Poniedziałek Świętego Ducha – tradycja bizantyjska i orientalna

Jak przystało na wielkie święto, jakim jest Pięćdziesiątnica, ma ona sześć dni poświątecznych, tj. jej oddanie następuje w na sobotniej Boskiej Liturgii, dzień przed Niedzielą Wszystkich Świętych. Zatem, przez te dni codziennie są śpiewane hymny tego święta. Wyjątek stanowią antyfony – te są już zwykłe, choć np. w tradycji antiocheńskiej wciąż świąteczne – oraz trisagion, który również zwyczajny, tj. Święty Boże…; jednak w tradycji arabskiej w Poniedziałek Świętego Ducha śpiewa się ten wczorajszy, specjalny, czyli Wy wszyscy, którzyście ochrzczeni w Chrystusie… Ikona święta – zesłanie Ducha Świętego lub Trójca Święta Rublowa – znajduje się na środku świątyni w przeciągu tego okresu poświątecznego (cs. poprazdnstwa).

pentecost_orig.jpg

Zarazem jednak tryumfalny i radosny okres Świętych 50 Dni kończy się wraz z wieczernią z trzema modlitwami odmawianymi na klęcząco. Stąd też Święta Pięćdziesiątnica się kończy, ale okres samego święta trwa cały tydzień. Dlatego też jeszcze przez ten tydzień, do Niedzieli Wszystkich Świętych Czytaj dalej „Poniedziałek Świętego Ducha – tradycja bizantyjska i orientalna”

Niedziela Zesłania Świętego Ducha – treść

Na początku należy zaznaczyć, iż święto to ma wyjątkowo dużo nazw, podobnie jak święto Objawienia Pańskiego. Po drugie, co zaraz wyjdzie w tych nazwach – Wschód jednego dnia świętuje zarówno Niedzielę Zstąpienie Świętego Ducha, jak i Niedzielę Świętej Trójcy; Zachód rozdzielił te dwa święta, i Niedzielę Świętej Trójcy obchodzi tydzień po Zstąpieniu Świętego Ducha. Nazwy tego święta to, oprócz tytułowej: Niedziela Świętej Trójcy, Trojca, Zielone Świątki, Pięćdziesiątnica, Duhovi.

Jedyna kanoniczna ikona Trójcy Świętej – św. Andrzeja Rublowa

troitsa_rubleva.jpg

Już w tradycji żydowskiej pięćdziesiąty dzień od Paschy starotestamentowej był uroczyście obchodzony. Siedem to doskonałość. Siedem razy siedem – tym większa doskonałość, a to się równa 49. Siedem razy siedem plus jeden – wypełnienie. Dlatego też na Liturgii tego dnia Czytaj dalej „Niedziela Zesłania Świętego Ducha – treść”

Święto Pięćdziesiątnicy – liturgicznie

Mimo że Zesłanie Świętego Ducha to święto z grona 12 wielkich, a i pośród nich z wyjątkową pozycją, nie ma ono swojego przedświęcia, choć Cerkiew w minionych dnia oferowała nam różne środki przygotowawcze, o czym było w ostatnich postach na blogu.

1472038_840478029315602_1434631653361386775_n

I CAŁONOCNE CZUWANIE (cs. WSIENOCZNOJE BDIENIJE)
Obchody święta zaczynają się wieczernią w Sobotę Rodzicielską. Kolorem liturgiczny jest zielony – na Wschodzie stosuje się go bardzo rzadko, w przeciwieństwie do Zachodu, gdzie jest kolorem zwykłym. Ten kolor wiąże się z tym, iż Święty Duch jest Ożywczy. Czytaj dalej „Święto Pięćdziesiątnicy – liturgicznie”

Sobota Rodzicielska przed Świętem Pięćdziesiątnicy – dalsze oczekiwanie

Piątkowy wieczór zaczyna Sobotę Rodzicielską – tak naprawdę jeden z dwóch dni szczególnych modlitw za wszystkich zmarłych w całym bizantyjskim Prawosławiu; bo reszta zależy od tradycji lokalnej. Pierwszą z nich jest Sobota Rodzicielska przed Sobotą Mięsopustną (inna nazwa: o Sądzie Ostatecznym) w okresie Przedpościa. Pisałam o niej – jak i ogółem o istocie Sobót Rodzicielskich – w tym artykule, zatem tutaj już nie będę rozwlekać się na temat pt. na czym polega taki dzień.

pomenire_w1000_h613_q100.jpg

To znamienne, że w każdej z w dwóch najważniejszych księgach liturgicznych Prawosławia występuje po jednym dniu modlitw za zmarłych. Pierwszy z nich jest bardziej na początku księgi Triody Postnej, zaś drugi – pod koniec księgi Triody Kwietnej (Pentekostarionu). Czytaj dalej „Sobota Rodzicielska przed Świętem Pięćdziesiątnicy – dalsze oczekiwanie”

Święto Wniebowstąpienia Pańskiego (treściowo)

Liturgika i hymny, opisane w poprzednim poście, urzeczywistniają i przekazują treść. A w hymnach Wniebowstąpienia – które będą wybrzmiewać w cerkwiach od czterdziestego dnia od Paschy aż do piątku przed Zesłaniem Świętego Ducha (czyli czterdziestego ósmego dnia od Paschy) włącznie – słychać tryumf i nadzieję, a nie smutek, że Chrystus nas opuszcza.

