PASCHA – CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ!

Wielka Niedziela. Wielkanoc. Zmartwychwstanie Pańskie. Święto Świąt.

Być uśmierconym, pogrzebanym i zmartwychwstałym z Chrystusem.jpg

Jeżeli ktoś dźwigał postu udręki, niechże otrzyma dziś słuszną zapłatę (…) Ci, co pościli i co nie pościli, weselcie się dziś. Uczta przygotowana, rozkoszujcie się wszyscy. Baranek przygotowany, niech nikt nie wyjdzie głodny. Wszyscy nasyćcie się ucztą wiary, wszyscy przyjmijcie bogactwo miłosierdzia.
[z Homilii Wielkanocnej św. Jana Chryzostoma czytanej w Paschalną Noc]

8RPO7pU

Troparion:
Chrystus powstał z martwych,
śmiercią podeptał śmierć,
i będącym w grobach życie darował.

Jego śpiew w około 42 językach (trzecia część może w przyszłym roku):  Czytaj dalej „PASCHA – CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ!”

Koniec Wielkiej Soboty = Koniec Triody Postnej

Około godziny 23 w Wielką Sobotę sprawowana jest połunoszcznica – czyli nabożeństwo normalnie celebrowane o północy, a od Wielkiego Czwartku do Niedzieli Antypaschy w ogóle go nie ma, z wyjątkiem dzisiaj.

Pełny mrok, melorecytowane modły. Po raz ostatni aż do święta Zesłania Św. Ducha czyta się modlitwę do Świętego Ducha Królu Niebieski (cs. Cariu Niebiesnyj). Również czynimy ostatnie pokłony do tego święta – przed płaszczanicą.

Śpiewany jest jeszcze raz Kanon Wielkiej Soboty. W trakcie śpiewu dziewiątej – czyli ostatniej – jego pieśni, która zaczyna się od słów Nie płacz nade Mną, Matko, bo powstanę i wysławię się, płaszczenica jest odnoszona za ikonostas na ołtarz, gdzie będzie aż do święta Wniebowstąpienia.

zIMG_9218

Potem jest śpiewany jeszcze ten oto troparion:  

Czytaj dalej „Koniec Wielkiej Soboty = Koniec Triody Postnej”

Święta i Wielka Sobota liturgicznie – cz. 2 (Boska Liturgia)

Liturgia Wielkiej Soboty jest niewątpliwie jedną z najbardziej specyficznych i rozbudowanych w ciągu roku, której rodowód z jednej strony jest starożytny i sięga początków chrześcijaństwa, a z drugiej jej przesłanie ewoluowało na przestrzeni wieków.

Pierwotnie była to pierwsza Liturgia Paschalna, nocna. Potem w Kościołach wschodnich zmieniła ona charakter na bardziej proroczy – przecież płaszczenica (Grób Pański) jest na środku świątyni; ba, wyjątkowo w niektórych miejscach Liturgię sprawuje się NA płaszczenicy, a nie na antymisie za ikonostasem; antymis to przecież też wizerunek Chrystus w grobie, z tym że w ołtarzu, i jest tam zawsze.

uuy.jpg

W pewnych elementach, a zwłaszcza czytaniach, wschodnia Wielkosobotnia Liturgia jest odpowiednikiem zachodniej Liturgii Wigilii Paschalnej, przy czym w rzymskim-katolicyzmie ma ona już paschalny charakter i jest późno-wieczorna lub wręcz nocna.

Tymczasem wschodnia Liturgia Wielkiej Soboty – niezależnie czy to ryt bizantyjski, Czytaj dalej „Święta i Wielka Sobota liturgicznie – cz. 2 (Boska Liturgia)”

Święta i Wielka Sobota – treść

Wielka Sobota to dzień dalszej żałoby Cerkwi nad Jej Oblubieńcem, ale jednak już i oczekiwania. 26439525590_90b7723697_o.jpg

Na Liturgii Wielkiej Soboty, zamiast zwyczajnego Hymnu Cherubinów, śpiewany jest hymn znany ze starożytnej Liturgii apostoła Jakuba (w cerkiewno-słowiańskim Da molczit wsjakaja plot):  Czytaj dalej „Święta i Wielka Sobota – treść”

Święta i Wielka Sobota – liturgicznie, cz. 1 (jutrznia)

Wielka Sobota – dzień wielkiej ciszy i spokoju na Ziemi, a zarazem wielkiego hałasu i dynamizmu poza nią. Bóg spoczywa w grobie na ziemi, Bóg zstępuje do otchłani, Bóg króluje na Niebiosach. Te niepojęte dla człowieka – przynajmniej w tym życiu – sprawy Cerkiew stara się wyrazić w swoich nabożeństwach.

