Święto Pięćdziesiątnicy – liturgicznie

Mimo że Zesłanie Świętego Ducha to święto z grona 12 wielkich, a i pośród nich z wyjątkową pozycją, nie ma ono swojego przedświęcia, choć Cerkiew w minionych dnia oferowała nam różne środki przygotowawcze, o czym było w ostatnich postach na blogu.

1472038_840478029315602_1434631653361386775_n

I CAŁONOCNE CZUWANIE (cs. WSIENOCZNOJE BDIENIJE)
Obchody święta zaczynają się wieczernią w Sobotę Rodzicielską. Kolorem liturgiczny jest zielony – na Wschodzie stosuje się go bardzo rzadko, w przeciwieństwie do Zachodu, gdzie jest kolorem zwykłym. Ten kolor wiąże się z tym, iż Święty Duch jest Ożywczy.Ewentualnie może być biały z elementami zielonego lub czerwonego. Cerkwie przyozdobione są kwiatami, a w zależności od lokalnej tradycji – również drzewkami lub trawą sypaną np. na kształt krzyża, zwłaszcza wśród Serbów.

DSC_0457.jpg

Wierni również – choć najczęściej dopiero sam w dzień święta – przynoszą do świątyni zielone gałązki, kwiaty lub bukiety kwiatów. Znowuż, w zależności od lokalnej tradycji, mogą to być różne rodzaje, np. dla mojej mamy tradycyjną rośliną na Pięćdziesiątnicę jest tatarak. Co prawda księgi liturgiczne nie przewidują święcenia roślin tego dnia, jednak na pewno rośliny te uświęcają się modlitwą – zanosi się je potem do domu jako błogosławieństwo. W niektórych miejscach tymi roślinami oznacza się krzyżem drzwi wejściowe domu.

Na wieczerni, w trakcie wejścia ze świecami, przed hymnem Światłości Cicha (cs. Swiete Tihij), śpiewany jest chyba jeden z trudniejszych hymnów w przeciągu całego roku liturgicznego, bo mówiący o Tajemnicy Świętej Trójcy:

Przyjdźcie ludzie, pokłońmy się trójhipostatycznemu Bóstwu,
Synowi w Ojcu ze Świętym Duchem,
Ojciec bowiem poza czasem zrodził Syna współistotnego i współtronującego,
i Duch Święty był w Ojcu wysławiany z Synem,
jedna moc, jedna natura, jedno Bóstwo.
Jemu to kłaniamy się wszyscy i mówimy:
Święty Boże, który wszystko stworzyłeś przez Syna Twego przy współudziale Świętego Ducha;
Święty Mocny, przez którego Ojca poznaliśmy i Duch Święty przyszedł na świat;
Święty Nieśmiertelny, Pocieszycielu Duchu pochodzący od Ojca i spoczywający w Synu;
Trójco Święta, chwała Tobie!

Czytane są potem trzy paremije: Lb 11, 16-17 i 24-29; Jl 2, 23-32; Ez 36, 24-28.

Następnie, przy błogosławieństwie chlebów, wina i oleju (cs. litija, gr. artoklasia) po raz pierwszy od połunoszcznicy rozbrzmiewa modlitwa do Ducha Świętego w cerkiewno-słowiańskim zwana Cariu Niebiesnyj. W ten śpiew powinni się włączyć wszyscy zgromadzeni. Oto jej treść:

Królu Niebieski, Pocieszycielu, Duchu Prawdy,
Który wszędzie obecny jesteś i wszystko napełniasz,
wszelkiego dobra Skarbie i żywota Dawco,
przyjdź i zamieszkaj w nas,
i oczyść nas od wszelkiej zmazy
i zbaw, o Dobry, dusze nasze!

Śpiew serbski audio mp3

Śpiew angielski:

Śpiew cerkiewno-słowiański, melodia wschodnio-słowiańska, jako stichera:

Ten hymn śpiewany jest również na świątecznej jutrzni jako stichera po Ewangelii oraz jako stichera przed Wielką Doksologią (cs. Slawa wo wisznih Bogu). Recytacja (czasem śpiew, ale nie przed Liturgią) tej modlitwy rozpoczyna właściwie każde prawosławne nabożeństwo, modlitwy poranne i wieczorne, z wyjątkiem właśnie 49 dni od Paschy. Z racji tej długiej nieobecności tak ważnej modlitwy, na początku Boskiej Liturgii w dzień Pięćdziesiątnicy, a także każdego nabożeństwa od Niedzieli Świętej Trójcy do soboty przed świętem Wszystkich Świętych, hymn Królu Niebieski powinien być śpiewany. Więcej nagrań tego hymnu, w tym po polsku.

