1 stycznia – Obrzezanie Pańskie i św. Bazylego Wielkiego

Trzydziestego pierwszego grudnia, kiedy Cerkiew prawosławna obchodzi pamięć św. Melanii (stąd też w żargonie ortodoksyjnym nie mówimy o imprezach tego dnia „Sylwestry”, lecz „Małanki”), ikona Bożego Narodzenia zostaje odniesiona do ołtarza, po raz ostatni śpiewany jest chociażby zadostojnik Bożego Narodzenia, następuje tzw. oddanie święta Bożego Narodzenia. Co nie znaczy, że Okres Bożonarodzeniowy się kończy. Po prostu, kończy się jego poświęcie, nadal trwają święte dni i wieczory bez postu, radosne. Przychodzi inne święto… Drugie z tryptyku Świętu Dwunastu Dni (ten tryptyk wspominany i wymieniany jest w jednej z moich ulubionych kolęd, czyli Dobri weczir Tobi).

12373390_1722016888030820_7453897278497765919_n.jpg

Mianowicie, pierwszy stycznia to nie jest nowy rok liturgiczny – bo ten wypada pierwszego września, o czym można przeczytać tutaj. Jest to natomiast święto Obrzezania Pańskiego – bo zgodnie ze starotestamentową tradycją, Chrystus, jak każdy noworodek płci męskiej, ósmego dnia od narodzenia został obrzezany, wtedy też dziecięciu nadawano imię. Wówczas, można by rzec, Jezus stał się Jezusem 😉 A że potęga imienia  Czytaj dalej „1 stycznia – Obrzezanie Pańskie i św. Bazylego Wielkiego”

Felieton: Betlejem

Ten mój tekst ukazał się cztery lata temu na cerkiew.pl

Któż z nas nie zna tej nazwy: Betlejem. Wiemy, że tam narodził się Chrystus, tam się uobecniło i objawiło Boże Wcielenie. Ale czy kiedykolwiek zastanawialiśmy się, dlaczego właśnie tam, co oznacza ta nazwa, jaka była w tym Wola Boża? Bo u Boga nie ma przypadków, a miejsca wydarzeń Historii Zbawienia opisanych w Biblii są zawsze symboliczne.

573771-01-08_314917.jpg
Najpierw przyjrzyjmy się tej miejscowości z perspektywy historyczno-biblijnej. Z jednej strony, Betlejem zawsze było małe i pogardzane, jednak to właśnie stąd pochodził największy król izraelski – Dawid – do rodu którego Bóg ostatecznie zawęził szerokie wpierw grono całego narodu Izraela, z którego miał wyjść wyczekiwany Zbawiciel, Mesjasz. Mimo że  Czytaj dalej „Felieton: Betlejem”

Kolędy arabskie (+nagrania)

Ten mój tekst ukazał się pierwotnie dwa lata temu na cerkiew.pl.

Kolędy arabskie można podzielić na trzy grupy: czerpiące ze źródeł aramejskich i przetłumaczone z aramejskiego na arabski na samym początku XVIII wieku; powstałe po okresie dominacji aramejskiego jako języka liturgicznego już po arabsku; oraz tzw. „kolędy międzynarodowe” (Cicha NocAdeste fidelesGloria in excelsis Deo itp.) przetłumaczone na arabski w drugiej połowie XX wieku.

Przedstawiamy Państwu te pierwsze: bazują one przede wszystkim na twórczości św. Efrema Syryjczyka żyjącego w IV wieku, melodie są jeszcze wcześniejsze, więc można stwierdzić, iż to jedne z najstarszych kolęd świata, o ile nie najstarsze. Nie mają one treści trywialnej, lecz są bogate w teologię i dogmatykę, co ma dwie zasadnicze przyczyny: ich pierwowzory powstawały w czasie teologicznych sporów wewnątrz-chrześcijańskich m. in. o naturę Chrystusa, dziewictwo Bogurodzicy, trzy Osoby Boskie itd.; z kolei jak były tłumaczone, na tych terenach dominował już islam, stąd też te kolędy mają charakter polemiczny z tą religią.
b64da9ba5a.jpgKolędy te są śpiewane przez  Czytaj dalej „Kolędy arabskie (+nagrania)”

