5 stycznia – Wigilia Objawienia Pańskiego (Epifanii)

Wigilia wielkiego święta, jakim jest Objawienie Pańskie, jest analogiczna do Wigilii Bożego Narodzenia, bowiem niegdyś było to jedno święto, co do dzisiaj zachowują tylko Ormianie.

Vn1jqMYLKb0.jpg

1. Liturgicznie Wigilia Teofanii rozpoczyna się od wieczerni 4 stycznia. Na jej koniec śpiewany jest już nie troparion Przedświęcia, lecz troparion Wigilii Objawienia Pańskiego, paralelny w melodii i strukturze do troparionu Wigilii Bożego Narodzenia:

Niegdyś zawróciła rzeka Jordan,
gdy płaszcz Eliasza wzniósł Elizeusz,
i rozdzieliły się wody na dwie części,
i była dla Elizeusza suchą mokra droga,
na obraz zaiste chrztu, po której przechodzimy szybko
biegnącą drogę życia:
Chrystus objawił się w Jordanie, by uświęcić wody.

Nagranie audio mp3 w cerkiewnosłowiańskim tego hymnu

Potem sprawowane jest powieczerze. Śpiewany jest na nim pełny kanon, analogiczny w strukturze, słowach i melodii do Kanonu Wielkiej Soboty oraz Kanonu Powieczerza 23 grudnia.

2. W dzień Wigilii Epifanii, podobnie jak na Wigilię Bożego Narodzenia, obowiązuje post ścisły – nic nie jemy do postnej, uroczystej wieczerzy, która jest bez nabiału i ryby. Wynika to z faktu najwyższego stopnia przygotowania do tak wielkiego święta, ale też z tego, że jeśli Wigilia wypada od poniedziałku do piątku włącznie, to Boska Liturgia jest łączona z wieczernią, czyli Eucharystia wieczorna, a przed Komunią trzeba być na czczo od północy, zatem to logiczna konsekwencja.

3. Dzień Wigilii, piąty stycznia, rozpoczyna się jutrznią, ale tak jak w przypadku Wigilii Bożonarodzeniowej – poza monasterami jest ona raczej niesprawowana.

4. Potem są celebrowane Królewskie Godziny Kanoniczne (tzw. Carskie Czasy), które odmawia się jeszcze tylko w Wielki Piątek i Wigilię Bożego Narodzenia. Królewskie Godziny, czyli czasy pierwszy, trzeci, szósty i dziewiąty różnią się od zwykłych tym, że mają czytania: paremiji (Stary Testament), Apostoł i Ewangelię – przed każdą serią czytań śpiewany jest prokimenon (wybrane wersety psalmu wykonywane na przemian przez psalmistę/lektora i chór), mają rozbudowaną hymnografię, a także część psalmów (każdy czas ma po trzy) inną, niż zwykle. Tak samo jak w przypadku wigilii Bożego Narodzenia – jeśli ta epifanijna wypada w sobotę lub niedzielę, Królewskie Godziny sprawuję się w piątek poprzedzający.

a) Czas pierwszy (pomijam zwyczajowe hymny i modlitwy dla każdego z czasów, oraz troparion i kontakion Wigilii, bo troparion i kontakion dnia są zawsze czytane na każdym czasie)
psalmy 5, 22 i 26 (normalnie są to 5, 89 i 100)
śpiewane stichery patriarchy jerozolimskiego Sofroniusza na ton 8 – on także ułożył stichery pierwszego czasu Wigilii Bożego Narodzenia
Paremija – Iz 35, 1-10 ze sławetnym zawołaniem:
Niech się rozweseli spragniona pustynia, niech się raduje step i niech rozkwitnie jak lilia, niech wyda kwiaty i cały niech się rozraduje, niech się rozraduje pustynia Jordańska. Niech zostanie jej dana chwała Libanu i cześć Karmelu. Moi ludzie zobaczą chwałę Pańską i wspaniałość Boga. Pokrzepcie się osłabłe ręce i pocieszcie się omdlałe kolana.
Apostoł – Dz 13, 25-33
Ewangelia – Mt 3, 1-11

b) Czas trzeci
psalmy 28, 41 i 50 (normalnie są to 16, 24 i 50)
stichery na ton 8, 4 i 5

