Ikona św. Marii Egipskiej

Ostatnia, piąta niedziela wielkopostna (o której więcej tutaj), poświęcona jest pamięci wielkiej ascetce, której ikona na tle innych przedstawiających święte kobiety dosyć mocno się wyróżnia.

st-mary-of-egypt-medium-tall

Po pierwsze, święta Maria, nie ma żadnego nakrycia głowy – owszem, nie każda święta ma na ikonie chustę, czasem jest to tylko mini korona, czasem przezroczysty materiał, jednak zawsze coś… Zatem, doskonale widzimy jej rozczochrane, siwe włosy, do tego raczej krótkie, co nie jest typowe w ikonografii kobiecej, wszak „długie włosy są ozdobą kobiety” (jasne, w określonym kontekście czasowym i kulturalnym 😉 ).

Po drugie, jest częściowo naga – widoczne części ciała przedstawiają bardzo wychudzoną sylwetką, z widocznymi zarysami kości. Ciało – ciemne, spalone słońcem – okala prosty, szarawy materiał. Nie ma nawet butów.

Po trzecie, święta nie trzyma żadnego zwoju z cytatem, nie dzierży krzyża albo czegoś innego charakterystycznego – ręce ma ułożone w geście pokory: albo rozwarte, jako przyjmowanie Bożego błogosławieństwa, albo skrzyżowane na piersi, bardziej w znaczeniu pokajania.

Zacznijmy zatem od trzeciego punktu: otóż, cała sylwetka świętej Marii ma przemawiać do nas, całe jej ciało. Mówi o tym troparion ku czci świętej: życiem uczyłaś pogardzania ciałem [zmysłowym, wyłącznie materialnym], o którym więcej tutaj, wraz z przykładowymi nagraniami jego śpiewu. A dlaczego jej ciało jest tak przedstawione? Otóż, przez pierwszą połowę jej ciało służyło do grzechu – piękno fizyczne jest darem Bożym, jednak Maria wykorzystywała je egoistycznie, dla własnej przyjemności, traktując mężczyzn tylko jak narzędzia. Zresztą, własne ciało też – była ochrzczona, zatem jej ciało było świątynią Ducha Świętego, jednak sama ją zbrukała. Drugą połowę życia jednak spędziła na skrajnej ascezie – wykorzystała to samo ciało do postu, pokłonów, wznoszenia rąk w modlitwie. Straciła piękno fizyczne, które wcześniej źle wykorzystywała, a zyskała piękno duchowe.

To piękno duchowe dostrzegł starzec Zosima, który w oddali ujrzał nagą Marię, szukając na jordańskiej pustyni jakiegoś świętego ascety. Nagą, bo szaty, w których przekroczyła Jordan, idąc od Jerozolimy, gdzie przeżyła nawrócenie, dawno się zniszczyły, co pomogło wzgamać jej ascezę w gorącu dnia i chłodzie nocy. Maria jednak bała się bardzo być przyczynkiem do grzechu nieczystości: to jest jeden ze skutków upadku Prarodziców, że trudno – nawet świętym– mężczyźnie i kobiecie patrzeć na siebie nagich bez choćby cienia pożądania. Zaczęła uciekać, aż w końcu krzyknęła do świątobliwego mnicha, by rzucił jej coś do okrycia przynajmniej niektórych miejsc. Więc starzec zostawił jej swoją wierzchnią szatę – stąd jej obecność na ikonie, i dlatego w takiej formie, tj. że nie okrywa całego ciała.

Zasadniczo są trzy typy ikony przedstawiającej świętą Marię. Pierwszy, po prostu przedstawiający ją do pasa, lub całą sylwetkę.

ChomikImagefesfes

Drugi stanowi ilustrację drugiego i zarazem ostatniego przyjęcia przez nią Eucharystii w czasie od nawrócenia, i zapewne jedną z niewielu Eucharystii w jej życiu, gdyż wcześniej opuściła rodzinny dom, a potem oddała się życiu pełnym uciech, bez miejsca w nim dla Boga. Tej Eucharystii udziela jej starzec Zosima, w dniu Jej ustanowienia: w Wielki Czwartek Czyni to na jej prośbę: wiedziała, że mnisi po życiu w odosobnieniu na okres Wielkiego Postu wracają do swoich rodzinnych monasterów na Niedzielę Palmową, gdzie przeżywają Wielki Tydzień; Maria poprosiła duchownego, by zabrawszy z monasteru cząstkę Ciała i Krwi Pańskich konsekrowanych właśnie w Wielki Czwartek, jeszcze tego samego dnia, późnym wieczorem, udał się na drugi brzeg Jordanu, najbliższy ludzkim osadom, by mógł jak najszybciej udzielić Marii Świętych Tajemnic. Zatem, widzimy Marię przedstawianą tak, jak zwykle, oraz starca Zosimę: na mnisze szaty ma zarzucony epitrachelion (stułę), w prawym ręku trzyma łyżeczkę, która udziela się Świętej Komunii, zaś w lewym ręku dzierży Święty Kielich, przez tę rękę przerzucony jest też ilition – czerwony materiał, który ma chronić Cząstki przed ewentualnym upadkiem na ziemię, a także który służy do wytarcia ust wiernego i łyżeczki. W tle widać skały, a pomiędzy świętymi płynnie słynna, tak ważna w Historii Zbawienia rzeka Jordan – tak w Starym, jak i Nowym Testamencie.

Trzeci typ ikony tej niedzieli to kompilacja dwóch wcześniejszych z dodatkami: mianowicie, cała postać św. Marii umieszczona jest na środku obrazu, a otaczają ją małe scenki, przedstawiające historię jej życia, opowiedzianą przez nią samą starcowi Zosimie przy pierwszym spotkaniu z nim.

ChomikImageffd.jpg

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s