Pierwszym z nich jest Jutrznia Wielkiej Soboty, czasem nazywana Jerozolimską, bowiem pierwotnie była ona sprawowana nad Grobem Pańskim w Jerozolimie. Powinna zacząć się ona nad ranem, jeszcze o zmroku, z dwóch powodów. Po pierwsze, ma charakter czuwający, a po drugie, z obawy przed Żydami Józef i Nikodem przybyli do Piłata uprosić Ciało swego Nauczyciela nocą. Dlatego i my, około drugiej w nocy, podążamy do cerkwi z zapalonymi w rękach świecami, by dokonać pogrzebu i opłakania Syna Bożego – bo właśnie tym jest Jutrznia Wielkiej Soboty: pogrzebem Chrystusa.

si-s-au-spaimantat-ostirile.jpg

Na środku świątyni już od wielkopiątkowego popołudnia jest płaszczenica – Grób Pański. To wokół niej się gromadzimy w ramach tego nabożeństwa. Jego przebieg jest następujący:  Czytaj dalej „Święta i Wielka Sobota – liturgicznie, cz. 1 (jutrznia)”

Święty i Wielki Piątek – treść

Wielki Piątek rozpoczyna się de facto od pojmania Chrystusa w późny wieczór Wielkiego Czwartku. Wtedy zaczyna się Męka fizyczna, bo ta psychiczna i duchowa trwa od Wielkiego Poniedziałku: faryzeusze, sadyceusze, Herodianie, a nawet z tych najbliższych – Judasz… Wszyscy słowem i podstępem dręczyli Jezusa.

Strasti Hospodnie.jpg

Męka Pańska zaczyna się w Noc, w którą przed wiekami ten sam męczony teraz Bóg wyrwał Żydów z niewoli egipskiej – to Pascha starego Przymierza. Już na wieczerzy paschalnej Starego Przymierza padało sakralne pytanie: Czym różni się ta Noc od wszystkich innych nocy? To samo pytanie musiało być zadane tę godzinę-dwie wcześniej, na Ostatniej Wieczerzy, bo przecież była ona żydowską wieczerzą paschalną. Jednak sens tego pytania jest nowy: odpowiada na nie sam Wcielony Bóg, i to nie tylko słowem, i czynem. Święta Noc, a jednak naród żydowski jest tak zafiksowany na ziemskiej idei Boga-Wspomożyciela, że Tego Boga w tę ustanowioną przez Niego uroczystą Noc zdradza i wydaje na śmierć… Dlatego wszystkie Kościoły  Czytaj dalej „Święty i Wielki Piątek – treść”

Święty i Wielki Piątek – liturgicznie

Wielki Piątek to dzień żałoby Cerkwi nad Jej Oblubieńcem, który zostaje zabrany z tego świata; to wyraża się w specyficznych nabożeństwach. Ponownie, skupię się na rycie bizantyjskim, z pewnymi elementami orientalnych tradycji.

1. Kolor szat liturgiczny to czarny. Nie jest sprawowana Liturgia, nawet nie udziela się Eucharystii – Tego Dnia to sam Chrystus składa ofiarę. Rzadko kiedy – i dotyczy to tak Wschodu, jak i Zachodu – wygłaszane jest kazanie na którymś z wielkopiątkowych nabożeństw. Tu po prostu słowa Ewangelii mówią same za siebie, i dotykają każdego choć trochę otwartego serca.

2. Wyjątkowa Jutrznia (zwana po słowiańsku Strasti Hospodnie) mająca formę czuwania, stąd po serbsku mówi się na nią właśnie Veliko Bdenije – Wielkie Czuwanie, zaś po ormiańsku Khavaroom, co również oznacza czuwanie, zdjęcie z Khavaroom:

0

To nabożeństwo, dopiero z biegiem czasu przypisane i podporządkowane jutrzni, rozpoczyna się późnym wieczorem w Wielki Czwartek, po spełnieniu Mistycznej Wieczerzy i wspomnianej postnej kolacji, by znowuż – wiernie odtworzyć te wydarzenia, i odpowiedzieć na prośbę Chrystusa, byśmy razem z Nim w tę Świętą i tragiczną Noc czuwali. Mówi o tym pierwsza antyfona tej służby: Panie, Panie, nie opuszczaj Mnie! (…), dusze oddajmy za Chrystusa! Oto śpiew tego hymnu w cerkiewnosłowiańskim, z polskimi napisami:

Jednak na początku tego nabożeństwa śpiewa się troparion Wielkiego Czwartku. Następnie czyta się dwanaście fragmentów Ewangelii przeplatanych odpowiednimi hymnami, stąd to nabożeństwo nazywa się również po prostu „12 Ewangelii”. Przed każdą Ewangelią, bijąc pokłon, śpiewa się Czytaj dalej „Święty i Wielki Piątek – liturgicznie”