Panie, idący ku Jordanowi,
chcąc być ochrzczonym w postaci człowieka, Dawco Życia,
aby jako Łaskawy nas, oszukanych, oświecić,
wybawiwszy nas z wszelkiej zasadzki i sieci węża,
o czym świadczy Ojciec,
Boży zaś Duch w postaci gołębicy zatrzymał się przy Tobie,
daj więc Go duszom naszym, Człowiekolubcze.

Paremija – Iz 1, 16-20
Apostoł – Dz 19, 1-8
Ewangelia – Mk 1, 1-8

c) Czas szósty
psalmy 73, 76 i 90 (normalnie są to 53, 54 i 90)
stichery na ton 8, 6 i 5
Paremija – Iz 12, 3-6
Apostoł – Rz 6, 3-11
Ewangelia – Mk 1, 9-11

d) Czas dziewiąty
psalmy 93, 111 i 85 (normalnie są to 83, 84 i 85)
stichery na ton 7, 2 i 5
Paremija – Iz 49, 8-15
Apostoł – Tt 2, 11-14; 3, 4-7
Ewangelia – Mt 3, 13-17
Po tym odmawiane są typika, których głównym elementem jest śpiew Dziewięciu Błogosławieństw – w zwykłe dni typika są odmawiane przed dziewiątą godziną kanoniczną; porządek wigilijny w kwestii typika jest tu zatem identyczny z wielkopostnym.

5. Boska Liturgia św. Bazylego łączona z wieczernią. Analogiczna do tej z Wigilii Bożego Narodzenia, w pewien sposób również do Liturgii Wielkosobotniej. Powinna być sprawowana popołudniu. Kolor liturgiczny raczej biały, może też być złoty.

a) Początek typowy dla wieczerni – psalm 103, ektenia… Następuje śpiew sticher po hymnie Panie wołam do Ciebie (cs. Gospodi wozwah)… Ostatnich z nich, cesarza Leona (zwana też po prostu „bizantyjską”), jest krótka, ale poruszająca:

Pochyliłeś głowę przed Poprzednikiem – Ty,
Który skruszyłeś głowy węży.
Przyszedłszy do strumieni wód wszystko oświeciłeś,
aby sławić Ciebie, Zbawcę, Oświeciciela dusz naszych.

b) Hymn Pogodna Światłości (cs. Swiete Tihij) typowy dla wieczerni przy którym następuje (co już nietypowe dla wieczerni) wejście z Ewangeliarzem, po czym rozpoczyna się jedna z najbardziej rozbudowanych Liturgii Słowa w przeciągu roku. Początek to trzynaście paremij – czytań starotestamentowych, tutaj można się z nimi zapoznać w języku polskim (strony 19-27). Warto tu zaznaczyć, iż to tylko dwa czytania mniej niż ma Liturgia Wielkosobotnia, a zarazem pięć więcej, niż Liturgia Wigilii Bożego Narodzenia. Pierwsze czytanie – opis stworzenia świata – jest to samo, co na Liturgii Wielkiej Soboty i na Liturgii Wigilii Bożego Narodzenia. Po pierwszych trzech czytaniach następuje śpiew troparionu: Zjawiłeś się w świecie, Ty, który świat stworzyłeś, aby oświecić siedzących w ciemności, Człowiekolubcze, chwała Tobie! przeplatanego wersetami (nagranie audio mp3). Na ten śpiew wszyscy wierni wstają. Przypomina to kantyki wielkosobotnie oraz tropariony Liturgii Wigilii Bożonarodzeniowej. Po szóstym czytaniu znowu wszyscy wstają, gdyż śpiewany jest troparion: Objawiłeś się, Zbawco nasz, grzesznikom i celnikom ze względu na ogrom miłosierdzia Twego. Gdzież bowiem mogłaby zajaśnieć światłość Twoja, jak nie siedzącym w ciemności? Chwała Tobie! także przeplatany wersetami (nagranie audio mp3).

