Ikona święta Podwyższenia Krzyża

Centralne miejsce w cerkwiach 14 września i w całym okresie poświątecznym Podwyższenia Krzyża, aż do 21 września, zajmuje oczywiście krzyż, otoczony kwiatami. Jednak każde święto ma swoją ikonografię, i nie inaczej jest tutaj – ikona święta bywa wyniesiona na środek świątyni lub w okolice jej drzwi wejściowych na wieczerni w przededniu święta przy śpiewie sticher; motyw też ten nierzadko występuje na cerkiewnych freskach.

ChomikImage7tymkt.jpg

Rzecz jasna, na ikonie Podwyższenia Krzyża najważniejszy chrześcijański symbol jest jej głównym elementem. Patriarcha jerozolimski Makary stoi na szczycie pulpitu umiejscowionego na środku obrazu, i podnosi odnaleziony Krzyż Pański, by wszyscy mogli go zobaczyć – widzimy po bokach platformy duchownych, a także anonimowych świeckich, kobiety i mężczyzn. Bywa, że władyka podnoszą Krzyż, rozpościera ręce szeroko, niczym proroczo w Starym Testamencie Mojżesz, a już wypełniająco i realnie Jezus Chrystus w Nowym Testamencie. Podobny gest, naśladujący Mojżesza, Chrystusa i Makarego, wykonują do dziś kapłani, podnosząc krzyż w to święto. O tym znaku mówi drugi troparion pierwszej pieśni kanonu święta:

Mojżesz dawno temu ukazał na sobie obraz przeczystej Męki,
gdy stojąc pośrodku kapłanów rozpostartymi rękoma
podniósł znak zwycięstwa niszcząc władzę Ameleka,
przeto będziemy śpiewać Chrystusowi,
albowiem się wysławił.

Po obydwu stronach hierarchy trzymającego Krzyż stoją subdiakoni trzymający świece – są one symbole wkraczającej światłości Pańskiej. Do dziś, kiedy tylko w cerkwiach wynoszony jest krzyż, czy to na święto Podwyższenia Krzyża, czy w trzecią niedzielę Wielkiego Postu (Krestopokłonną), świece poprzedzają krzyż w procesji, lub też są wmontowane w kwiaty okrążające go. Latarnie noszone są także po bokach krzyża na procesjach wokół cerkwi, przez cmentarz, czy miejscowość – procesje zresztą w cerkiewnosłowiańskim są określane mianem krestnego hodu, czyli „krzyżowego chodu/marszu”, gdyż otwiera je krzyż. Świece poprzedzają też wynoszone ikony procesyjnie, gdyż dzięki nim także wkracza Światłość Wiekuista, otwiera się nam okno na Boską rzeczywistość. Świece mają też wymiar praktyczny, zwłaszcza na wieczerni, gdy jest po prostu ciemno. Subdiakoni też niekiedy podtrzymują ręce patriarchy podnoszącego Krzyż – do dziś jest to praktykowane w to święto, choć mogą być to też np. diakoni czy prezbiterzy, jeśli krzyż wywyższa biskup.

elevation_hc_large.jpg

Jak wspomniano, wśród ludu znajdujemy również innych członków kleru, np. biskupów, których można rozpoznać po omoforionach i szatach obficie zdobionych w krzyże (o czym mowa we wstępie do najstarszej znanej nam Liturgii, czyli Jakuba brata Pańskiego) czy diakona (ma orarion) z kadzielnicą na łańcuchach lub ręczną – okadzanie krzyża i ikony to wyraz czci mający źródło jeszcze starotestamentowe; to także kolejny sposób, tym razem przez zapach, wprowadzenia wiernego w Boską rzeczywistość.

Pośród zgromadzonych znajdują się dwie ważne osoby: to cesarzowa Helena i car Konstantyn, dzięki którym odnaleziono Krzyż Pański i przywrócono mu właściwą cześć, wybawiono z zapomnienia, i ogółem: chrześcijaństwo przestało być prześladowane, a stało się stopniowym oświecaniem mas. Poznajmy ich po aureolach i koronach. Zresztą, najprostszy wariant ikony tego święta przedstawia tylko Krzyż w centrum, po którego bokach stoją właśnie święci Helena i Konstantyn.

ChomikImageej55es.jpg

Rzadko bywa, że w dole ikony ukazana jest scena odnalezienia Krzyża Pańskiego.

W tle widnieje często budynek reprezentujący Bazylikę Zmartwychwstania Pańskiego w Jerozolimie, wybudowaną dzięki świętym Helenie i Konstantynowi, i pamięć konsekracji której obchodzi się dzień przed świętem Podwyższenia Krzyża, czyli 13 września.

Artykuł o prawosławnym krzyżu – jego wyglądzie, różnych wariantach (wbrew stereotypom), symbolice
Tekst o święcie Podwyższenia Krzyża
Tekst o ikonie Ukrzyżowania Jezusa Chrystusa

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s