Ikona Pięćdziesiątnicy – Zstąpienia Świętego Ducha

W pięćdziesiąty dzień od Paschy Cerkiew prawosławna obchodzi jedno z największych swoich świąt: Zesłanie Ducha Świętego. Z racji tego, że jest to jednocześnie Niedziela Świętej Trójcy, to owe święto ma dwie ikony: Trójcy Świętej oraz Zesłania. W tym tekście omówię tę drugą, która również jest częstym motywem fresków cerkiewnych.

Pente3.jpg

Tłem ikony jest budynek wyobrażający Wieczernik – Górną Salę, gdzie uczniowie i uczennice Chrystusa od Jego Wniebowstąpienia, na Jego prośbę, wyczekiwali spełnienia obietnicy zesłania Pocieszyciela, danej i przy wstąpieniu Jezusa na Niebiosa, ale także w trakcie wielkoczwartkowej Mistycznej Wieczerzy w tym samym miejscu. Stąd też i tło tej ikony, jak i okrąg lub półokrąg, który tworzą Uczniowie, przypominają bardzo te z ikony Mistycznej Wieczerzy właśnie.

Dominują dwa kolory: czerwony i złoty. Symbolizują one chwałę i wielkość wydarzenia.

U góry ikony widać półokrąg, a z niego wychodzące dwanaście promieni wskazujące mniej lub bardziej dokładnie – zależy od wersji – na każdego z Apostołów. Jest to symbol Ducha Świętego, Który na ikonie ma właśnie taką Postać. Czasem w owym półokręgu widnieje gołębica, która również symbolicznie przedstawia Trzecią Hipostazę Boga, co wiemy choćby z wydarzenia Chrztu Pańskiego, gdy objawiła się Trójca Najgodniejsza Pokłonu. Półokrąg niemalże zawsze tworzą trzy różne kolory, co przypomina o Trójjedynym Bogu. To właśnie dopiero od dnia Pięćdziesiątnicy świat po upadku Prarodziców na nowo może w pełniejszy sposób doświadczać tajemnicy Trójcy Świętej, działania każdej z Jej Hipostaz (Osób) w życiu indywidualnym, jak i wspólnotowym. To dlatego chrześcijański Wschód nie rozdziela święta Pięćdziesiątnicy od święta Trójcy Świętej.

Pente2.jpg
Apostołowie siedzą w półkolu. Ów półokrąg to symbol właśnie rodzącej się – choć kształtującej się już wcześniej – Cerkwi: jej jedności i równości jej członków. Uczniowie nie są przerażeni i skonfundowani, jak na ikonie Wniebowstąpienia Pańskiego. Ich postawy ciała wyrażają spokój dzięki zstępującemu na nich Duchowi Świętemu, Pocieszycielowi.

Wśród apostołów zazwyczaj znajdują się też ci, których nie było w Wieczerniku w trakcie tego wydarzenia, są to święci: Paweł (szósty od prawej lub lewej – zależy od wariantu), Łukasz (przeważnie czwarty od lewej), i święty Marek (zależnie od wersji, czwarty lub piąty od prawej). Ten pierwszy znalazł się na ikonie przez to, że został nazwany Apostołem, i ze względu na jego wielkie dzieło misyjne, zwłaszcza wśród pogan – a przecież to dzięki Darom Świętego Ducha, m. in. przemawianiu w różnych językach i odwadze Dobra Nowina zaczęła być głoszona także poganom, a nie tylko Żydom. Z kolei święci Łukasz i Marek są jednymi z czterech ewangelistów — Ewangelie, jak całe Pismo, powstały pod natchnieniem Ducha Świętego, Którego Cerkiew właśnie otrzymuje. Każdy z Ewangelistów trzyma księgę, czyli swoją Ewangelię. Ewangelię dzierży również apostoł Paweł, sam pisał: Nie jest dla mnie powodem do chluby to, że głoszę Ewangelię. Świadom jestem ciążącego na mnie obowiązku. Biada mi, gdybym nie głosił Ewangelii! (1 Kor 9, 16). Reszta uczniów ma w ręku zwoje — Nauczanie Chrystusa, które z pomocą Ducha Świętego przekażą całemu światu.

W centrum półokręgu, pomiędzy apostołami Pawłem i Piotrem zauważamy puste miejsce — zarezerwowane dla Jezusa Chrystusa, Głowy Cerkwi, której my stajemy się członkami poprzez udział w tajemnicach (sakramentach) chrztu, bierzmowania i Eucharystii. Chrzest to udział w Krzyżowej Passze, której tryumfalne obchody dzisiaj kończymy; formułę chrzcielną w Imię Trójcy i przykazanie głoszenia Ewangelii wszystkim narodom Chrystus podał po Swym Zmartwychwstaniu, a przed Wniebowstąpieniem, co niedawno przeżywaliśmy. Bierzmowanie, inaczej miropomazanie, to przyjęcie Świętego Ducha, to osobista… Właśnie, Pięćdziesiątnica. Z kolei Eucharystia, czyli sakrament Ciała i Krwi Pańskich, został ustanowiony właśnie w tym samym Wieczerniku, na początku Paschy Krzyżowej. I to dzięki dniu Pięćdziesiątnicy Cerkiew może czynić to na pamiątkę.

Niekiedy centralne miejsce pomiędzy apostołami zajmuje Bogurodzica, która razem z innymi pobożnymi kobietami trwała na modlitwie w Górnej Sali od czasu Wniebowstąpienia do dnia Pięćdziesiątnicy. Nie zastępuje ona Chrystusa, lecz jest to podkreślenie, iż przez to, że jest Matką Bożą, jest również Matką wszystkich członków Cerkwi jej Syna, co On sam przykazał na Krzyżu w Wielki Piątek (J 19, 26-27).

menteTheo.jpg

Na dole ikony, w trzecim już jej półkolu, prawie zawsze znajduje się postać króla na ciemnym tle. Symbolizuje on stary porządek, świat pogański, pogrążony w ciemności i grzechu, jego pychę. Jednakże w ręku trzyma biały materiał, na którym dostrzegamy dwanaście rolki: to symbol dwunastu apostołów – dwunastu książąt Nowego Izraela, czyli teraz wychodzącej na świat Cerkwi. Rolka w ikonografii to znak proroctwa lub nauczania: tutaj oczywiście chodzi o Ewangelię, którą apostołowie zaniosą światu pogańskiemu, dzięki Darom Ducha Świętego.

pentegruzi1.jpg

Ikona Pięćdziesiątnicy przedstawia przede wszystkim Cerkiew, czyli Ciało Chrystusa, oraz podkreśla jej jedność osiąganą przez Miłość, Prawdę, i pomoc Ducha Świętego. Ten obraz wyraża również misyjność i powszechność Kościoła prawosławnego.

O liturgice święta można poczytać w tym artykule, zaś o jego treści – tutaj.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s