1 stycznia – Obrzezanie Pańskie i św. Bazylego Wielkiego

Trzydziestego pierwszego grudnia, kiedy Cerkiew prawosławna obchodzi pamięć św. Melanii (stąd też w żargonie ortodoksyjnym nie mówimy o imprezach tego dnia „Sylwestry”, lecz „Małanki”), ikona Bożego Narodzenia zostaje odniesiona do ołtarza, po raz ostatni śpiewany jest chociażby zadostojnik Bożego Narodzenia, następuje tzw. oddanie święta Bożego Narodzenia. Co nie znaczy, że Okres Bożonarodzeniowy się kończy. Po prostu, kończy się jego poświęcie, nadal trwają święte dni i wieczory bez postu, radosne. Przychodzi inne święto… Drugie z tryptyku Świętu Dwunastu Dni (ten tryptyk wspominany i wymieniany jest w jednej z moich ulubionych kolęd, czyli Dobri weczir Tobi).

12373390_1722016888030820_7453897278497765919_n.jpg

Mianowicie, pierwszy stycznia to nie jest nowy rok liturgiczny – bo ten wypada pierwszego września, o czym można przeczytać tutaj. Jest to natomiast święto Obrzezania Pańskiego – bo zgodnie ze starotestamentową tradycją, Chrystus, jak każdy noworodek płci męskiej, ósmego dnia od narodzenia został obrzezany, wtedy też dziecięciu nadawano imię. Wówczas, można by rzec, Jezus stał się Jezusem 😉 A że potęga imienia  „Jezus” jest wielka, świadczy o tym chociażby Modlitwa Jezusowa oraz słowa Apostoła Pawła (Uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci i to śmierci krzyżowej [dzisiaj: także Obrzezania]. Dlatego też Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię, aby na imię Jezus zgięło się każde kolano istot niebieskich i ziemskich, i podziemnych, Flp 1, 8-10). Więc, choć nie jest to święto z grona 12 największych, to ma ono pewne cechy charakterystyczne dla takowych. Pieśni o tym wydarzeniu wiążą się z hymnami poświęconymi jednemu z wielkich Ojców Kościoła, czyli świętemu Bazylego Wielkiemu, bo to jego dzień odejścia do Pana. Kościół rzymsko-katolicki niegdyś z racji rangi święta Obrzezania, które w tradycji łacińskiej kończy zarazem oktawę Bożego Narodzenia, przeniósł dzień św. Bazylego na 2 stycznia, bo u nich nie ma okurencji świąt, lecz konkurencja. Jednak po reformach w XX święto Obrzezania Pańskiego zostało skasowane (to dopiero antysemityzm) i w jego miejsce wstawiono na dzień pierwszego stycznia inną uroczystość, czyli Matki Bożej Rodzicielki, które na Wschodzie jest Drugiego Dnia Świąt Bożego Narodzenia, tj. 26 grudnia. Bo to logiczne, że najważniejszą Osobę dla danego święta wspominamy w jego drugi dzień (analogicznie: archanioła Gabriela 26 marca, czyli dzień po Zwiastowaniu, czy św. Jana Chrzciciela dzień po Teofanii, tj. 7 stycznia) – w tradycji prawosławnej to się nazywa „soborem”.

1. Szaty liturgicznej raczej białe, bo jesteśmy w świętym czasie trwającym od Narodzenia Chrystusa do Jego Chrztu w Jordanie.
Obchody zaczynają się wielką wieczernią, są śpiewane stichery tych dwóch świąt, a także mogą być przeczytane trzy paremije – fragmenty Starego Testamentu. Pierwsza, z Księgi Rodzaju, mówi o tradycji obrzezania (z historii Abrahama); druga, z Księgi Przypowieści, o Przedwieczności i Zrodzoności Obrzezywanego dzisiaj, tj. Jezusa Chrystusa; trzecia, także z Księgi Przypowieści o sprawiedliwym mężu – to nawiązanie do św. Bazylego Wielkiego.

2. Następuje litija – błogosławieństwo chlebów, wina i oliwy oraz litania do wszystkich świętych i modlitwa za świat.

svan01011318.jpg

3. Jutrznia – po zwyczajnym początku po wersetach Bóg i Pan, śpiewany jest dwukrotnie troparion Obrzezania Pańskiego. Po tym śpiewany jest jeden raz troparion św. Bazylego Wielkiego. Obydwa tropariony są na ton pierwszy.

Troparion Obrzezania Pańskiego:
Na ognistym tronie zasiadasz
z Ojcem niemającym początku i z Bożym Twoim Duchem,
a zechciałeś urodzić się na ziemi z Dziewicy,
nieznającej męża Twojej Matki, Jezu,
przeto i zostałeś ósmego dnia obrzezany jako człowiek.
Chwała najłaskawszej Twojej radzie, chwała Twojej Opatrzności,
chwała Twemu uniżeniu, jedyny Człowiekolubcze!

