15 listopada – początek Postu Bożonarodzeniowego

Piętnastego listopada Cerkiew prawosławna rozpoczyna Post Bożonarodzeniowy. To pierwszy post w roku liturgicznym, przygotowujący do świątecznego tryptyku: Narodzenia Chrystusa (25 grudnia), Obrzezania Pańskiego (1 stycznia) oraz Objawienia Pańskiego=Epifanii (6 stycznia). Post ten trwa 40 dni na pamiątkę tego, jak Mojżesz przez 40 dni pościł przed otrzymaniem Bożych przykazań na Synaju. Święci Ojcowie zinterpretowali to jako zachętę dla nas, byśmy do przyjęcia Wcielonego Boga – Którego obecność w Starym Testamencie symbolizowały właśnie tablice Dekalogu – przygotowywali się właśnie przez taką samą długość czasu. Sześć niedziel ma symbolizować również tysiąclecia przygotowań Narodu Wybranego, a za tym całej ludzkości, do przyjścia na świat Chrystusa. Z racji tego, że 40 dni przed Bożym Narodzeniem – którego datę wyznaczono na dzień przesilenia słonecznego, by kult pogański łagodnie zastąpić chrześcijańskim – wypada 15 listopada, a dzień wcześniej przypada pamięć apostoła Filipa, w tradycji wschodniosłowiańskiej post ten nazywa się właśnie Postem Filipowym. W pozostałych tradycjach określa się go najczęściej mianem Postu Bożonarodzeniowego, choć w świecie anglojęzycznym popularnym jest także zachodnie określenie Adwent.

41422bba07.jpg

Betlejem, przygotuj się!
Uczyń gotowym żłób,
a grota niech przyjmuje.
Albowiem Prawda już nadeszła, a cień już odszedł…

Początek Postu Bożonarodzeniowego – Czterdziesiątnicy, 15 listopada

W Cerkwiach tradycji bizantyjskiej początek tego postu  pod względem liturgicznym prawie w ogóle nie jest zaakcentowany – kolejne zmiany w nabożeństwach pojawiają się wraz ze zbliżaniem się święta Bożego Narodzenia, co obrazuje stopniowe przekazywanie Izraelowi Bożego Objawienia. Szaty liturgiczne są te same, co w okresie zwykłym, czyli złote/jasne. Melodie również się nie zmieniają, poza jakimiś lokalnymi, wręcz parafialnymi tradycjami.
Pierwszą zmianą liturgiczną – jednakże nie praktykowaną wszędzie – jest zastąpienie na Jutrzni dni powszednich (czyli od poniedziałku do piątku włącznie) hymnu Bóg i Pan, i objawił się nam śpiewem alleluja z wersetami Od godzin nocnych duch mój czuwa przed Tobą, Boże, a psalmy i stichery są recytowane, miast śpiewane. Również bywa czytana wielkopostna modlitwa św. Efrema Syryjczyka z pokłonami.

Jednakże pierwszym zwiastunem Narodzin Chrystusa jest śpiew katabasji (tj. zwrotki na koniec każdej kolejnej z ośmiu pieśni danego kanonu) Bożego Narodzenia na Jutrzni święta Wprowadzenia Bogurodzicy do Świątyni (21 listopada) – od tego momentu słowa Chrystus się rodzi, wysławiajcie Chrystus z niebios, spotykajcie!, towarzyszą wiernym aż do oddania (zakończenia) święta Bożego Narodzenia; jednakże pełny kanon tego święta rozbrzmiewa oczywiście dopiero w Bożoronarodzeniową Noc i następujące potem świąteczne dni. Śpiew tych słów przed samym Świętem ma zachęcić wiernych do odpowiedniego przygotowania się do spotkania z Chrystusem zstępującego do nas z Niebios na Ziemię: poprzez post, modlitwę i święte Sakramenty.

