Ikona Niedzieli o Sądzie Ostatecznym

Trzecia niedziela Przedpościa ukazuje koniec Historii Zbawienia, tzn. Sprawiedliwy Ostateczny Sąd (więcej tutaj). U góry ikony przedstawiającej to zdarzenie dominuje Chrystus – Sędzia, przychodzący powtórnie na ziemię w chwale, w obłoku, identycznie jak wstępował z nieba do ziemi: Ten Jezus, wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba (Dz 1,11). Zbawiciela otaczają aniołowie, a także mandorla – w zależności od wariantu ikony, owalna lub okrągła, niebieska (czasem z wewnętrznymi promieniami) aureola za całą postacią. Mandorla występuje tylko przy najbardziej chwalebnych, tryumfalnych wydarzeniach, gdzie nie ma za bardzo wątku kenozy (poniżenia, skrajnej pokory) takich jak: Pascha (zejście to Otchłani), Przemienienie Pańskie, Wniebowstąpienie, Zaśnięcie Bogurodzicy. Na ikonie Sądu na mandorli może być umieszczona tęcza, zgodnie ze słowami Apokalipsy (4, 3): Zasiadający był podobny z wyglądu do jaspisu i do krwawnika, a tęcza dokoła tronu – podobna z wyglądu do szmaragdu.

pasted-image-0

Chrystus prawicą błogosławi Swoją Matkę, zaś lewicą – największego zrodzonego z niewiast, Swego Poprzednika, czyli św. Jana Chrzciciela. Ta dwójka zaś wskazuje na Jezusa jako prawdziwego Syna Bożego i Chrystusa (Mesjasza). Ten motyw z Bogurodzicą, św. Janem i Chrystusem pośrodku to tzw. Deesis, które może występować również poza ikoną Sądu.

Po obydwu stronach Chrystusa mamy zasiadających 12 apostołów, zgodnie z Jego słowami: Zaprawdę, powiadam wam: Przy odrodzeniu, gdy Syn Człowieczy zasiądzie na Swym tronie chwały, wy, którzy poszliście za Mną, zasiądziecie również na dwunastu tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela. (Mt 19, 28)

Poniżej Chrystusa jest Jego tron, będący jednocześnie miarką do sądu nad światem: są to Krzyż i Ewangelia, tj. Księga Życia. Krzyż to narzędzie Zbawienia, Paschy; Sędzia będzie patrzeć, czy ktoś wypełnił Jego słowa, biorąc swój krzyż, czy może się go wyrzekł; Krzyż to również miłosierdzie, z którego będziemy rozliczeni, zgodnie z Ewangelią tego dnia. Ewangelia – będziemy zapytani o to, czy uwierzyliśmy w to, co przedstawia odnośnie Osoby Jezusa Chrystusa i zbawczych wydarzeń; będziemy rozliczeni z tego, czy wypełniliśmy nauczanie ewangeliczne. Po prawej stronie (patrząc z perspektywy Chrystusa) mamy anioła przedstawiającego to „rozliczenie” u świętych, zaś po lewej – anioła ze spisem uczynków potępionych. Po obydwu stronach tronu bywają przedstawieni pierwsi ludzie: Adam i Ewa. Natomiast poniżej znajduje się archanioł Michał z symboliczną wagą – przewagi dobrych uczynków nad złymi lub na odwrót. Tuż pod tronem czasem widać dłoń z małymi ludźmi – Opatrznościową, ale i Sądzącą Prawicę Pańską.

Poniżej dwóch aniołów przy tronie mamy odpowiednio, z prawej strony, świętych – niekiedy w iluś rzędach – zaś z lewej, w morzu ognia, potępionych. Bywa, że zbawieni są przedstawieni z i prawej, i z lewej, w rzędach, zaś potępieni w dolnym lewym rogu, w ogniu. To wszystko zgodnie ze słowami Apokalipsy (20, 11-15): Potem ujrzałem wielki biały tron i na nim Zasiadającego, od którego oblicza uciekła ziemia i niebo, a miejsca dla nich nie znaleziono. I ujrzałem umarłych – wielkich i małych – stojących przed tronem, a otwarto księgi. I inną księgę otwarto, która jest księgą życia. I osądzono zmarłych z tego, co w księgach zapisano, według ich czynów. I morze wydało zmarłych, co w nim byli, i Śmierć, i Otchłań wydały zmarłych, co w nich byli, i każdy został osądzony według swoich czynów. A Śmierć i Otchłań wrzucono do jeziora ognia. To jest śmierć druga – jezioro ognia. Jeśli się ktoś nie znalazł zapisany w księdze życia, został wrzucony do jeziora ognia.

O wybawienie od tego ognia prosimy tej niedzieli w różnych hymnach, m. in. kontakionie.

Na dole widać ziemię, i czasem również otwierające się groby: oczekuję wskrzeszenia umarłych, jak to mówimy w Wyznaniu Wiary. Bywają też przedstawieni aniołowie z trąbami wzywający wszystkich na Sąd, jak to śpiewamy w hymnie św. Ambrożego: …lecz gdy zabrzmi trąba sroga, przyjdziesz sądzić ludzkie czyny.

Naprzeciwko ognia – czasem wylatującego z paszczy bestii – po prawej (nieustannie patrząc z perspektywy Sędziego) widzimy Raj, Nowe Niebo, Nową Ziemię. Dostrzegamy tam bramę z cherubem, zgodnie z opisem Księgi Rodzaju po upadku pierwszych ludzi (3,24): wygnawszy zaś człowieka, Bóg postawił przed ogrodem Eden cherubów i połyskujące ostrze miecza, aby strzec drogi do drzewa życia. Jak wiemy jednak, na tym się nie skończyło, dzięki Wcieleniu i Passze Krzyżowej, i kogo możemy zauważyć tam tuż za bramą? Prawie nagiego człowieka z krzyżem. To oczywiście Dobry, Rozumny Łotr, zgodnie ze słowami Jezusa na Krzyżu: Zaprawdę, powiadam ci: Dziś będziesz ze Mną w Raju (Łk 23,43). Widać tam też Abrahama jako Ojca Wierzących (co symbolizuje chusta z mnóstwem dzieci), Bogurodzicę, zieleń. Bywają przedstawione mury wokół, bo Raj to Miasto Święte – Jeruzalem Nowe ujrzałem zstępujące z nieba od Boga, przystrojone jak oblubienica zdobna w klejnoty dla swego męża. (Ap 21,2). Bramę wiernym otwiera apostoł Piotr, czasem razem z nim apostoł Paweł, symbolizujący biskupów sprawujących posługę sakramentalną – a to sakramenty umożliwiają nam spełnianie Ewangelii i życie nią, bo samo uwierzenie nie wystarczy, potrzeba też czynu jak to mówi dzisiejsza niedziela, a jesteśmy zbyt słabi po upadku naszych prarodziców, by samemu być w stanie aż tak miłować.

IMG_1963_2.jpg

Ostateczny Sąd rzadko bywa przedstawiany na ikonach, za to jest częstym motywem fresków, zwłaszcza od ściany zachodniej cerkwi, czyli zazwyczaj u jej wejścia, nad drzwiami lub chórem.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s