Ikona święta Połowy Pięćdziesiątnicy

O samym środowym dniu, przecinającym na pół okres Świętej Pięćdziesiątnicy, i ukazującym, iż Cerkiew prawosławna to Nowy Izrael i kontynuacja tego Starego, więcej tutaj.

Istnieją trzy typy ikon tego święta, przy czym ten trzeci to de facto wariacja na temat drugiego. Jednocześnie wszystkie trzy mają wspólny mianownik: Chrystusa nauczającego w centrum, a wokół Niego słuchaczy. To się wiąże z tym, że w to święto szczególnie czcimy Mądrość Bożą (Hagia Sophia) i czytaną Ewangelią tego dnia o Chrystusie nauczającym w Świątyni, właśnie w połowie żydowskiej Pięćdziesiątnicy (J 7, 14-3). Ta Ewangelia mówi o dorosłym Chrystusie w Świątyni jednak pierwszy wariant ikony święta przedstawia… Dwunastoletniego Chrystusa, co opisuje inna Ewangelia (Łk 2, 41-50).

getimagendg.jpg

Czemu tak? Obydwa zdarzenia są podobne, jednak to z Ewangelii Łukasza jest bardziej zapowiedzią, obrazem późniejszej działalności Chrystusa, a to z Ewangelii Jana już jest wypełnieniem Jego działalności. Ewangelia Łukasza to obchody żydowskiej, starotestamentowej Paschy, zaś Ewangelia Jana – 25 dni po niej, jednak okres świąteczny ten sam. To samo miejsce: Świątynia Jerozolimska. Słuchający w obydwu przypadkach dziwią się Jego wiedzy, zaś Jezus wyznaje, Kim jest: Czemuście Mnie szukali? Czy nie wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mego Ojca? (Łk 2, 50) oraz Ja jednak nie przyszedłem sam od siebie; lecz prawdziwy jest Ten, który Mnie posłał, którego wy nie znacie. Ja Go znam, bo od Niego jestem i On Mnie posłał. (…) Jeszcze krótki czas jestem z wami, a potem pójdę do Tego, który Mnie posłał. Będziecie Mnie szukać, a nie znajdziecie, a tam, gdzie Ja będę potem, wy pójść nie możecie (J 7, 28-29; 33-34).

prep2jacksaa.jpg

Pierwszy typ ikony ukazuje, jak wspomniano, dwunastoletniego Jezusa – rozpoznajemy to po bardziej młodzieńczych rysach twarzy, a przede wszystkim braku brody i krótszych włosach. Siedzi na tronie nauczycielskim, w centrum. Czasem prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma zwój – znak, że proroctwa mesjańskie odnoszą się do Niego. W innych wersjach z kolei trzyma w ręku otwarte Pisma, co do których zadaje pytania uczonym, a też i Sam udziela odpowiedzi – stąd są one otwarte, a nie zamknięte. Uczeni wokół wyrażają zdziwienie poprzez uniesienie rąk. To, że są to tzw. uczeni w piśmie, rozpoznajemy po ich tradycyjnych strojach (nakrycia głowy chociażby) i długich brodach, czasem też trzymają w rękach Księgi. Tło budynkowe ukazuje miejsce akcji: Świątynię Jerozolimską; elementami wskazującymi na to jest wspomniany tron nauczycielski, a czasem też Święte Świętych z czerwoną zasłoną – katapetazmą. Niekiedy z boku są ukazani Bogurodzica i ziemski opiekun Jezusa – św. Józef. Po poszukiwaniach Syna wracają do Świątyni na trzeci dzień, i tam Go wtedy znajdują. To oczywiście proroctwo święta, w którego połowie jesteśmy, bo przecież Zmartwychwstanie, czyli Pascha już Nowego, a nie Starego Testamentu, wydarzyła się na trzeci dzień.

Drugi typ ikony ukazuje zdarzenie, które przytacza Ewangelia czytana tego dnia, w święto Połowy Pięćdziesiątnicy. Tutaj również Chrystus siedzi lub stoi na nauczycielskim podwyższeniu, i też albo prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma zwój, albo też wskazuje na otwartą Księgę. Wokół niego są uczeni w Piśmie, którzy tak jak lata wcześniej, tak i teraz zadziwiają się Mądrością Jezusa, Który wówczas był młodzieńcem, a który teraz, choć dorosły, to przecież z zawodu jest cieślą, co przejął od swego opiekuna, św. Józefa. Więc nie miał On możliwości dogłębnego studiowania ksiąg Mojżeszowych i prorockich, w przeciwieństwie do ludzi słuchających Go teraz w Świątyni. Świątyni, co sugeruje tło – budynki świątynne, czerwona zasłona…

CX4K3103.jpg

Wreszcie, trzeci typ jest podobny do drugiego z wyjątkiem jednej rzeczy, aczkolwiek związanej z jednym z głównych motywów Okresu Paschalnego. Mianowicie, Chrystus trzyma dzban wody. Wody chrzcielne, woda jako źródło życia, a przecież przez chrzest w wodzie mamy udział w śmierci i Zmartwychwstaniu Chrystusa, czyli nowym, wiecznym Życiu. Chrystus jako Źródło jest wspomniany w troparionie święta Przepołowienia, i dalszy ciąg Ewangelii, który nie jest czytany tego dnia, lecz będzie przeczytany za 25 dni, w dniu Świętej Pięćdziesiątnicy: W ostatnim zaś, najbardziej uroczystym dniu święta, Jezus stojąc zawołał donośnym głosem: «Jeśli ktoś jest spragniony, a wierzy we Mnie – niech przyjdzie do Mnie i pije! Jak rzekło Pismo: Strumienie wody żywej popłyną z jego wnętrza». A powiedział to o Duchu, którego mieli otrzymać wierzący w Niego (J 7, 37-39).

midpentecostrseg.jpg

Tak, to święto to kontynuacja Paschy, a zarazem już przygotowanie do wielkiego święta Pięćdziesiątnicy, które nie ma typowego przedświęcia, choć jest absolutnie jednym z największych świąt cerkiewnych. Tego dnia zstąpi Święty Duch. Uczniowie Chrystusa tego dnia będą zgromadzeni w półokręgu, bo to symbolizuje Cerkiew – równość mimo różnych funkcji, wedle darów Ducha… No właśnie, półokrąg! To motyw wszystkich trzep ikon święta Przepołowienia Pięćdziesiątnicy. I kolejna wskazówka, że to święto ma charakter nie tylko „ciągu dalszego” oraz „istoty samej w sobie”, ale i przygotowawczy. A także znak, że w centrum Cerkwi, która zostanie założona w dniu Pięćdziesiątnicy, powinien być sam Chrystus i Jego nauczanie, że to On jest głową Cerkwi, która jest kierowana Mądrością Bożą.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s