II niedziela po Pięćdziesiątnicy – Wszystkich Świętych lokalnych

Tydzień temu wspomniałam, że Niedziela Wszystkich Świętych, będącą pierwszą po Pięćdziesiątnicy, kończy zarówno Triod Kwietną (Pentekostarion), jak i okres ruchomy. Jednak, jeśli chodzi o to drugie, nie jest tak do końca. Bowiem w niektórych Cerkwiach druga niedziela po Pięćdziesiątnicy poświęcona jest pamięci świętych lokalnych, czyli „ziemi x”; nie tylko kraju, ale wręcz regionu. To jest logiczne: przejście z ogółu zeszłej niedzieli do szczegółu tej dzisiejszej.

Poza tym, od połowy XIX wieku – czyli, jak na Prawosławie, to istna nowinka – w drugą niedzielę po Zesłaniu Św. Ducha obchodzi się pamięć również wszystkich Świętych Ojców z Góry Athos, bo wcześniej nie mieli oni „swojego” dnia. To nabożeństwo ułożył św. Nikodem Hagioryta, który również uporządkował obecnie najpopularniejszą w świecie Cerkwi bizantyjskich wersję synaksarionu (żywoty świętych i opisy świąt), którego po polsku na razie mamy cztery tomy wydane (styczeń, luty, marzec, kwiecień) oraz z cyklu ruchomego w formacie PDF. Należy jednak dodać, iż niektóre Cerkwie lokalne nadal w tę niedzielę obchodzą jedynie swoich świętych, uznając, że święci atoscy (inna nazwa: hagioryci) tego dnia powinni być wspomniani tylko na Świętej Górze Athos jako lokalni święci.

athos 2.jpg

W Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym (PAKP) w tę niedzielę wspomina się: wszystkich Świętych Ziemi Ruskiej oraz Świętych Ojców z Góry Athos. Skąd to pierwsze? Dobre pytanie, nie znam oficjalnej odpowiedzi. Po pierwsze, może wiązać się z tym, że znaczna część korzeni PAKP jest związana z Metropolią Kijowską (dla przypomnienia, podlegała ona Konstantynopolowi). Po drugie, pamięć dużej części swych lokalnych świętych – Męczenników chełmskich i podlaskich – świętujemy w pierwszą niedzielę czerwca (liczoną nowostylnie, ale wypadającą tak samo w parafiach zarówno nowo-, jak i starostylnych), czyli, niedługo przed dzisiejszą niedzielą, albo nawet tego samego dnia: zależy od roku. Po trzecie, PAKP wciąż nie do końca określiło swój stosunek do świętych ze średniowiecza, z okolic schizmy, choćby Wojciecha czy Stanisława. Po czwarte, Cerkiew prawosławna na zachodnich polskich ziemiach jest ponownie od kilku dekad, po – bagatela – kilkusetletniej przerwie. Ale, to takie tylko moje dywagacje 😉 Jakby nie było, wolałabym osobiście, by dzisiejsza niedziela była w PAKP nazwana „Wszystkich świętych Cerkwi polskiej”, „Wszystkich świętych ziem polskich i zachodnioruskich” albo coś w tym stylu 😉

Niedziela ta bywa nazywana również Drugą Mateusza. Bowiem, jak w Pięćdziesiątnicy czytaliśmy Ewangelię Jana, tak po niej czytamy Dobrą Nowinę wg apostoła Mateusza. Czytanie na Boskiej Liturgii to Mt 4, 18-23.

Perykopa ta opowiada o powołaniu dwóch braci, na pierwszych apostołów: Andrzeja i Piotra. A potem dwóch kolejnych braci: Jakuba i Jana. Wszyscy byli rybakami, wszystkich Chrystus powołał, by byli rybakami ludzi – słyszymy to dzisiaj w Ewangelii, i tak śpiewaliśmy w troparionie dwa tygodnie temu, w święto Zstąpienia Świętego Ducha. Nie zapominajmy, że ta niedziela jest pierwszą (a bywa, że zarazem jedyną) Postu Apostolskiego, więc ma istotne zadanie w postaci przygotowania do święta apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca), kiedy post się zakończy. Ewangelia tej niedzieli zatem ukazuje nam początek historii apostolskiej, bo powołanie pierwszych posłanych. Zaś samą działalność apostolską wspominaliśmy przez Pięćdziesiątnicę, a jej rozpoczęcie w niedzielę dwa tygodnie temu. Dlatego post, w którym teraz się znajdujemy, jest ściśle związany z datą święta Pięćdziesiątnicy.

19143291_970040063099707_1012727353453443414_o.jpg

Jeśli chodzi o liturgikę, to zwyczajna niedziela, tonu pierwszego Zmartwychwstania; bo, dla przypomnienia, tony liczymy od Niedzieli Antypaschy, choć w większości Triody Kwietnej nie są one w użyciu – zatem, hymny Zmartwychwstania tonu pierwszego słyszymy po raz pierwszy po wielu tygodniach przerwy.

Przez pasję Twoją, Chryste, zostaliśmy uwolnieni od pasji,
i przez Twoje zmartwychwstanie zostaliśmy wybawieni ze zniszczenia,
Panie, chwała Tobie! [stichera na stichownie, wieczernia]

Niedziela ta, z racji wspomnień świętych lokalnych, zawiera dodatkowe hymny – odpowiednio każdego rodzaju, czyli m. in. troparion, kontakion, kanon, eksapostilarion, stichery – mówiące o tych świętych.

Troparion Zmartwychwstania pierwszego tonu:
Mimo kamienia opieczętowanego przez Żydów
i żołnierzy strzegących przeczystego Ciała Twego,
zmartwychwstałeś, Zbawco, trzeciego dnia, dając światu życie.
Przeto moce niebios wołają do Ciebie, Życia Dawco:
Chwała zmartwychwstaniu Twemu, Chryste,
chwała królestwu Twojemu, chwała opatrzności Twojej,
jedyny Człowiekolubcze!

W różnych nagraniach, bo lubię ton pierwszy (ale tylko w śpiewie bizantyjskim) 😉

Rumuński

Grecki

Arabski

Cerkiewno-słowiański

Angielski w koptyjskim wykonaniu

Albański

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s