W trakcie błogosławieństwa chlebów rozbrzmiewa również po raz pierwszy troparion świętej Pięćdziesiątnicy (cs. Blagoslowen jesi Hriste Boże nasz). Jako jedynemu troparionowi święta z grona 12 największych przypisany jest ton ósmy. Ton ósmy jest ostatni w oktoichu, oznacza pełnię. A Zesłanie Świętego Ducha oznacza właśnie pełnię Zbawienia, wypełnienie Historii Zbawienia. Oto nagranie tego troparionu w różnych językach:

Błogosławiony jesteś, Chryste Boże nasz,
któryś rybaków uczynił mędrcami,
zesławszy im Ducha Świętego i przez nich złowiłeś świat cały,
Człowiekolubcze, chwała Tobie!

Właśnie, jest to jedno z tych świąt, którego choćby drobne elementy nabożeństwa – zwłaszcza Boskiej Liturgii – powinny być wygłaszane w różnych językach. Ze względu na jego uroczysty charakter, a przede wszystkim w nawiązaniu do tego, że apostołowie tego dnia dostali dar mówienia różnym językami, by głosić Zmartwychwstanie Chrystusa wszystkim narodom.

Tradycja koptyjska (a za tym pewnie etiopska i erytrejska) zna inny troparion tego święta, który w melodii i strukturze bazuje na troparionie Paschy:

Chrystus powstał z martwych,
wstąpił na niebiosa,
zasiadł po prawicy Swego Ojca na wysokościach,
zesłał nam Pocieszyciela, Ducha Prawdy,
darując nam życie wieczne!

Wspomniane różne języki i narody ma łączyć prawowierne wyznawanie Trójjedynego Boga, o czym mówi kontakion święta, również na ton ósmy (cs. Jegda znizszed jazyki):

Kiedy zstąpiłeś mieszając języki, Najwyższy, Ty rozdzieliłeś narody,
kiedy zaś rozdawałeś ogniste języki, wszystkich wezwałeś do jedności
i zgodnie sławimy Najświętszego Ducha.

Na jutrzni nie śpiewa się hymnów Zmartwychwstania, jak np. Eulogitariów (cs. Blagoslowen jesi Gospodi) czy Zmartwychwstanie Chrystusa zobaczywszy (cs. Woskresenije Hristowo widewsze). To dlatego, że ta niedziela jest poświęcona w całości zstąpieniu Ducha Świętego, a przy tym pełnym objawieniu się Tajemnicy Świętej Trójcy. Czytana Ewangelia to J 20, 19-23.

Święto ma dwa kanony, w tym drugi na ton czwarty, w tym samym jego wariancie, co inne święto z zielonym kolorem liturgicznym, a mianowicie, jak Niedziela Palmowa. Refrenem jest zawołanie: Przenajświętsza Trójco, Boże nasz, chwała Tobie! (cs. Preswiataja Trojce, Boże nasz, slawa Tebe!).

II BOSKA LITURGIA
Rozpoczyna się, jak wspomniano, podniosłym śpiewem modlitwy Królu Niebieski. Po pierwszej ektenii śpiewa są trzy antyfony święta Zesłania Świętego Ducha. Pierwsza antyfona ma refren: Dla modlitw Bogurodzicy, Zbawco, zbaw nas! (cs. Molitwami Bogorodice, Spase spasi nas!). Druga antyfona ma refren: Zbaw nas, Pocieszycielu Dobry, śpiewających Tobie: Alleluja! (cs. Spasi ny Uteszitelju Blagij pojuszczih Ti: alliluja!). Jej śpiew w cerkiewnosłowiańskim:

Refrenem trzeciej antyfony jest świąteczny troparion – w trakcie niej następuje tzw. małe wejście z Ewangeliarzem.

Zamiast trisagioniu Święty Boże (cs. Swiatyj Boże) śpiewany jest hymn, stosowany tylko kilka razy w roku (cs. Jelici wo Hrista): Wy wszyscy, którzyście zostali ochrzczeni w Chrystusie, przyoblekliście się w Chrystusa, alleluja! Bowiem jest to jeden z dni, kiedy tradycyjnie się chrzci i bierzmuje osoby wstępujące do Cerkwi Chrystusowej.

Wykonanie z Hawajów po grecku i angielsku:

Prokimen jest śpiewany na ton ósmy, tak jak na Paschę, choć ma inną treść: Na całą ziemię rozejdzie się ich głoszenie i do krańców ziemi ich słowa. Stichos: Niebiosa głoszą chwałę Bożą, dzieło rąk Jego obwieszcza firmament.  Czytany Apostoł to Dz 2, 1-11, zaś Ewangelia J 27; 7, 37-52; 8, 12.
Święto to oczywiście ma swój zadostojnik – hymn do Bogurodzicy zamiast Godnym jest (cs. Dostojno jest) w cs. zaczynający się od słów Radujsja Carice:

Raduj się, Królowo, chwało matek i dziewic,
bowiem najbardziej krasomówcze usta nie mogą tak mówić,
aby godnie śpiewać Tobie
i żaden rozum nie wystarcza dla zrozumienia zrodzenia Twego,
przeto zgodnie Ciebie sławimy.