Śpiew w cerkiewno-słowiańskim:

Śpiew rumuński:

Troparion św. Bazylego Wielkiego:
Na całą ziemię rozeszła się nauka Twoja,
przyjmującą Twoje słowo,
którym pobożnie pouczyłeś o prawdach wiary,
wyjaśniłeś naturę bytów,
upiększyłeś obyczaje ludzi, królewski kapłanie,
ojcze najczcigodniejszy,
módl się do Chrystusa Boga, aby zbawił dusze nasze.

Śpiew grecki:

Śpiew arabski:

Czytana jest Ewangelia (J 10, 9-16), po której następuje śpiew dwóch kanonów: święta oraz świętego. Jako katabasja (czyli zwrotka na koniec każdej pieśni, gdzie obydwa chóry się schodzą) proroczo śpiewane są już te Objawienia Pańskiego. Tak jak w największe święta, nie śpiewa się na koniec kanonu Magnificat Bogurodzicy, lecz tropariony dziewiątej pieśni Kanonu z przyśpiewami, zaczynającymi się w większości od słów Uwielbiaj duszo moja… np. Uwielbiaj duszo moja Przyjmującego obrzezanie ósmego dnia!

W ostatnim troparionie (zwrotce) kanonu pojawia się jeszcze jedno proroctwo jednego z najważniejszych świąt – Epifanii, która razem z Bożym Narodzeniem stanowi Zimową Paschę, i które będzie obchodzona pięć dni później:

Jedyny Pan, który góry pokrywa wodami,
bada morze i wysusza otchłań,
z Ciebie przyjął ciało, Czysta,
i z Betlejem podąża ku Jordanowi,
aby ochrzcić się ciałem.

Eksapostilariony też są dwa, czyli Obrzezania i świętego Bazylego. W tym drugim zauważamy to, co jest nowotestamentowym obrzezaniem (oprócz chrztu rzecz jasna):

Pragnieniem mądrości obrzezałeś, ojcze, duszę Twoją
i pokazałeś się światu jako słońce cudowne,
oświeciłeś myśli wiernych,
mądry w Bogu, Trójcy wtajemniczony,
o Bazyli i sługo Bogurodzicy.

Na koniec jutrzni śpiewana jest Wielka Doksologia (Chwała na wysokościach Bogu),a po niej troparion św. Bazylego i Obrzezania.

Koptyjski hymn na Obrzezanie Pańskie:

4. Pierwszego stycznia, jeden z 10 razy w roku, sprawowana jest Boska Liturgia św. Bazylego Wielkiego, z racji że to dzień jego święta.

W ramach Apostoła są dwa czytania z racji podwójnej okazji (Kol 2, 8-12 oraz Hbr 7, 26-8, 2), również Ewangelia jest podwójna (Łk 2, 20-21; 40-52 oraz Łk 6, 17-23).

15774897_842430612527320_7026689148833158689_o.jpg

Liturgia świętego Bazylego, oprócz dłuższej Anafory Eucharystycznej, wyróżnia się także własnym hymnem do Bogurodzicy, czyli Tobą raduje się (cs. O Tiebie radujetsja).

Dzień ten, podobnie jak Święto Świąt (Pascha), dni Wielkiego Tygodnia, święta Pańskie z grona 12 największych oraz niedziela, ma własne rozesłanie, bo Obrzezanie niejako zalicza się do świąt Pańskich.

5. W wielu parafiach, w myśl tego, że modlitwa za świat jest zawsze dobra, bezpośrednio po Liturgii sprawowany jest molebień noworoczny zwieńczony hymnem św. Ambrożego Ciebie Boga wysławiamy (łac. Te Deum laudamus, cs. Tebe Boga hwalim).

Molebień ten pierwotnie był ułożony na 1 września, czyli nowy rok cerkiewny. O ile rozumiem celebrację tego molebnia w nowym stylu bo a) 1 stycznia to wielkie, podwójne święto Obrzezania i św. Bazylego; b) to nowy rok świecki, to nie rozumiem tego w starym stylu, tak samo jak Liturgii o północy. Bo to dla starostylników ani święto, lecz ostatnie dni ścisłego postu przed Bożym Narodzeniem, ale zarazem brak nawet wspomnienia większego świętego, ani nie jest to nawet nowy rok świecki, bo dla nich 1 stycznia wypada 14 stycznia, i przecież to w tych okolicach organizowane są małanki.

Molebień noworoczny w Rumunii:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s