10421203_362065720655463_6172980520375207249_n.jpg

Owszem, w typowo cielesnej postaci tego dnia On nas Czytaj dalej „Święto Wniebowstąpienia Pańskiego (treściowo)”

Czterdziesty dzień od Paschy – Wniebowstąpienie Pańskie (liturgicznie)

Święto Wniebowstąpienia Pańskiego (cs. Woznesenje Gospodnje) to jedno z 12 wielkich świąt cerkiewnych, i jedno z kilku ruchomych – bo obchodzone zawsze w czwartek, na czterdziesty dzień od Niedzieli Paschy. Ma ono więc typowe cechy święta z grona 12 wielkich, czyli własne hymny do każdego z jego typów, jakimi są m. in. troparion, kontakion, kanon, wieliczanie, zadostojnik, trzy antyfony na Liturgii, eksapostilarion (cs. swetilen) itd. Jego wieczernia sprawowana w środę wieczorem ma charakter czuwania jak na inne święta z 12 wielkich, tj. czytane są 3 paremije, tj. fragmenty ze Starego Testamentu Iz 2, 2-3; Iz 62, 10 – 63, 3 i 7-9; Za 14, 1 i 4 i 8-11, a także jest błogosławieństwo pięciu chlebów, wina i oliwy w ramach tzw. litiji. Litija to wyjście do narteksu – przedsionka; niegdyś litija mogła być przed świątynią, stąd na południowej słowiańszczyźnie słowo „litija” po dziś dzień oznacza procesję, zaś na wschodniej słowiańszczyźnie na procesję przyjęło się mówić „krestnyj hod”. Na jutrzni czytana jest Ewangelia (Mk 16, 9-20).

13433363_1792452610987247_2749676707097212260_o.jpg

Szaty liturgiczne są wciąż białe – taki kolor obowiązuje Czytaj dalej „Czterdziesty dzień od Paschy – Wniebowstąpienie Pańskie (liturgicznie)”

Wieczór Niedzieli Palmowej – początek Wielkiego Tygodnia

Wieczór Niedzieli Palmowej zaczyna w Cerkwi prawosławnej Wielki i Święty Tydzień. To najważniejszy tydzień w roku liturgicznym, w cerkiewno-słowiańskim nazywany Strastnaja Sedmica. Tydzień najbardziej zbawczych wydarzeń, największych paradoksów: cierpiący Bóg, śmierć życiem… To jedyny czas z życia Chrystusa (począwszy de facto od Poniedziałku Palmowego jeszcze, kiedy Łazarz zachorował), kiedy dokładnie wiemy, co robił dzień po dniu, a od Czwartku – wręcz godzina po godzinie. Dlatego też wyjątkowo dzień liturgiczny w tych dniach nie zaczyna się od wieczora – po to, by wszystko w nabożeństwach jak najwierniej odwzorować. Stąd też bolesnym jest, że w niewielu parafiach nawet część (a co dopiero, żeby wszystkie) nabożeństw wielkotygodniowych nie jest sprawowana o właściwej porze lecz tak jakby w antycypacji, której aż do popołudniu Wielkiej Soboty nie ma; co więcej, właściwe pory byłyby bardziej przyjazne ludziom pracującym i uczącym się.

Jeszcze w Niedzielę Palmową wieczór poranne, huczne powitanie Chrystusa w Jerozolimie szybko staje się dalekim echem (zob. Mt 21, 12-17) faryzeusze prowokują Chrystusa, Chrystus zaś chce przygotować mieszkańców w Jerozolimie do prawdziwej Paschy – wypędza kupców sprzed Świątyni, a pierwsze trzy dni publicznie naucza. Tak naprawdę już w wieczór Niedzieli Palmowej zaczynają się cierpienia i dramat Chrystusa – bo już wtedy zostaje odrzucony przez naród żydowski, już wtedy zaczyna się nagonka, atmosfera staje się coraz bardziej napięta, czego kulminacją będzie Wielki Piątek.

Chrystus wypędza kupców sprzed Świątyni.jpg

Hymny na wieczerni Niedzieli Palmowej są jeszcze radosne – smutne są dopiero na powieczerzu – ale jeden z nich głosi:  Czytaj dalej „Wieczór Niedzieli Palmowej – początek Wielkiego Tygodnia”