Dobra Nowina Bożego Narodzenia – metropolita Aleppo Paweł (Jazidżi) na święto Narodzenia Chrystusa

Tekst w moim tłumaczeniu ukazał się dwa lata temu na stronie cerkiew.pl

Metropolita Aleppo Paweł (Jazidżi) to syryjski hierarcha z Patriarchatu Antiocheńskiego, który jest znany ze swych kazań i innych publikacji. W kwietniu 2013 roku został porwany wraz z metropolitą Janem (Ibrahimem) przez islamskich rebeliantów w objętej wojną domową Syrii. Los obydwu hierarchów wciąż pozostaje nieznany, a to wszystko dzieje się pośród międzynarodowego milczenia.

Są różne aspekty Bożego Narodzenia, tekstów ewangelicznych i liturgicznych dotyczących go. Władyka Paweł skupia się na tym najważniejszym – Wcieleniu odwiecznego Boga-Słowo i wszystkim, co z tym związane.
Niestety, język polski nie może tutaj oddać pełni znaczeń arabskiego, który, tak jak biblijny hebrajski, jest językiem semickim, a w tym tekście ma to szczególną rolę.

Pamiętajmy w naszych modlitwach o prawosławnych Syryjczykach, by mogli w tych dniach w spokoju i radości przeżywać święta Bożego Narodzenia.

ChomikImagegf
Chwała na wysokościach Bogu, a na ziemi pokój ludziom dobrej woli
Oto zawołanie anielskie, oto zawołanie dobrej nowiny, dające wam Ojcowskie przebaczenie win w święto Bożego Narodzenia. Bóg przychylił się do naszych próśb i obdarzył was wszystkich,  Czytaj dalej „Dobra Nowina Bożego Narodzenia – metropolita Aleppo Paweł (Jazidżi) na święto Narodzenia Chrystusa”

BOŻE NARODZENIE – CHRYSTUS SIĘ RODZI!

Boże Narodzenie. Święto Narodzenia naszego Pana i Zbawiciela Jezusa Chrystusa. Święto Wcielenia Odwiecznego Boga. Zimowa Pascha.

15676192_10157923055180433_7614251648219137386_o.jpg

Irmos pierwszej pieśni Kanonu Bożego Narodzenia:
Chrystus się rodzi, wysławiajcie!
Chrystus z niebios, spotykajcie!
Chrystus na ziemi, wywyższajcie!
Śpiewaj Panu cała ziemio,
z weselem zaśpiewajcie ludzie,
albowiem chwalebnie wysławił się.

Jego śpiew w 13 językach:

Troparion Bożego Narodzenia:
Narodzenie Twoje, Chryste Boże nasz,
zajaśniało światu światłem poznania,
bo przez nie służący gwiazdom,
od gwiazdy nauczyli się oddawać cześć Tobie, Słońcu prawdy,
i poznali, że Ty jesteś Wschodem z wysokości.
Chwała Tobie, Panie.

Jego śpiew w 11 językach:  Czytaj dalej „BOŻE NARODZENIE – CHRYSTUS SIĘ RODZI!”

Porządek liturgiczny Nocy Bożonarodzeniowej (+ nagrania)

Czy prawosławni chrześcijanie mają Pasterkę? Poniekąd. Tak samo jak w Paschalną Noc, tak i w Bożonarodzeniową Noc nie jest sprawowane jedno nabożeństwo, a właściwie ich ciąg: wielkie powieczerze z litiją, jutrznia, czasy/kilka kolęd, Boska Liturgia. Poniżej je opiszę, przytaczając też treść niektórych hymnów z danego momentu po polsku, również z nagraniami w różnych językach i tradycjach.
Kolor szat liturgicznych: raczej biały, u Serbów i Arabów może być czerwony.

