (Grób Pański) jest na środku świątyni; ba, wyjątkowo w niektórych miejscach Liturgię sprawuje się NA płaszczenicy, a nie na antymisie za ikonostasem; antymis to przecież też wizerunek Chrystus w grobie, z tym że w ołtarzu, i jest tam zawsze.

uuy.jpg

W pewnych elementach, a zwłaszcza czytaniach, wschodnia Wielkosobotnia Liturgia jest odpowiednikiem zachodniej Liturgii Wigilii Paschalnej, przy czym w rzymskim-katolicyzmie ma ona już paschalny charakter i jest późno-wieczorna lub wręcz nocna.

Tymczasem wschodnia Liturgia Wielkiej Soboty – niezależnie czy to ryt bizantyjski, koptyjski, syryjski czy inny ortodoksyjny – obecnie sprawowana jest zazwyczaj nad ranem lub rano, nierzadko bezpośrednio po Jutrzni i godzinach kanonicznych; wyjątkiem są Ormianie, którzy raczej zachowują jej wieczorny charakter. Jednak mamy świadectwa jeszcze z XIX wieku, że Liturgia ta była celebrowana w wielu miejscach na świecie o tej porze, co powinna – czyli około czwartej po południu. Stało się to z dwóch powodów: pierwszy to nagromadzenie nabożeństw w wieczór i Noc Paschalną (bo po tym jeszcze jest czytanie całych Dziejów Apostolskich, a nieco po 23 już połunoszcznica i cykl nabożeństw Nocy Paschalnej); drugi to fakt, że nie każdy wytrzymuje z całkowitym postem od wieczoru Wielki Czwartek do poranka Wielkanocnego, więc ci mniej wytrzymali czekają na Wielkosobotnią Liturgię, by po Eucharystii na niej móc zjeść np. trochę pobłogosławionego chleba. Osobiście wydaje mi się, że przeniesienie tej Liturgii, z racji na jej charakter przygotowawczy, dużo mniej razi, aniżeli częste przenoszenie Wielkoczwartkowej Liturgii na rano, gdyż ma ona charakter bardziej proroczy, aniżeli wielkoczwartkowa „teraz”, „tego wieczoru”.

Liturgia Wielkiej Soboty to Liturgia św. Bazylego Wielkiego łącząca się z wieczernią; Liturgia św. Bazylego sprawowana jest 10 razy do roku, z czego w układzie łączenia się z wieczernią – 4 razy.

1. Początek tej Liturgii to typowa wieczernia, z recytacją psalmu 103, sticherami na Panie, wołam do Ciebie (cs. Gospodi wozwah), hymnem Światłości Cicha (cs. Swiete Tihij).

2. Jej drugi element to najbardziej rozbudowana w ciągu roku Liturgia Słowa. Czyta się piętnaście fragmentów ze Starego Testamentu – to tzw. paremije; większość z nich jest wspólna dla wszystkich rytów, tak wschodnich, jak i zachodnich. Tutaj (strony 5-19) można się z nimi zapoznać w rycie bizantyjskim. Obecnie w Kościele rzymsko-katolickim po każdym czytaniu jest psalm, zaś po opisie przejścia przez Morze Czerwone – śpiewany jest Kantyk Mojżesza. W rytach wschodnich na tej Liturgii czytania są jedno po drugim, za to śpiewane są dwa kantyki.

Mianowicie, po szóstym czytaniu – o Passze Starego Przymierza, czyli przejściu Izraelitów przez Morze Czerwone – śpiewany jest Kantyk Mojżesza; ideałem, wskazanym przez Triod Postną jest to, by lektor/psalmista wygłaszał stychy, zaś wierni włączali się do śpiewu refrenu Chwalebnie bowiem wysławił się (cs. Slawno bo proslawisja).
Jego śpiew w kilku językach i tradycjach:

 

 

 

 

 

Po ostatnim, piętnastym czytaniu – z Księgi Daniela mówiącym o Trzech Młodzieńcach wrzuconych do ognistego pieca przez Nabuchodonozora, których jednak ogień nie parzy – śpiewa się Kantyk Trzech Młodzieńców. Tutaj również do psalmisty/lektora należą tylko stychy, zaś wierny lud powinien śpiewać refren: Śpiewajcie Panu i wywyższajcie Go na wieki (cs. Gospoda pojte i prewoznosite Jego wo wieki).
Jego śpiew w kilku tradycjach i językach:

 

Jednak w tradycji ormiańskiej wykonanie tego kantyku biblijnego wygląda tak, że na środek wychodzą trzej młodzi chłopcy, i go śpiewają.

DSC_6271

Na te kantyki się wstaje (bo na czytania paremij się siedzi), i carskie wrota się otwierają.

3. Zamiast trisagionu (cs. Swiatyj Boże, pol. Święty Boże), śpiewa się Wy wszyscy, którzyście ochrzczeni w Chrystusie, przyoblekliście się w Chrystusa, alleluja! (cs. Jelicy wo Hrista krestistesja, wo Hrista oblekostesja, alliluja!), bowiem zgodnie z obyczajem w trakcie tych powyższych piętnastu czytań odbywają się chrzty, zwłaszcza dorosłych, przed cerkwią albo w pomieszczeniu przeznaczonym do tego (baptysterium).

