Ikona Wniebowstąpienia Pańskiego

Ikonografia święta Wniebowstąpienia Pańskiego, obchodzonego na czterdziesty dzień od Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego, jest dosyć charakterystyczna, w ramach niech występują tylko pewne drobne różnice. Zalicza się również do najstarszych tematów ikonograficznych – do naszych czasów zachowała się ilustracja z aramejskiego Ewangeliarza Rabbuli z VI wieku, i od której nie odbiegają współczesne ikony i freski przedstawiające Wniebowstąpienie Chrystusa.

ascension-rabbula-gospels-small
Rycina w Ewangeliarzu Rabbuli

Na ikonie możemy wyróżnić dwa „poziomy” – ten górny, Niebiański, oraz dolny, ziemski. W tej górnej partii widzimy Chrystusa – Jego postać jest dużo mniejsza, niż osób stojących na dole. Ma to wskazać na ten fakt, iż Chrystus wstępuje do innej Rzeczywistości, do Królestwa Niebieskiego, a nie że znajduje się gdzieś na tym ziemskim nieboskłonie. Jedynie tradycja egipska (koptyjska) wyróżnia się na tle wszystkich pozostałych, gdyż przedstawia Chrystusa jako zdecydowanie większego od reszty – aby podkreślić, że jest On Królem i Władcą nad wszystkimi, i wraca do Swojego Królestwa. Jednak pozostałe cechy ikon koptyjskich Wniebowstąpienia są podobne do tych z innych tradycji. W tych egipskich przedstawieniach oddzielenie ziemskiej i Niebiańskiej rzeczywistości potrafi być wyraźnie oddzielone.

ChomikImagedvss.jpg
Jedna z koptyjskich ikon Wniebowstąpienia

Niekiedy u Chrystusa zauważamy przebite dłonie i nogi, aby wskazać, że dopiero po wypełnieniu Bożego planu (ekonomii) Zbawienia, na które składały się śmierć Krzyżowa, zstąpienie do Otchłani i Zmartwychwstanie, wraca na Niebiosa. Tak głosi znamienity stichera tonu 2 tego święta: …Cierpiałeś w ciele, Boże nasz, i z martwych powstałeś zdeptawszy śmierć; wzniosłeś się w chwale, wszystko spełniwszy… Zbawiciel jedną lub dwoma rękoma błogosławi Swych Uczniów widzących, jak On unosi się na Niebiosa. I to Jego błogosławieństwo zostaje na zawsze pośród tych, co są mu wierni – nawet, jeśli cieleśnie nie ma Go już na ziemi.

ChomikImage (1)wniebo.jpg

Jezus jest przedstawiony w mandorli – niebieskiej, okrągłej lub owalnej aureoli, czasem z wewnętrznymi promieniami, symbolizującymi Boską Chwałę i Tryumf w danym zbawczym wydarzeniu. Mandorla występuje na ikonach tylko niektórych zbawczych wydarzeń – tych najbardziej gloryfikujących Boga. Wokół mandorli lub pod nią dostrzegamy anioły, a czasem też inne Moce Bezcielesne, jak na przykład cherubimy – przyjmują one swego Pana w Jego Królestwie, gdzie Mu służą nieustannie, wołając; Święty, Święty, Święty… Hymnografia mówi o zadziwieniu i radości aniołów z tego wydarzenia, oto fragmenty dwóch przykładowych sticher wieczerni święta, tonu 6: Niebiosa przygotowały Jego tron, obłoki wstępowanie Jego. Aniołowie zadziwili się, widząc człowieka ponad sobą. Ojciec czeka, który w łonie zawsze ma
Współistotnego oraz tonu 4: Gdy wzniosłeś się w chwale, Chryste Boże, a uczniowie patrzyli, obłoki podniosły Ciebie z ciałem, bramy podnosiły się niebios, chór anielski radował się z weselem, moce niebios wołały, mówiąc: „Podnieście bramy, książęta wasi, i wejdzie Król Chwały!”.

Często dostrzegamy pod stopami Zbawiciela tęczę, co odnosi się do tekstu Apokalipsy (4, 3): Zasiadający był podobny z wyglądu do jaspisu i do krwawnika, a tęcza dokoła tronu – podobna z wyglądu do szmaragdu. Skąd ta Apokalipsa, która mówi przecież o powtórnym przyjściu Chrystusa, czyli tzw. Paruzji, oraz ogółem podobieństwo ikony Wniebowstąpienia, zwłaszcza w przedstawieniu Chrystusa, do ikony przedstawiającej Sąd Ostateczny? Odpowiedź dają słowa aniołów skierowanych do Uczniów będących świadkami Wniebowstąpienia, które przytoczył apostoł Łukasz w Dziejach Apostolskich: Ten Jezus, wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba (Dz 1,11).

W drugiej, ziemskiej warstwie, widzimy skały z drzewkami oliwnymi: to znak, iż Wniebowstąpienie, zgodnie z Pismem Świętym, miało miejsce na Górze Oliwnej (zob. Dz 1,12). Na tej ziemi stoją dwaj aniołowie, wskazujący na Chrystusa, zgodnie z łukaszowym opisem: przystąpili do nich dwaj mężowie w białych szatach. I rzekli: «Mężowie z Galilei, dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo? (Dz 1,10-11).

