Czterdziesty dzień od Paschy – Wniebowstąpienie Pańskie (liturgicznie)

Święto Wniebowstąpienia Pańskiego (cs. Woznesenje Gospodnje) to jedno z 12 wielkich świąt cerkiewnych, i jedno z kilku ruchomych – bo obchodzone zawsze w czwartek, na czterdziesty dzień od Niedzieli Paschy. Ma ono więc typowe cechy święta z grona 12 wielkich, czyli własne hymny do każdego z jego typów, jakimi są m. in. troparion, kontakion, kanon, wieliczanie, zadostojnik, trzy antyfony na Liturgii, eksapostilarion (cs. swetilen) itd. Jego wieczernia sprawowana w środę wieczorem ma charakter czuwania jak na inne święta z 12 wielkich, tj. czytane są 3 paremije, tj. fragmenty ze Starego Testamentu Iz 2, 2-3; Iz 62, 10 – 63, 3 i 7-9; Za 14, 1 i 4 i 8-11, a także jest błogosławieństwo pięciu chlebów, wina i oliwy w ramach tzw. litiji. Litija to wyjście do narteksu – przedsionka; niegdyś litija mogła być przed świątynią, stąd na południowej słowiańszczyźnie słowo „litija” po dziś dzień oznacza procesję, zaś na wschodniej słowiańszczyźnie na procesję przyjęło się mówić „krestnyj hod”. Na jutrzni czytana jest Ewangelia (Mk 16, 9-20).

13433363_1792452610987247_2749676707097212260_o.jpg

Szaty liturgiczne są wciąż białe – taki kolor obowiązuje już od wieczornej Liturgii Wielkiej Soboty, o przecież Zmartwychwstanie też wciąż świętujemy, choć teraz jest może ono nie tyle na pierwszym planie, co przeżywamy w jego świetle. Po czytaniu Ewangelii na jutrzni zatem dalej śpiewamy hymn Zmartwychwstanie Chrystusa zobaczywszy (cs. Woskresenije Hristowo widiewsze) ale już raz, a nie trzy, jak to było w Okresie Paschalnym. Refrenem Kanonu Wniebowstąpienia jest zawołanie: Chwała Panie Świętemu Zmartwychwstaniu Twemu! (cs. Slawa Gospodi Swiatomu Woskreseniju Twojemu!).

Katabasja (tj. irmosy po każdej pieśni kanonu, gdy obydwa chóry się schodzą w śpiewie) Wniebowstąpienia w wykonaniu rumuńskim:

Dlatego, jak wspomniałam w poprzednim poście, w tradycjach orientalnych na Wniebowstąpienie aż do Dnia Pięćdziesiątnicy włącznie wciąż śpiewa się troparion Paschy i większą ilość hymnów paschalnych (choć rzecz jasna, nie wszystkie) niż w rycie bizantyjskim. Przy czym tradycja koptyjska (a zatem stosowany zapewne również przez Etiopczyków i Erytrejczyków) stworzyła też troparion Wniebowstąpienia analogiczny w strukturze tekstu oraz melodii do tego Paschalnego:

Chrystus powstał z martwych,
wstąpił na niebiosa,
zasiadł po prawicy Swego Ojca na wysokościach,
darując nam życie wieczne!

Troparion Wniebowstąpienia w tradycji bizantyjskiej brzmi następująco (cs. Woznesalsja jesi wo slawie):
Wzniosłeś się w chwale, Chryste Boże nasz,
i radość dałeś uczniom Swym obietnicą Świętego Ducha,
upewnionym przez błogosławieństwo, które otrzymali,
żeś Ty jest Syn Boży, Zbawiciel świata.

Artykuł poświęcony temu troparionowi, z odpowiednimi egzemplifikacjami dźwiękowymi, znajduje się tutaj.

Na Boskiej Liturgii mamy zwyczajowe dwa czytania: Apostoł i Ewangelię. Trwa Święta Pięćdziesiątnica, więc dalej czytamy Dzieje Apostolskie. Większość czytania jest ta sama, co w Noc Paschalną, zawiera ono jednak trzy dodatkowe wersety, opisujące Wniebowstąpienie Chrystusa (Dz 1, 1-11). Na Paschę nie mogły być one przeczytane, bo Wniebowstąpienie wtedy jeszcze się po prostu nie dokonało. Na podstawie tych wersetów oraz Ps 46, 1 powstał słynny łaciński hymn Viri Galilei:

Mężowie z Galilei, dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo?
Ten Jezus, wzięty od was do nieba,
przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba.
Alleluja!
Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie, wykrzykujcie Bogu radosnym głosem!
Alleluja!

Z kolei czytana Ewangelia – wyjątkowo nie Jana, jak to jest w ważne dni Świętej Pięćdziesiątnicy – to zakończenie tej według Łukasza (24, 37-53).

Nadal nie śpiewa się ani nie czyta hymnów i modlitw do Świętego Ducha, m. in. Królu Niebieski (cs. Cariu Nebesnij) czy po Eucharystii Widzieliśmy Światłość Prawdziwą (cs. Widiehom Swet Istinnyj) – te zastępuje się troparionem Wniebowstąpienia.

Również wciąż nie odmawia się modlitwy do Bogurodzicy Zaprawdę godnym (cs. Dostojno jest) – zastępuje ją zadostojnik Wniebowstąpienia:

Uwielbiaj, duszo moja, wstępującego z ziemi na niebo Chrystusa, Dawcę Życia!
Ciebie, która ponad zrozumienie i słowa jako Matka Boża
w czasie pozaczasowego niewypowiedzianie zrodziłaś,
my wierni, jednomyślnie uwielbiamy.

Jego śpiew w języku rumuńskim:

Wniebowstąpienie Pańskie to Slava (święto patronalne) serbskiej stolicy – Belgradu. Dlatego też w stołecznej cerkwi poświęconej Wniebowstąpieniu Pańskiemu rokrocznie patriarcha Serbii sprawuje uroczystą Liturgię.

Po niej ulicami miasta przechodzi procesja.

Tu też warto nadmienić, że potocznie po serbsku na Wniebowstąpienie (serb. Vaznesenje) mówi się Spasovdan – czyli, „Dzień Zbawiciela”. To może być mylące, gdyż w Polsce mianem święta „Spasa” określa się Przemienienie Pańskie 😉

img_0832.jpg

W tradycji serbskiej – ale też i innych – od tego dnia, do Pięćdziesiątnicy, wierni pozdrawiają się słowami Hristos se vaznese! (Chrystus wniebowstąpił!), a odpowiada się Vaistinu se vaznese! (Prawdziwie wniebowstąpił!). Wśród anglojęzycznych prawosławnych można się spotkać z odpowiedzi na Christ is ascended nie tylko z Indeed, He is ascended!, ale także For our Salvation! („Dla naszego zbawienia”), From Earth to Heaven! („Z Ziemi do Nieba”) – szczerze, nie wiem, z czego to wynika. Bo Rumuni pozdrawiają się dokładnie tak samo, jak Serbowie: Hristos S-a Înălțat! Adevărat S-a Înălțat!

img_0874.jpg

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s