14106058693_b7127b2052_o.jpgPo dziś dzień to się dzieje zarówno w krajach misyjnych jak różne afrykańskie, krajach gdzie jest dużo konwertytów na Prawosławie jak obydwie Ameryki oraz w krajach, gdzie ludzie wracają do wiary po dekadach ciężkiego komunizmu – głównie tu mowa o Rosji. Stąd też ten śpiew – typowo przecież chrzcielny – tuż po tych czytaniach, gdy do cerkwi wchodzą nowi wierni – dotychczasowi katechumeni, którzy przygotowywali się przez cały Wielki Post i Wielki Tydzień do chrztu właśnie w Wielką Sobotę.

4.jpg

4. To jedyna Liturgia z konsekracją w roku, na której przed Ewangelią nie śpiewa się „alleluja”, lecz hymn Powstań Boże, sądź ziemię! (cs. Woskresni Boże, sudi zemlju!); w czasie tego śpiewu szaty liturgiczne i wystrój świątyni zmieniają się z czarnych na białe. W greckiej tradycji w tym momencie wszyscy hałasują, uderzając w ławki, butelki, cokolwiek – symbol rozkuwanych więzów Otchłani. W niektórych regionach tłucze się również gliniane naczynia. Patrząc na poniższe filmiki można stwierdzić, że w polskich cerkwiach jest nudno ;P

Cypr

 

 

 

Grecja

 

 

 

 

Wielka Brytania

Za to w różnych południowych tradycjach kapłan chodzi przez cerkiew i rzuca kwiatami lub zielonymi liśćmi – symbol zbliżającego się odrodzenia, Życia.

Jordania (wyjątkowo to u Arabów spokojniej)

 

 

USA

8714846433_1027f106d1_o.jpg

Liban

7915596_1462012330.jpg

5. Ewangelia jest o spotkaniu Chrystusa zmartwychwstałego – tu jako antycypacja, zapowiedź, czego nie było przez cały Wielki Tydzień, gdzie przecież dzień liturgiczny nie zaczynał się wieczorem, jak to jest zazwyczaj. Ponadto jej koniec mówi o przykazaniu Chrystusa, by Jego uczniowie chrzcili wszystkie narody w Imię Ojca, i Syna, i Świętego Ducha – to jakby klamra części chrzcielnej tej Liturgii.

6. Zamiast Hymnu Cherubinów śpiewa się Niech z trwogą zamilczy wszelkie stworzenie (cs. Da molczit wsjakaja plot). To drugi przypadek – obok Wielkiego Czwartku – by na Liturgii św. Bazylego (bo na św. Jana to nie jest możliwe) był śpiewany jakiś zamiennik w tym momencie.

7. Śpiewany jest zamiast zwykłego hymnu do Bogurodzicy tzw. zadostojnik – irmos dziewiątej pieśni Kanonu Wielkiej Soboty, czyli Nie płacz nade Mną Matko (cs. Ne rydaj Mene Mati).

8. W Tradycji bizantyjskiej wieczorem w cerkwi powinny być przeczytane całe Dzieje Apostolskie, jednakże w praktyce wielu parafii są one czytane w ciągu całego Dnia Wielkiej Soboty. Natomiast w tradycji koptyjskiej, również wieczorem, czytana jest cała Apokalipsa św. Jana; to jedyny raz w roku, kiedy jest czytana ta Księga.

9. W tradycjach słowiańskich – co też zapożyczyli prawosławni Japończycy, chyba też jest to obecne wśród Rumunów i Mołdawian – Tego Dnia święci się pokarmy (tzw. święconka), którymi mamy zerwać post na Paschalnym śniadaniu; bywa, że koszyczki święcone są po Liturgii Nocy Paschalnej. Ogółem w tradycjach południowych święci się tylko czerwone jajka, czasem też w koszyczkach. Niestety, u Słowian często powszechny lud uważa to za jeden z najważniejszych elementów obchodów Wielkiego Tygodnia i świąt Wielkanocnych, jednakże pamiętajmy, że jest to tylko dodatek do głównych nabożeństw: jego celem jest to, by zerwać post i rozpocząć świętowanie pokarmami pobłogosławionymi, z modlitwą – tak, jak w Dniu Zmartwychwstania stało się to udziałem dwóch uczniów zmierzających do Emmaus, którzy spotkali Zmartwychwstałego Chrystusa, i Ten odmówił błogosławieństwo nad jedzeniem, które mieli zamiar spożyć. Pamiętajmy też o bogatej symbolice poszczególnych rzeczy wkładanych do święconki, które są chrześcijańskie.

11133846_902268309793861_2622133097042136675_n

DSC_0875b.JPG

Koszyczek autorki bloga, AD 2016 (wiadomo, który to):

20160430_153100.jpg

Reklamy

Jeden komentarz na temat “Święta i Wielka Sobota liturgicznie – cz. 2 (Boska Liturgia)”

  1. „w polskich cerkwiach jest nudno”
    W polskich cerkwiach panuje sowiecki zamordyzm i wszelakie przejawy własnej inicjatywy są od razu gnojone.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s