Święto ścięcia głowy św. Jana Chrzciciela

29 sierpnia Cerkiew obchodzi ostatnie jakiekolwiek święto roku liturgicznego (bo ostatnie z cyklu dwunastu największych to święto Zaśnięcia Bogurodzicy): święto ścięcia głowy Proroka, Poprzednika i Chrzciciela Jana.

tumblr_lqoiuskE511qkynm4.jpg

Święto ścięcia głowy Jana Chrzciciela ma jeden dzień poświąteczny, czyli 30 sierpnia. Przysługuje mu całonocne czuwanie  (cs. wsienocznoje bdienije), w tym na wieczerni trzy paremije (Iz 40, 1-3. 9-10; 41-17-18 oraz Ml 3, 1-9 oraz Mdr 4, 7-15). Pierwsze dwa z tych czytań to zapowiedź bezpośredniego Poprzednika Mesjasza, czyli właśnie świętego Jana. Trzeci fragment Starego Testamentu mówi natomiast o śmierci sprawiedliwego.
Na koniec wieczerni sprawowana jest litija z błogosławieństwem chlebów, wina i oliwy.

Na jutrzni czytana jest Ewangelia (Mt 14, 1-13) opowiadająca o okolicznościach, w jakich Herod nakazał ścięcie głowy świętego Jana Chrzciciela. Święto ma dwa kanony, obydwa na ton ósmy: pierwszy autorstwa św. Jana Damasceńskiego, zaś drugi św. Andrzeja z Krety. Katabasja (czyli zwrotki na koniec pieśni kanonu, kiedy obydwa chóry schodzą się w śpiewie) wciąż, od święta Przemienienia, są te Krzyża – z racji zbliżającego się święta Jego podwyższenia.

Na Boskiej Liturgii jako Apostoł czytany jest fragment Dziejów (13, 25-32) podkreślający, że Jan nie był Mesjaszem, lecz tylko i aż tym, który miał przygotować Mu pole do działalności. Natomiast Ewangelia Liturgii to opis wydarzeń, które dzisiaj obchodzimy, według narracji świętego Marka (6, 14-30).

Na końcu wieczerni, na początku jutrzni i w trakcie małego wejścia na Boskiej Liturgii tradycyjnie śpiewany jest troparion święta, ten jest na ton drugi:

Wspomnieniu sprawiedliwego towarzyszą pochwały,
Tobie zaś, Poprzedniku Pański, wystarczy Jego świadectwo.
Ty naprawdę jesteś największym z proroków,
bowiem zostałeś uznany godnym ochrzcić w falach Przepowiedzianego.
Cierpiałeś więc za Prawdę z radością,
i będąc w Otchłani zwiastowałeś wcielonego Boga,
Który gładzi grzech świata i okazuje nam wielkie miłosierdzie.

11026.jpg

Teksty nabożeństw tego święta są dosyć mocne w wyrazie, przypominają te wielkotygodniowe w swej srogości; oto przykład jednej ze sticher wieczerni:

Gdy świętowano urodziny bezwstydnego Heroda,
spełniając przysięgę daną rozpustnej tancerce,
ścięto głowę Poprzednika,
jak pokarm niesiono ją na tacy spoczywającym przy stołach.
O, obmierzła uczto, niegodne czyny i zabójstwo!
My zaś Chrzciciela jako największego wśród zrodzonych z niewiast,
godnie czcząc błogosławimy.

Mimo że jest to święto, i to dosyć ważne – zapewne jedno z ważniejszych z grona spoza Triod i dwunastu największych – w tradycji bizantyjskiej obowiązuje tego dnia post ścisły. Następuje tu pewna sprzeczność, bo najpierw jest mowa o „obfitym posiłku oprócz nabiału i ryb”, jednak poniżej tej linijki znajduje się taki komentarz Świętych Ojców na ten temat:

Są tacy, którzy zalecają jakość pokarmu, a nie post, nie mogą bowiem na ten temat niczego znaleźć w różnych typikonach, raczej jednak wypada w tym dniu pościć ze względu na zabitego za prawdę Proroka, który w otchłani głosił Pana, pozwalając jedynie na olej z oliwek i różne owoce roślin, a także po jednej czarce wina na chwałę Bożą i ze względu na trud czuwania.

Jednako należy, abyśmy w tym dniu byli smutni, a nie dogadzali swemu ciału, przez wzgląd na życie świętego i jego zabicie przez ohydne przestępstwo przelania krwi, dokonane przez Heroda. A skoro odcięta została głowa Poprzednika podczas uczty za taniec nierządnej tancerki, gdy także dla dogodzenia sobie zabijano rozliczne zwierzęta i przelewano krew, to my ani jednego zwierzęcia, z którego krew wycieka, a także i ryb – mają bowiem krew, chociaż żyją w wodzie i są przecież stworzeniami – nie wypada spożywać. (…)

Gorliwie uczcijmy ten dzień modlitwą i postem ze wstrzemięźliwością, bracia, uciekając od złego nawyku pijaństwa. Jeżeli zaś ktoś będzie ogarnięty niewiarą i nie zachowa tego rozumnego nakazu, to ucierpi ciężkie ataki nieszczęść.

W greckiej tradycji tego dnia unika się tańców i śpiewów, bo głowę św. Jana ścięto na uczcie; okrągłego jedzenia (główka kapusty, jabłka etc.) ponieważ przypominają kształtem głowę; wspomniane wino nie może być czerwone, bo przypomina krew; nie je się na okrągłym talerzu, bo przypomina tacę, na jakiej przyniesiono głowę świętego Jana. W różnych tradycjach wierni starają się unikać używania noża i ogółem cięcia czegokolwiek tego dnia.

Uwielbienie (cs. wieliczanie) śpiewane na jutrzni i na koniec świątecznej Liturgii:

Uwielbiamy cię, Chrzcicielu Zbawiciela Janie, i wszyscy czcimy czcigodne ścięcie twej głowy.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s