10885607_1455765224648381_8044136873726227535_n.jpg

I WIELKIE POWIECZERZE
Nabożeństwo powieczerza jest typowe dla monasterów; w parafiach sprawowane jest kilka razy w roku – no, w tradycjach południowych nieco częściej. W typikonie jest wyraźnie napisane, że niezależnie w jaki dzień Boże Narodzenie by nie wypadało, powieczerze, i to w formie wielkiej, trzeba zawsze odsłużyć. De facto jest to nabożeństwo jeszcze Wigilii Bożego Narodzenia. Są trzy warianty jego sprawowania, co się tyczy pory:
a) po południu, celebrowane osobno, po czym ludzie udają się na wieczerzę wigilijną – tradycja serbska;
b) po południu, celebrowane z następującą bezpośrednio po nim Jutrznią Bożonarodzeniową – bywa to w Polsce, w Bułgarii;
c) późnym wieczorem (22, 23 godzina), wtedy zaczyna ono cykl nabożeństw Nocy Bożego Narodzenia.

Przebieg tego nabożeństwa:  Czytaj dalej „Porządek liturgiczny Nocy Bożonarodzeniowej (+ nagrania)”

23 i 24 grudnia – Wielki Piątek i Wielka Sobota, czyli Wigilia Bożego Narodzenia

Dwudziesty trzeci i dwudziesty czwarty grudnia to Wielki Piątek i Wielka Sobota w jednym. Nie zapominajmy o tym 24 grudnia, czyli w dzień Wigilii Bożego Narodzenia.

DSC_0037

Na wieczerni 22 grudnia, czyli technicznie już 23 grudnia, słyszymy taką sticherę (poniżej jej śpiew po angielsku):

Teraz wypełnia się słowo Proroka Izajasza:
Nieograniczony Pan jest zawarty w łonie Dziewicy;
Spieszy Ona, by urodzić Go jak najbardziej cudownie.
Niech Boska pieczara będzie gotowa;
przygotuj się, Betlejem, albowiem Król upodobał sobie spocząć w tobie;
O żłobie, przyjmij Chrystus jako Dziecię owinięte jasełkami –
Ono w Swej dobroci przychodzi uwolnić ludzi z kajdan grzechu.

Liturgicznie Wigilia rozpoczyna się od wieczerni 23 grudnia. Na jej koniec śpiewany jest już nie troparion Przedświęcia, lecz troparion Wigilii Bożego Narodzenia:

Niegdyś przyszła do Betlejem Mariam,
zapisać się ze starcem Józefem,
jako pochodzący z potomstwa Dawidowego,
nosząc w łonie poczętego bez nasienia.
Nadszedł czas narodzin i nie znalazło się ani jedno miejsce w gospodzie,
ale pięknym pałacem wydała się Królowej grota.
Chrystus się rodzi, aby podnieść nasz upadły obraz.

Śpiew w języku cerkiewno-słowiańskim:  Czytaj dalej „23 i 24 grudnia – Wielki Piątek i Wielka Sobota, czyli Wigilia Bożego Narodzenia”

Pojęcie zasługi w języku miłości – metropolita Aleppo Paweł (Jazidżi) na Niedzielę Ojców

Tekst w moim tłumaczeniu ukazał się dwa lata temu na cerkiew.pl

Metropolita Aleppo Paweł (Jazidżi) to syryjski hierarcha z Patriarchatu Antiocheńskiego, który jest znany ze swych kazań i innych publikacji. W kwietniu 2013 roku został porwany wraz z metropolitą Janem (Ibrahimem) przez islamskich rebeliantów w objętej wojną domową Syrii. Los obydwu hierarchów wciąż pozostaje nieznany, a to wszystko dzieje się pośród międzynarodowego milczenia.

