Niedziela Antypaschy – Niedziela o Tomaszu

Pierwsza niedziela od Paschy (inaczej II Niedziela Paschy) ma wiele nazw. Dwie wspomniane w tytule, lecz także Niedziela Przewodnia, Nowa Niedziela

Niedziela ta jest niewątpliwie jednym z najstarszych świąt chrześcijańskich, obecna we wszystkich rytach wschodnich i zachodnich. Wynika to z Ewangelii (J 20, 19-31): Chrystus ukazał się Swym dziesięciu uczniom w Dniu Zmartwychwstania (tj. Niedzielę Paschy), lecz jak widać po liczbie apostołów, nie było wówczas Tomasza. Zatem, na ósmy dzień Chrystus znowu przez zamknięte drzwi Wieczernika przeszedł, i ukazał się wszystkim, włącznie z Tomaszem. Wyznanie Tomasza, jakie następuje, to potwierdzenie Mesjańskości, Boskości i Zmartwychwstania Jezusa: Pan mój i Bóg mój!.

08_09_12_3472.jpg

Zatem widzimy, Niedziela Antypaschy to ósmy dzień. Jednakże, każda niedziela to zarazem pierwszy i ósmy dzień. Pierwszy – to jest odzwierciedlone w nazwie „niedziela” we wszystkich językach semickich, a to w nich była przekazywana przez Boga ludziom i głoszona nasza wiara, Starego i Nowego Testamentu. Była po szabasie, czyli po sobocie. Niedziela wyznacza nasz początek, kierunek – Zmartwychwstanie to przecież początek, czynienie nowym. Niedziela to też jednak ten ósmy dzień – znaczy, wieczność.  Albowiem ósemka jest po pełni siedmiu dniBo Zmartwychwstanie to przecież wieczność – jak raz się umrze, to więcej się nie umiera. Przechodzi się z życia ziemskiego, krótkotrwałego, do śmierci cielesnej, krótkotrwałej, by przejść do życia wiecznego – czyli, na zawsze.

Tu już widzimy wyjaśnienie różnych nazw tej niedzieli: o Tomaszu, bo on wyznaje prawdę Zmartwychwstania dziś, po chwili wątpliwości. Antypaschy czy też Nowa – bo to odnowienie, powtórzenie tego, co się stało tydzień temu, tj. Paschy Chrystusa („anty” oznacza po grecku „w miejsce”). Przewodnia – bo od tej niedzieli zaczynamy obchodzić wszystkie niedziele roku. To od niej rozpoczynamy cykl 12 Ewangelii Zmartwychwstania (potem powtarzany od nowa, jak się skończy) na niedzielnych jutrzniach (i ich stychów, będących streszczeniami, pod koniec jutrzni); i to od niej rozpoczynamy cykl liczenia ośmiu tonów niedzielnych, tzw. oktoichu (czyli, dziś jest pierwszy; każdy ton to nie tylko wariant melodyczny, ale własna hymnografia – troparion, kanon itd.) – przy czym, to tylko liczenie w przypadku tonów, bo wejdą one w użycie w pełni dopiero po zakończeniu Księgi Triody Kwietnej, tj. po Niedzieli Wszystkich Świętych.

Jak wspomniałam, niedziela ta ma jednak charakter osobnego święta; w tradycji koptyjskiej jest ona jednym z 14 wielkich świąt (dla przypomnienia, w rycie bizantyjskim jest ich 12; u Koptów wielkim świętem jest też Wielki Czwartek). Kilka kwestii liturgicznych:
a) w tę niedzielę na jutrzni nie śpiewa się Eulogitariów zmartwychwstania
b) na jutrzni i w następne niedziele paschalne po Ewangelii Zmartwychwstania śpiewa się trzy razy (a nie raz, jak zwykle) hymn Zmartwychwstanie Chrystusa zobaczywszy (cs. Woskresenije Hristowo widewsze);
c) niedziela ta ma własny troparion, który będzie śpiewany aż do następnej niedzieli, inne teksty nawiązujące do dzisiaj też będą się przewijać przez cały tydzień;
d) niedziela ta ma własne wieliczanije, tak jak różne święta czy święci (oprócz samej Paschy): Uwielbiamy Cię, Życiadawco Chryste, ze względu na nas zstąpiwszego w Otchłań, i z Sobą wszystkich wskrzeszający;
e) w tę i następne niedziele paschalne w ramach dziewiątej pieśni nie śpiewa się hymnu Bogurodzicy cs. Weliczit dusza moja Gospoda, łac. Magnificat;
f) na początku Liturgii i innych nabożeństw śpiewa się trzykrotnie troparion Paschy, ale już bez paschalnych stychów i powtarzanego troparionu Paschy do nich;
g) na Liturgii nie śpiewa się już Wy wszyscy, którzyście w Chrystusie… (cs. Jelici wo Hrista…), lecz zwykły trisagion (Święty Boże… cs. Swiatyj Boże…);
h) śpiewa się katabasja Kanonu Paschy, lecz jeśli chodzi o tropariony Kanonu – ta niedziela ma własne;
i) carskie wrota już zamknięte, i otwierane tylko na te momenty, co zwykle;
j) wraca zwykły tryb modlitw i nabożeństw cyklu dobowego, choć z hymnografią paschalną, i brakiem modlitw do Świętego Ducha (zamiast tego – troparion Paschy), wracają również melorecytacje niektórych modlitw – tzn. nie wszystko już jest śpiewane.

Troparion święta, ton 7 (cs. Zapeczatanu grobu):

Pomimo opieczętowanego grobu Życie z grobu zajaśniałeś,
Chryste Boże, i przy drzwiach zamkniętych stanąłeś przed uczniami,
wszystkich zmartwychwstanie,
przez nich odnawiając w nas Ducha prawego,
z wielkiego Twego miłosierdzia.

Co bardzo istotne, od tego dnia, po dwóch tygodniach przerwy, znowu modlimy się za zmarłych, ale w nowej rzeczywistości, bo Zmartwychwstania. Dlatego zwłaszcza w Niedzielę Antypaschy, jak i tym nowym tygodniu, drugim Okresu Paschalnego, odprawiane są panichidy (nabożeństwo za zmarłych) i chodzimy na groby, by przypomnieć naszym przodkom i bliskim zmarłym, że Chrystus prawdziwie zmartwychwstał! A tak naprawdę, bardziej przypomnieć sobie samym w obliczu zetknięcia się ze śmiercią, bo oni przecież już to wiedzą…

A-27_2015-04-21-PL-s-A_MonG__MG_0133

Również tego dnia, po Liturgii, rozdaje się wiernym Artos – niekwaszony chleb na pamiątkę Paschy Starego Przymierza, święcony w Noc Paschy Nowego Przymierza; niektórzy wierni od razu spożywają go z domownikami, inni przechowują cały rok jako błogosławieństwo dla domu.

artos - sigillo

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s