W niektórych tradycjach (grecka, arabska) od dnia po zakończeniu okresu święta wprowadzenia Bogurodzicy do Świątyni, czyli 26 listopada, codziennie śpiewa się kontakion przedświęcia Bożego Narodzenia Dziś Dziewica podąża do groty zrodzić niewypowiedzianie wieczne Słowo…

Ponadto w każde ważniejsze święto okresu Postu Filipowego śpiewane są odpowiednie hymny przybliżające wiernych do tajemnicy Betlejem. Do tych dni zaliczają się m. in. święta: apostoła Andrzeja (30 listopada), św. Barbary i św. Jana Damasceńskiego (4 grudnia), św. Mikołaja (6 grudnia), święto poczęcia Bogurodzicy (9 grudnia) – w zależności od tradycji, ilość tych tekstów oraz to, w jakie dni dokładnie są czytane, może się różnić. W ciągu tych 40 dni przypadają także wspomnienia różnych proroków starotestamentowych, którzy przygotowywali ludzkość do przyjścia Mesjasza: Abdiasz – 19 listopada, Naum – 1 grudnia, Habakuk – 2 grudnia, Sofoniasz – 3 grudnia, prorokini Anna-matka proroka Samuela – 9 grudnia, Aggeusz – 16 grudnia, Daniel i Trzej Młodzieńcy – 17 grudnia.

Szczególne są także dwie niedziele przed Bożym Narodzeniem: Niedziela Praojców i Niedziela Ojców. Mają one specjalne hymny oraz czytania z Pisma Świętego. Pozostałe niedziele w czytaniach idą wg cyklu „Po Pięćdziesiątnicy, po Podwyższeniu Krzyża”, zaś w oktoichu (hymnografii) – wg cyklu „od Antypaschy”.

Ostatni tydzień przed Świętami to nie tylko czas jeszcze bardziej zaostrzonego postu (kiedy nie można spożywać nie tylko mięsa i nabiału, jak we wcześniejsze dni, lecz nawet i ryby, do tego liczba posiłków jest ograniczona), ale też zmiany struktury nabożeństw, które treścią i formą odwołują się nie tylko do samego Bożego Narodzenia i Chrztu Pańskiego w rzece Jordan, lecz także już Wielkiego Tygodnia, albowiem Święta te są nazywane „Zimową Paschą”, i wyróżniają się spośród innych dwunastu wielkich świąt.

Tradycje Cerkwi lokalnych oraz pobożność ludowa wykształciły również specjalne nabożeństwa i obyczaje, jak np. regularne czytanie paraklesis (tj. kanonu modlitewnego) do Bogurodzicy, albo też wersji specjalnie przygotowanej na Post Bożonarodzeniowy, a także czterdzieści codziennych Liturgii, w trakcie których wierni mogą się wzmocnić poprzez przyjęcie Eucharystii, a świat uświęcić dzięki szczególnym modlitwom za niego. W Serbii ponadto aż trzy ostatnie niedziele przed Bożym Narodzeniem mają szczególny charakter, i każda z nich skupia się na innym członku rodziny (dziecko-matka-ojciec). Niektóre narody i grupy etniczne wytworzyły również kolędy nie tylko na czas dwunastu świątecznych dni od Bożego Narodzenia do Objawienia Pańskiego włącznie, lecz także i na święta przypadające w okresie Postu Bożonarodzeniowego, jak np. na dzień apostoła Andrzeja (zwłaszcza w Rumunii), św. Barbary czy św. Mikołaja.

Post Bożonarodzeniowy jest średni, jeśli chodzi o srogość. W trakcie niego nie spożywa się mięsa, nie powinno także nabiału (choć np. w Polsce ze względów klimatycznych, historycznych i zachodnich w niektóre dni pojawia się on na stołach), rybę je się tylko w określone dni (sobota i niedziela, niektórzy także we wtorek i czwartek), lepiej unikać alkoholu (choć ustaw zezwala pić symboliczne ilości wina w niektóre dni). Nie należy urządzać żadnych imprez ani zabaw, włącznie z tymi typu „Christmas party” – to dopiero wtedy, kiedy faktycznie będą już Święta.

W tradycjach innych od bizantyjskiej porządek niedziel, nabożeństw i hymnografia są niemalże zupełnie inne.

Sałm mubarak – błogosławionego Postu!

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s