Po śpiewie prokimenonu czytany jest Apostoł 1 Kor 9, 19-10, 4; jeśli wigilia wypada w sobotę lub niedzielę, czytany jest tylko fragment 10, 1-4. Ewangelia to Łk 3,1-22 – tak jak na Liturgii Bożego Narodzenia, i tutaj mamy obszerny fragment od apostoła Łukasza, ze wstępem historycznym.

c) Następnie Liturgia toczy się zwyczajowo, przy czym z racji że jest to Liturgia św. Bazylego, to Anafora Eucharystyczna jest dłuższa, i nie śpiewa się hymnu do Bogurodzicy Godnym jest (cs. Dostojno jest), lecz Tobą raduje się (cs. O Tiebie radujetsja).

Nagranie tejże Świętej Liturgii z Płowdiwu (Bułgaria):

d) Po zakończeniu Liturgii bywa wielki obrzęd poświęcenia wody zwieńczony odśpiewanymi wreszcie już troparionem i kontakionem święta Objawienia Pańskiego.

krewenie12-18012012.jpg

Nagranie audio mp3 Królewskich Godzin Kanonicznych, Boskiej Liturgii św. Bazylego z wieczernią oraz wielkiego poświęcenia wody we wschodniosłowiańskim wariancie, czyli ze Sreteńskiego Monasteru (Rosja)

e) Tak jak jest to w wigilię Bożego Narodzenia, jeśli wigilia Epifanii wypada w sobotę lub niedzielę, w jej dzień sprawuje się Liturgię św. Jana Chryzostoma i po niej (bezpośrednio lub w odstępie czasowym) celebruje się wieczernię z tymi wszystkimi czytaniami, zaś w dzień święta Liturgię św. Bazylego oczywiście niełączoną z wieczernią, bo to charakterystyka dni postnych.

6. Wigilia Epifanii, tak jak Wigilia Bożego Narodzenia, oprócz postu ścisłego i typowo postnych nabożeństw ma także znamię radosnego oczekiwania. Stąd też wieczorem – po Liturgii z wieczernią lub po wielkim powieczerzu (o którym w następnym wpisie), jak wspomniałam wcześniej, spożywana jest postna, uroczysta wieczerza wigilijna.

photoytr.jpg

Niektóre typikony pozwalają na użycie oleju, ale na pewno nie mięsa, ryby i nabiału. Ta wieczerza ma dać siły nabożeństwa świąteczne, trud czuwania (przecież słowo „wigilia” znaczy „czuwać”). Bowiem bywa, że świąteczne nabożeństwa Objawienia Pańskiego, zarówno na Zachodzie, jak i Wschodzie, sprawowane są w nocy, tak samo jak te Bożonarodzeniowe – znowuż, spowodowane jest to tym, że pierwotnie było to jedno święto. Ta wieczerza wigilijna jest jedną z trzech postnych, uroczystych kolacji w ciągu roku po dniu ścisłego postu, obok Wigilii Narodzenia Chrystusa oraz Wielkiego Czwartku.


Należy tu też nadmienić, iż 5 stycznia Cerkiew prawosławna wspomina także proroka Micheasza Starszego (w odróżnieniu od Młodszego, który ma swoją księgę w Starym Testamencie). Jego historia – działał za króla Achaba – przytoczona jest w osiemnastym rozdziale drugiej Księgi Kronik. Był on tak samo oddany Bogu i Jego proroctwom, i wytykał królowi, jak św. Jan Chrzciciel, który jest przecież czołową postacią święta, w którego przededniu się znajdujemy.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s