Będzie on śpiewany na Liturgii aż do najbliższej soboty włącznie.

Koinonikon (cs. priczasten) – czyli hymn na Komunię – jest następujący: Niech dobry Twój Duch prowadzi mnie ku ziemi sprawiedliwej, alleluja. W cerkiewno-słowiańskim: Duh Twoj Blagij nastawit mia na zemlju prawu, alliluja.

Po przyjęciu Eucharystii po raz pierwszy od Liturgii Wielkiej Soboty – a w niektórych tradycjach aż od ostatniego dnia Wielkiego Postu, czyli Piątku Palmowego przed Sobotą Łazarza i Niedzielą Palmową – słyszymy drugi hymn pokomunijny (cs. Widiehom Swietj Istinnyj):

Widzieliśmy Światłość prawdziwą,
przyjęliśmy Ducha z niebios,
znaleźliśmy wiarę prawdziwą,
kłaniamy się niepodzielnej Trójcy,
albowiem Ona nas zbawiła.

Wykonanie audio mp3 po angielsku

Wykonanie w cerkiewno-słowiańskim:

III WIECZERNIA Z MODLITWAMI NA KLĘCZĄCO
W dzień święta Zesłania Ducha Świętego sprawowana jest wyjątkowa wieczernia. W praktyce parafialnej celebruje się ją bezpośrednio po Boskiej Liturgii.

Aż od Paschy – a de facto począwszy od jutrzni Wielkiego Czwartku z wyjątkami na adorację Krzyża i płaszczenicy (u Słowian dodatkowy wyjątek stanowi 12 Ewangelii Pasyjnych na Wielkopiątkowej Jutrzni słuchanych w postawie klęczącej) – nie biliśmy pokłonów ani nie stawaliśmy na kolana ani w cerkwi, ani przed spowiedzią czy po niej, ani w prywatnych modlitwach. Bo jest to postawa pokutniczna, często związana też z postem, którego nie mogło być przecież w czasie Świętej Pięćdziesiątnicy, która jest najbardziej radosnym i tryumfalnym czasem w ciągu całego roku liturgicznego.

Jednak w wieczór, który kończy ten okres Świętej Pięćdziesiątnicy, czytane są trzy długie, starożytne modlitwy (cs. kolennoprykłonne molitwy), w trakcie których z pokorą stajemy na kolana, by przyjąć Świętego Ducha. Również kapłan, który je czyta, klęka, twarzą do wiernych. W tradycji malankarskiej (indyjskiej) zaleca się, by wierni opierali swoje ręce na barkach osoby przed sobą, na znak wspólnoty i jedności Cerkwi, która przecież tego dnia właśnie powstała.

Nagranie tych modlitw z Rosji:

Należy tu właśnie zaznaczyć, iż te modlitwy tego dnia, w pozycji klęczącej, odmawiane są we wszystkich prawosławnych rytach wschodnich: bizantyjskim, koptyjskim, etiopskim, erytrejskim, malankarskim, aramejskim i ormiańskim. Jedynie hymny pomiędzy tymi modlitwami różnią się, w zależności od tradycji.

USA:

untitledgaga.jpg

Czarnogóra:

v-5000-1496610383-284

Zanim jednak te modlitwy się zaczną, śpiewany jest prokimen wielki – wielki, bo ma więcej stychów, i jest śpiewany rozciągle – ten sam, jak w wieczór Bożego Narodzenia i Epifanii, co znowu podkreśla, iż te trzy święta są wyjątkowe pomiędzy 12 największymi. Ten prokimen śpiewany jest również na Wieczerni Paschalnej. Oto jego treść (cs. Kto Bog welij, jako Bog nasz? Ty jesi Bog, tworjaj czudesa):

Refren: Któryż bóg jest wielki, jak Bóg nasz? Ty jesteś Bogiem, który czyni cuda.
Stichos 1: Objawiłeś w ludziach moc Twoją.
Stichos 2: Rzekłem: Teraz zacząłem, oto odmiana prawicy Najwyższego.
Stichos 3:Wspomniałem dzieła Pańskie, albowiem wspominać będę od początku cuda Twoje.

W niektórych tradycjach istnieje obyczaj świątecznego pozdrowienia: Święty Duch zstąpił!

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s