Niedziela Ojców, w syryjskiej tradycji nazywana też Niedzielą Rodowodu, jest ostatnią przed świętem Bożego Narodzenia, do którego przygotowuje czterdziestodniowy post. Jej niedzielne czytanie to początek Ewangelii Mateusza (1, 1-25), który składa się praktycznie wyłącznie z imion ziemskich przodków Jezusa Chrystusa. Zapewne nie raz myśleliśmy, jaki jest sens w wysłuchiwaniu tych hebrajskich, dziwnie brzmiących dla nas imion, których ponadto niektórzy właściciele ulegali swoim słabościom (są tam m. in. cudzołożnicy i mordercy). Metropolita Paweł w swej głębokiej analizie daje na to odpowiedź. 

Tekst być może nie jest najprostszy, i przy czytaniu go należy pamiętać, iż myśl arabskiego Prawosławia nieco różni się od tej dominującej na naszych terenach, jest też wyrażana w inny sposób; przy tym jednakże jest bardzo zakorzeniona w Biblii i Świętych Ojcach, co wynika zarówno z faktu bycia ludźmi tego samego regionu o tej samej (lub podobnej) mentalności, jak i bliskości języka arabskiego wobec hebrajskiego i aramejskiego.

Pamiętajmy w naszych modlitwach o prawosławnych Syryjczykach, by już za kilka dni mogli w spokoju i radości przeżywać święta Bożego Narodzenia.

1992763e16.jpg
Księga rodowodu Jezusa Chrystusa
Ewangelia nie jest dla odśpiewania, ani dla badawczego czytania, lecz dla życia. Cerkiew czyta nam wersety ewangeliczne tylko dla tego celu, i jest to szczególna cecha Liturgii. Kto słyszy  Czytaj dalej „Pojęcie zasługi w języku miłości – metropolita Aleppo Paweł (Jazidżi) na Niedzielę Ojców”

Ostatnia niedziela Adwentu – Niedziela Ojców

Niedziela Ojców, tak jak poprzednia – Praojców – wspomina wszystkich tych, co przygotowali przyjście Chrystusa na świat. Jednakże, jak się (mi) wydaje, niedziela ta kładzie już bardziej nacisk na cielesnych i duchowych przodków Jezusa. Widać to choćby w Ewangelii na Liturgii tego dnia, kiedy jest czytany rodowód Chrystusa wg św. Mateusza (1, 1-25); z kolei Apostoł (Hbr 11, 9-10; 17-23; 32-40) Boskiej Liturgii Niedzieli Ojców podkreśla wiarę przodków, poczynając od Abrahama – Ojca Wierzących. Podkreśla to też troparion Niedzieli Ojców:

Wielkie są czyny dokonane przez wiarę!
W samym środku ognia, jak na spokojnej wodzie,
radowali się trzej młodzieńcy, i prorok Daniel dla lwów,
jak dla owieczek, stał się pasterzem.
Dla ich modlitw, Chryste Boże, zbaw dusze nasze.

Nagranie audio mp3 w cerkiewno-słowiańskim

Niedziela Ojców ma bogatą hymnografię, i to jeszcze w różnych  Czytaj dalej „Ostatnia niedziela Adwentu – Niedziela Ojców”

22 grudnia – Wielki Czwartek

Dwudziestego drugiego grudnia, podobnie jak w Wielki Czwartek, śpiewany jest pełny kanon, tak jak na niedziele i wielkie święta. Kanon zarówno w melodii, jak i treści nawiązuje do tego wielkoczwartkowego. Ma to szczególne znaczenie w związku z Bożym Narodzeniem, czyli świętem Wcielenia – bez niego przecież nie mogłoby być Mistycznej Wieczerzy, na której sam Bóg – a nie zwierzę ofiarne, jak w Starym Testamencie – złożył się nam w ofierze. W Betlejemską Noc Chrystus oddaje się nam na kamieniu groty. W Noc Getsemani oddaje się nam na kamieniu ołtarza, co ponawiamy niemalże każdego dnia w ramach Boskiej Liturgii.

agnbozhjacks.jpeg

Oto śpiewy fragmentów tego kanonu z polskimi napisami:  Czytaj dalej „22 grudnia – Wielki Czwartek”