Ikona Mistycznej Wieczerzy

Kościół prawosławny w Wielki Czwartek uobecnia cztery wydarzenia, ściśle związane ze sobą, jak czytamy w synaksarionie tego dnia: Boskie umycie nóg; Tajemną Wieczerzę i ustanowienie Świętych Tajemnic; niezwykłą modlitwę i w końcu zdradę; więcej o treści tego Dnia, razem z nagraniami, w tym artykule, natomiast o liturgicznym urzeczywistnieniu tych wydarzeń – również z materiałami multimedialnymi – w tym miejscu.

ChomikImageczw22

Jak od razu zauważamy, na Wschodzie raczej nie stosujemy określenia „Ostatnia Wieczerza”, więc sformułowanie „obraz Ostatniej Wieczerzy” czy „ikona Ostatniej Wieczerzy” są nie do końca dla nas poprawne. Mówimy za to „Mistyczna Wieczerza” lub „Tajemna Wieczerza”. Powody są dwa:

1. Ta wielkoczwartkowa wieczerza nie była czymś jednorazowym, lecz powtarza się na każdej Boskiej Liturgii, i jest przedsmakiem Boskiej uczty w Królestwie Niebieskim, które jest wieczne, poznawane nieustannie, coraz głębiej.

2. Cerkiew określa sakramenty mianem „tajemnic” lub „misteriów”, a szczególnie Eucharystię, ustanowioną właśnie na owej Wieczerzy, nazywa „Świętymi Tajemnicami”, „Tajemnicami Chrystusowymi”, „Tajemnicami Budzącymi Bojaźń” itd. Dlatego też prawosławni Arabowie mówią na Wielki Czwartek H̱amīs al-Asrār, tj. „Czwartek Tajemnic”, a na Boską Liturgię tego dnia, czasem, Quddās al-Asrār, czyli „Liturgia Tajemnic”.

Ikona Mistycznej Wieczerzy powinna być wyniesiona na Jutrzni Wielkiego Czwartku przy śpiewie troparionu Kiedy chwalebni uczniowie (cs. Jegda slawnii uczenicy) i pozostać tam albo do śpiewu tego samego troparionu na czuwającej Jutrzni Wielkiego Piątku, albo do trzeciej Ewangelii włącznie tegoż nabożeństwa. Bardzo często Mistyczna Wieczerza jest przedstawiona nad carskimi wrotami ikonostasu, gdyż to przez nie kapłan wychodzi na każdej Liturgii z Kielichem zawierającym Ciało i Krew Chrystusa, by udzielić Ich wiernym, a także to za tymi wrotami kapłani powtarzają słowa i gesty Chrystusa z owej wieczerzy, sprawując Boską Liturgię, realizując słynne: to czyńcie na Moją pamiątkę.

Ikony Mistycznej Wieczerzy nieco się różnią, w zależności od lokalnej tradycji, kontekstu czasowego, ikonografa… Jednak mają wspólny przekaz, zawierają ową prawosławną różnorodność w jedności, że zawsze bez większego trudu odczytamy znaczenie owej ikony.

ChomikImageczw11

Na początku rzuca się w oczy okrągły stół. To obrazuje Cerkiew: Chrystus, jako Jej Głowa, Jej Oblubieniec, zajmuje centralne miejsce – nawet, jeśli jest przedstawiony z boku, to Jego postać jest wyróżniona jako zaprezentowana w całości, i apostołowie otaczają Go z obydwu stron. Ten okrąg wskazuje na równość – żaden z apostołów nie jest ważniejszy od drugiego czy od całej reszty, wszystkich ich wiąże miłość, o której w trakcie tej Wieczerzy Jezus przypomina. Różne są funkcje i talenty służące ku zbawieniu siebie i ludzi wokół, ale to nie czyni kogoś wyższym lub niższym. Mówi o tym Chrystus w trakcie tej Wieczerzy (Łk 22, 25-27): Królowie narodów panują nad nimi, a ich władcy przyjmują nazwę dobroczyńców. Wy zaś nie tak [macie postępować]. Lecz największy między wami niech będzie jak najmłodszy, a przełożony jak sługa! Któż bowiem jest większy? Czy ten, kto siedzi za stołem, czy ten, kto służy? Czyż nie ten, kto siedzi za stołem? Otóż Ja jestem pośród was jak ten, kto służy.

Chrystus i apostołowie przedstawieni są jako półleżący na posłaniach lub siedzący nisko, bo tak przyjęło się w tamtych czasach spożywać posiłki. Stąd słowa Chrystusa, gdy polecił Swym uczniom przygotować Wieczerzę Paschalną: Powiecie gospodarzowi: „Nauczyciel pyta cię: Gdzie jest izba, w której mógłbym spożyć Paschę z moimi uczniami?” On wskaże wam salę dużą, usłaną; tam przygotujecie». (Łk 22, 11-12)

Apostołowie czasem mają auerole na nad głowami – bywa, że są podpisani – wówczas Judasz jako jedyny takiej nie ma; często jednak tylko Chrystus ma takową, co niejako podkreśla, że jeszcze tej samej nocy Jego uczniowie na pewien czas się rozproszyli i opuścili swego Nauczyciela. Bez podpisów zawsze rozpoznamy Judasza – po tym, że sięga ręką do misy, co odzwierciedla  realia Wieczerzy (Mt 22, 23): Ten, który ze Mną rękę zanurza w misie, on Mnie zdradzi), ale ma też znaczenie symboliczne, ukazuje chciwość zdrajcy. Niekiedy Judasz trzyma worek z pieniędzmi, bo te otrzymał za wydanie Syna Bożego ówczesnym przywódcom narodu żydowskiego. Zauważamy też bez problemu Jana – najmłodszy, bez brody, spoczywający na piersi Jezusa.

ChomikImageczw333.jpg

Chrystus jest dosyć różnie ukazany – w trakcie wygłaszania słów błogosławieństwa, trzymają w ręku zwój ukazujący, że spełniając Paschę starotestamentową, która była praobrazem, ustanawia nową, rzeczywistą i wieczną; podający Chleb będący Jego Ciałem; wznoszący Kielich z Jego Krwią Nowego Przymierza.

Na stole pokarmy spożywane w trakcie Paschy żydowskiej są przedstawione zupełnie symbolicznie, widzimy po kilka reprezentacyjnych sztuk poszczególnych jej elementów, przede wszystkim chleb i wino jako osnowę ustanawianego właśnie sakramentu Eucharystii, czasem też gorzkie zioła.

Zabudowa w tle przedstawia górną salę Wieczernika. Czasem przed stołem lub obok niego zostaje umieszczona miska z ręcznikiem i dzbanem – znak, że w trakcie tej Wieczerzy Syn Boży, ukazując przykład skrajnej pokory, obmył nogi Swoim uczniom.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s