Patrzymy również na Uczniów Chrystusa: czasem samą Bogurodzicę i apostołów, czasem tych osób jest więcej – w tym niekiedy występuje więcej kobiet. Co może dziwić, to bywa tak, że po prawej stronie Matki Bożej, apostoł Paweł z charakterystyczną łysiną – oczywiście, wówczas był jeszcze Szawłem i wkrótce miał rozpocząć prześladowania chrześcijan. Jednak ikona pokazuje Boski tok myślenia i plan Zbawienia, a w tym, jak wiemy, św. Paweł okazał się ważnym narzędziem, w kontekście ewangelizacji pogan; zatem, to nas uczy, by nie osądzać, i dawać człowiekowi szansę do samego końca. Wśród Uczniów mieszają się różne emocje i postawy, można by rzec: totalna dezorientacja. Jest to przerażenie przed opuszczeniem – uporczywie wpatrywali się w Niego (Dz 1, 10) i porażenie Boską Chwałą. Są tu radość z uwielbieniem Boga – Oni zaś oddali Mu pokłon i z wielką radością wrócili do Jerozolimy (Łk 24, 52). Ikona obrazuje to za pomocą dynamicznego przedstawienia postaci oraz różnych gestów rąk: wskazujących w górę na niebo, rozłożonych pytająco lub w zatroskaniu czy zadziwieniu podpierających głowę, złożonych pobożnie na piersiach.

81Od1stm2ZL._SL1500_.jpg

Najspokojniejszą jest Bogurodzica. Stoi ona w centrum, niekiedy na lekkim podwyższeniu, na szatach widnieją trzy gwiazdy symbolizujące to, że była Dziewicą przed zrodzeniem, w jego trakcie i po nim. Ręce ma ułożone – zazwyczaj rozwarte – w geście modlitewnym, a tak cała reszta jej ciała jest statyczna, co symbolizuje właśnie spokój oraz świadomość tego, co się dzieje. Wniebowstąpienie opisał apostoł Łukasz, i to również on napisał o Bogurodzicy: Maryja zachowywała wszystkie te sprawy i rozważała je w swoim sercu (Łk 2, 19).

Owi uczniowie, na czele z Bogurodzicą, symbolizują Cerkiew, która, można by rzec, na razie kształtuje się i wzrasta w Łonie Bożym, by być wydaną na świat – to jest urodzoną – dziesięć dni później, w święto Pięćdziesiątnicy, kiedy zstąpi Święty Duch. Stąd też ikona Wniebowstąpienia nieco przypomina obraz Pięćdziesiątnicy. Górne miejsce, miast Drugiej Hipostazy Trójcy Świętej, czyli Wcielonego Syna Bożego, zajmie ta Trzecia – Duch Święty. To zapowiedział Chrystus w Wielki Czwartek: Bo jeżeli nie odejdę, Pocieszyciel nie przyjdzie do was. A jeżeli odejdę, poślę Go do was (J 16, 7). O tym mówią też pierwsze słowa pierwszego z prawosławnych hymnów święta Wniebowstąpienia: Pan wzniósł się na niebiosa, aby posłać światu Pocieszyciela. Niepokój i strach uczniów zastąpią spokój i odwaga, dzięki Łasce Świętego Ducha. Chaos, widoczny w postawach ciała, zastąpi dokładny półokrąg, na ikonie Wniebowstąpienia jeszcze dosyć „poszarpany”, niestabilny. To w nim będą przyjmować Ducha Świętego – ten półokrąg wskaże, że w nowopowstałej Cerkwi nie ma miejsca na nieporządek, i wywyższanie się jeden na drugim – wszyscy Jej członkowie są sobie równi, choć mają różne powołania i dary dane od jednego Ducha. Ale to za dziesięć dni, na razie świadkowie Wniebowstąpienia, przyszli pierwsi członkowie Cerkwi, jej fundamenty, wrócili do Jerozolimy z góry, zwanej Oliwną, która leży blisko Jerozolimy, w odległości drogi szabatowej. Przybywszy tam weszli do sali na górze i przebywali w niej: Piotr i Jan, Jakub i Andrzej, Filip i Tomasz, Bartłomiej i Mateusz, Jakub, syn Alfeusza, i Szymon Gorliwy, i Juda, [brat] Jakuba. Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami, Maryją, Matką Jezusa, i braćmi Jego (Dz 1, 12-14).

Coptic-Ascension-Icon.jpg
Inne egipskie przedstawienie Wniebowstąpienia

Ikona Wniebowstąpienia zostaje wyniesiona na środek świątyni na wieczerni w środę szóstego tygodnia Świętych Pięćdziesięciu Dni, czyli w wigilię święta, i zostaje tam do jego oddania, czyli do piątku siódmego tygodnia. Więcej o liturgice święta tutaj, zaś o jego treści w tym miejscu. Zachęcam też do zapoznania się z artykułem traktującym o liturgice i treści poświęcia (cs. poprazdnstwa) Wniebowstąpienia. Wniebowstąpienie to również częsty motyw fresków – co zrozumiałe – sufitów cerkiewnych.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s