Poniedziałek Świętego Ducha – tradycja bizantyjska i orientalna

Jak przystało na wielkie święto, jakim jest Pięćdziesiątnica, ma ona sześć dni poświątecznych, tj. jej oddanie następuje w na sobotniej Boskiej Liturgii, dzień przed Niedzielą Wszystkich Świętych. Zatem, przez te dni codziennie są śpiewane hymny tego święta. Wyjątek stanowią antyfony – te są już zwykłe, choć np. w tradycji antiocheńskiej wciąż świąteczne – oraz trisagion, który również zwyczajny, tj. Święty Boże…; jednak w tradycji arabskiej w Poniedziałek Świętego Ducha śpiewa się ten wczorajszy, specjalny, czyli Wy wszyscy, którzyście ochrzczeni w Chrystusie… Ikona święta – zesłanie Ducha Świętego lub Trójca Święta Rublowa – znajduje się na środku świątyni w przeciągu tego okresu poświątecznego (cs. poprazdnstwa).

pentecost_orig.jpg

Zarazem jednak tryumfalny i radosny okres Świętych 50 Dni kończy się wraz z wieczernią z trzema modlitwami odmawianymi na klęcząco. Stąd też Święta Pięćdziesiątnica się kończy, ale okres samego święta trwa cały tydzień. Dlatego też jeszcze przez ten tydzień, do Niedzieli Wszystkich Świętych  włącznie, obowiązuje jeszcze księga liturgiczna zwana Triodą Kwietną lub też Pentekostarionem, i cykl ruchomy, który trwa od Przedpościa, czyli od Księgi Triody Postnej, jeszcze ma przewagę. To zakończenie 50 dni a zarazem trwanie święta dotyczy wszystkich rytów wschodnich, a także zachodniego przed reformami soborowymi.

Drugi dzień świąt Pięćdziesiątnicy jest szczególnym dniem – w rzeczywistości tak świątecznym, że powinno się być na Liturgii, a także, w miarę możliwości, nie pracować. Nosi on miano dnia Świętego Ducha lub Poniedziałku Świętego Ducha. Bowiem zwyczajowo dzień po święcie wspominającym zbawcze wydarzenie, obchodzi się pamięć Osoby związanej z tymże wydarzeniem. Rzecz jasna, w przypadku święta Pięćdziesiątnicy jest to sam Duch Święty – ostatnia objawiona osoba Trójcy Świętej. Ten dzień ma nawet własny synaksarion, który w treści nawiązuje mocno do dnia poprzedniego – można zapoznać się z nim po polsku w tym miejscu.

Uwielbiamy Ciebie, Żywodawcze Chryste, i czcimy Najświętszego
Twego Ducha, którego od Ojca posłałeś Boskim Twoim uczniom.
[wieliczanie Pięćdziesiątnicy, śpiewane również przez grekokatolików]

Nagranie tego wieliczania, przy czym zaczyna się od polijeleju:

Czytania na Liturgii to: jako Apostoł Ef 5, 9-19 zaś jako Ewangelia Mt 18, 10-20. List apostolski jest i o Świętym Duchu, i o zbliżającym się (w niektórych tradycjach zaczynającym się – patrz niżej) Poście Apostolskim, co jest widoczne chociażby w tym fragmencie: Nie bądźcie przeto nierozsądni, lecz usiłujcie zrozumieć, co jest wolą Pana. A nie upijajcie się winem, bo to jest [przyczyną] rozwiązłości, ale napełniajcie się Duchem, przemawiając do siebie wzajemnie w psalmach i hymnach, i pieśniach pełnych ducha, śpiewając i wysławiając Pana w waszych sercach.  Ewangelia natomiast mówi o rolach założonej wczoraj Cerkwi: pouczająca, sakramentalna, gromadząca wszystkich – także pogan, wzmacniająca relacje z Bogiem, wspólnotowa.

Jeśli chodzi jednak o dyscyplinę postną w Tygodniu Zesłania Ducha Świętego, czyli jaki zaczyna się w Poniedziałek Świętego Ducha, mamy aż trzy praktyki:

1. Zachodnia przed-reformami: tzw. Suche Dni, czyli post ścisły, w środę, piątek i sobotę tego tygodnia.

Polska pieśń Wichrze z Wieczernika:

2. Prawosławna bizantyjska (oprócz zapewne Antiochii, choć mogło się to zmienić z racji grecyzacji, które nastąpiła w pewnym momencie): brak postu totalny, nawet w środę i piątek tego tygodnia.

Troparion Pięćdziesiątnicy w serbskim śpiewie:

3. Prawosławna orientalna – już początek Postu Apostolskiego, począwszy od Poniedziałku Św. Ducha, do święta apostołów Piotra i Pawła.

Prawosławne ormiańskie obchody święta Zesłania Świętego Ducha

W tradycji bizantyjskiej Post Apostolski rozpocznie się tydzień później, w poniedziałek po Niedzieli Wszystkich Świętych. W różnych starych zapisach i kanonach mamy informacje zarówno o stosowanej wersji orientalnej rozpoczęcia postu, jak i bizantyjskiej. Przy czym, wydaje mi się, że to ta orientalna jest bardziej pierwotna i logiczna. Czemu?

Po pierwsze, Post Apostolski jest w zastępstwie za postu przygotowujący do święta Zesłania Świętego Ducha, którego nie mogło być z racji radosnego i nie-postnego charakteru okresu Świętej Pięćdziesiątnicy. Zatem powinien on następować bezpośrednio po tym święcie – jasne, z drugiej strony to święto ma dni poświąteczne, więc tradycja bizantyjska uznaje, że dopiero po zakończeniu tych dni można zacząć post.

Po drugie, skoro na wieczerni w dniu Niedzieli Świętej Trójcy zaczynamy klękać, to w mentalności wschodniego chrześcijaństwa jest to oznaką, że zaczyna się post. A przecież te trzy długie, starożytne modlitwy na klękanie w ten dzień są praktykowane w całym chrześcijaństwie wschodnim, we wszystkich jego rytach.

Po trzecie – widać to zwłaszcza w tradycji koptyjskiej – część hymnów święta Pięćdziesiątnicy śpiewa się również w trakcie Postu Apostolskiego: to płynne przejście ze Zstąpienia Świętego Ducha na apostołów do tematyki samych apostołów. Oto najbardziej charakterystyczny taki łączący hymn, Asomen (z napisami po angielsku):

 

 

Po czwarte – skoro najstarsza praktyka mówi o nie-poszczeniu w czasie Świętej Pięćdziesiątnicy, to logicznym jest, że tydzień po niej nie może być kolejnym bez postu; powinien być albo cały postny (czyt. rozpoczęcie Postu Apostolskiego), albo przynajmniej ze środą i piątkiem postnymi.

Po piąte – czytania z Soboty Rodzicielskiej przed Niedzielą Zesłania Ducha Świętego ewidentnie mają charakter przygotowawczy nie tylko do tego święta, ale i do Postu Apostolskiego. Wystarczy też spojrzeć na czytania z dnia dzisiejszego.

Poza tym – dzięki temu, że ten post zaczyna się tydzień wcześniej, nie ma argumentu, że w nowym stylu (kalendarzu neojuliańskim) może on czasem zniknąć albo być króciutkim, gdy Pascha wypada późno.

Widzieliśmy Światłość prawdziwą,
przyjęliśmy Ducha z niebios,
znaleźliśmy wiarę prawdziwą,
kłaniamy się niepodzielnej Trójcy,
albowiem Ona nas zbawiła.

Śpiew tego hymnu po angielsku:

Śpiew tego hymnu po rumuńsku:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s