Święto Przemienienia Pańskiego – liturgicznie

Szóstego sierpnia Cerkiew obchodzi święto Przemienienia Pańskiego (cs. Preobrażenie Gospodnie). Jest to jedno z 12 największych świąt cerkiewnych, a i pośród nich wydaje się być jednym z ważniejszych, najbardziej tryumfalnych. Ma jeden dzień przedświąteczny (5 sierpnia) ze swoją hymnografią i okres świąteczny trwa do 13 sierpnia włącznie, kiedy następuje oddanie (zakończenie) Przemienienia.

9fd0631421ebcfb27c036ea844d4e39c.jpg

Szaty liturgiczne w dniu święta jak i poświątecznych dniach powinny być białe, tak jak na największe i najradośniejsze okazje: Paschę, Boże Narodzenie, Epifanię, ślub, chrzest.

Mimo trwania srogiego Postu Uspieńskiego, w święto Przemienienia można zjeść obficie, również z rybą, i pić wino – niezależnie od dnia tygodnia. Tego dnia po raz pierwszy w roku można spożywać owoce, które na Przemienienie mają swój ryt poświęcenia. Święci się przede wszystkim winogrona i jabłka. Niekiedy wierni przygotowują cały koszyczek (tak jak na Paschę) ozdobiony, pełen owoców.

3cf6668b401cae07c5cf357a817df8d5.JPG

Przemienienie kojarzone jest jako wielkie letnie święto, oraz z owocami: wschodni Słowianie mówią na nie „Jabłeczny Spas”, zaś Arabowie bardziej asocjują je z winogronami, co widać w tym powiedzeniu ludowym: ‘Ajd At-Tadżallī bajaqūl lis-sajf łallī, łal-‘anb hallī („Święto Przemienienia zwie się koroną lata, a winogrona ozdobą”).

11242074_491506891024334_4518699942290657951_n.jpg

Święto ma swoją bogatą hymnografię wieczerni, jutrzni i Boskiej Liturgii. W Polsce chyba najbardziej znanym hymnem tego święta, z racji wielokrotnego śpiewania go w trakcie pielgrzymek na Świętą Górę Grabarkę jak i podczas uroczystości na niej, jest troparion Przemienienia:

Przemieniłeś się na górze Chryste Boże,
ukazując chwałę swoją Twoim uczniom, na ile ujrzeć mogli.
Niech zajaśnieje i nam grzesznym Twoja światłość Wiekuista;
przez modlitwy Bogurodzicy, Światłości dawco, chwała Tobie.

Śpiew tego troparionu w różnych językach i na różne melodie:

Główne obchody świąteczne zaczynają się od wielkiej wieczerni, na której są czytane trzy paremije – fragmenty ze Starego Testamentu: Wj 24, 12-18 oraz Wj 33, 9-23; 34, 4-5. 8 oraz 1 Krl 19, 3-13. 15-16. Motywem tych czytań jest przygotowanie się poprzez podróż i czterdziestodniowy post do spotkania z Bogiem i ujrzenia Jego chwały. To zrealizowało się w wejściu apostołów na górę Tabor (według Libańczyków, na Hermon), gdzie ujrzeli Boską chwałę Wcielonego Syna Bożego – Jezusa Chrystusa. A stało się to na 40 dni przed Jego Męką i śmiercią Krzyżową. Jeden z hymnów śpiewany po tych czytaniach, jeszcze w ramach wieczerni, zachęca nas do tego, byśmy i my podążyli tą drogą na Górę Pańską, i ujrzeli Boską Chwałę:

Przyjdźcie, wejdźmy na górę Pańską i do domu Boga naszego, a ujrzymy Chwałę przemienienia Jego; Chwałę, jaką Jednorodzony ma od Ojca, przez światłość przyjmiemy Światłość i podniesieni będąc duchem Trójcę współistotną będziemy opiewać na wieki!

Tą drogą są nasze wysiłki duchowe, ascetyczne; Górą Pańską, Domem Bożym – cerkiew; przyjęciem Światłości – pełny udział w święcie, udział w Ciele i Krwi Pańskich (stąd też ważnym jest, by tego dnia przystąpić do Eucharystii!).

Po tym następuje litija, czyli wyjście kleru na środek świątyni lub przed nią, litania do świętych, błogosławieństwo chleba, wina i oleju.

Potem sprawowana jest jutrznia – bezpośrednio, lub dnia następnego. Po polijeleju (psalmy 134-135) śpiewane jest wieliczanie:
Uwielbiamy Ciebie, Życia Dawco Chryste, i czcimy przemienienie przeczystego Twego ciała.

Stary śpiew z polijelejem:

Współczesny wschodniosłowiański śpiew samego uwielbienia:

Czytana jest Ewangelia wg św. Łukasza opisująca wydarzenie Przemienienia (9, 28-36).

Przemienienie ma dwa kanony: co ciekawe, autorstwa braci przyszywanych, bo pierwszy św. Kosmy z Majumy (na ton 4), zaś drugi św. Jana Damasceńskiego (na ton 8). Śpiew grecki fragmentów Kanonu Przemienienia:

Od tego dnia jako katabasja (ostatnie zwrotki każdej pieśni kanonu) śpiewa się te z Kanonu Krzyża, bowiem święto Przemienienia obchodzone jest na 40 dni przed świętem Podwyższenia Krzyża – zostało ono przed wieloma wiekami przeniesione z okresu Wielkiego Postu, gdyż jego radość i tryumf nie pasowały do najbardziej pokutnego czasu w ciągu roku. Wybrano właśnie 6 sierpnia, by zachować wymiar 40 dni Przemienienia przed Krzyżem. Jednakże Kościół rzymsko-katolicki do dziś w drugą niedzielę Wielkiego Postu czyta Ewangelię o Przemienieniu, zaś Wschód w tę niedzielę wspomina głosiciela Światła Taboru – św. Grzegorza Palamasa.

Na Boskiej Liturgii śpiewane są trzy świąteczne antyfony:

Trzecia antyfona to troparion święta, śpiewany po każdym kolejnym z czterech świątecznych wersetów. Oczywiście, śpiewane są świąteczne tropariony i kontakion w trakcie małego wejścia z Ewangelią. Apostoł to fragment drugiego listu św. Piotra (1, 10-19). Zawsze dla mnie ważny, od ostatniego roku kilkuwymiarowy, poruszający jeszcze bardziej. Piotr przywołuje w nim Przemienienie Mistrza, którego był naocznym świadkiem jako jeden z trzech zabranych przez Jezusa apostołów.

Ewangelia to opis Przemienienia wg św. Mateusza 17, 1-9.

Na Liturgii, od 6 sierpnia aż do 13 sierpnia włącznie, zamiast hymnu do Bogurodzicy Godnym jest (cs. Dostojno jest) śpiewany jest zadostojnik Przemienienia, czyli irmos dziewiątej pieśni świątecznego kanonu:

Uwielbiaj duszo moja na Taborze przemienionego Pana!
Zrodzenie Twoje okazało się niezniszczalne, Bóg przyszedł z Twojego łona,
objawił się na ziemi jako noszący ciało i żył z ludźmi,
przeto Ciebie, Bogurodzico, wszyscy uwielbiamy.

Śpiew cerkiewno-słowiański:

Śpiew rumuński:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s