Anioł w ciele, fundament proroków… – troparion proroka Eliasza

Dwudziestego lipca Cerkiew prawosławna czci pamięć wielkiego proroka, świętego Eliasza. To niewątpliwie jeden z najbardziej popularnych starotestamentowych świętych wśród prawosławnych chrześcijan. Kazanie metropolity Aleppo Pawła (Jazidżiego) na ten dzień można przeczytać w tym miejscu. A poniżej tekst troparionu św. Eliasza, na ton 4, po polsku i w cerkiewnosłowiańskim oraz kilka nagrań śpiewu tego hymnu.

ascension-elie.jpg

Anioł w ciele, fundament proroków,
drugi Poprzednik przyjścia Chrystusa,
Eliasz chwalebny,
posyłający z nieba Elizeuszowi łaskę,
oddalać choroby i trąd oczyszczać,
dlatego i dla swoich czcicieli posyła uzdrowienia.

Во плоти Ангел, пророков основание,
вторый Предтеча пришествия Христова,
Илия славный,
свыше пославый Елиссееви благодать
недуги отгоняти и прокаженныя очищати,
темже и почитающим его точит исцеления.

Nagrania:  Czytaj dalej „Anioł w ciele, fundament proroków… – troparion proroka Eliasza”

Królu Niebieski, Pocieszycielu, Duchu Prawdy… – hymn Zesłania Ducha Świętego

Cariu Niebiesnyj to zapewne najsłynniejszy hymn święta Pięćdziesiątnicy (o jego treści więcej tutaj, zaś liturgice w tym miejscu). Odmawiany po raz pierwszy od Wielkiej Soboty wieczór. Nie tyle, że odmawiany – śpiewany uroczyście! Na ton szósty. Od teraz, aż do następnej Paschy, ta modlitwa będzie towarzyszyć nam… No właśnie, na początku każdej modlitwy: porannej, wieczornej, Boskiej Liturgii, godzinach kanonicznych, molebniu… To jest jedna z kilku modlitw, którą każdy prawosławny powinien znać na pamięć. Jest ona częścią składową naczała, czyli modlitw początkowych (wraz W Imię Ojca, z trisagionem, Przenajświętsza Trójco i Ojcze nasz).

Kostko Markowicz

Jednak w dzień Zstąpienia Świętego Ducha, na pięćdziesiąty dzień od Zmartwychwstania Chrystusa, modlitwa ta jest także ponawianą na nabożeństwach (m. in. wieczerni i jutrzni) sticherą. Jej treść po polsku brzmi tak:  Czytaj dalej „Królu Niebieski, Pocieszycielu, Duchu Prawdy… – hymn Zesłania Ducha Świętego”

Wzniosłeś się w chwale, Chryste Boże nasz… – troparion Wniebowstąpienia Pańskiego

Na czterdziesty dzień od Swego Zmartwychwstania Chrystus wstąpił na Niebiosa i zasiadł po prawicy Ojca. Dlatego też Kościół prawosławny na czterdziesty dzień od Paschy, w czwartek, obchodzi jedno z 12 największych świąt cerkiewnych: święto Wniebowstąpienia Pańskiego (cs. Woznesenie Gospodnie).

ormianska ikona Wniebowstąpienie
Ormiańska ikona Wniebowstąpienia

Chrystus jednak nas nie opuścił tego dnia. Musiało się to spełnić, by dziesięć dni później Święty Duch, Pocieszyciel zapowiedziany na wielkoczwartkowej, mistycznej wieczerzy, mógł zstąpić na nas. A co za tym idzie:  Czytaj dalej „Wzniosłeś się w chwale, Chryste Boże nasz… – troparion Wniebowstąpienia Pańskiego”

Anielski chór zadziwił się… – hymn Jutrzni Wielkiej Soboty

Eulogitaria (znane też jako Evlogitaria, Evlogetaria, tropary po nieporocznych, tropariony po nieskalanych, At-Tabrīkāt itp.) to jeden z hymnów Jutrzni Wielkiej Soboty (więcej o niej tutaj), pierwszy jasny zwiastun Zmartwychwstania w tej Wielkiej Ciszy nad Grobem Pańskim.

13119755_592276737614015_6700148423512599836_o.jpg

No bo – niby wszelkie stworzenie milczy, a jednak martwy Bóg spoczywający w grobie działa, zstępuje do Otchłani, zapoczątkowując dzieło Zmartwychwstania; same paradoksy (więcej o treści Wielkiej Soboty tu), o czym mówi ten hymn. Jest on śpiewany też na większości niedzielnych jutrzni w przeciągu roku, ale w wielu tradycjach często styl śpiew wielkosobotniego różni się od tego z jutrzni niedzielnych – ten w Świętą Sobotę jest bardziej rozciągnięty, choć i tak zawsze podstawą jest ton 5. Znane są jeszcze Eulogitaria za zmarłych oraz Eulogitaria święta Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy – mają one analogiczną strukturę i rytmikę. Najpierw podaję polskie tłumaczenie i tekst cerkiewno-słowiański, poniżej zaś, w tym samym wpisie, znajdują się nagrania w różnych językach tego hymnu. Dodam, że to prywatnie jeden z moich ulubionych hymnów: Czytaj dalej „Anielski chór zadziwił się… – hymn Jutrzni Wielkiej Soboty”

Dzisiaj wisi na Drzewie … – hymn Wielkiego Piątku (+nagrania)

Wielki Piątek w Prawosławiu ma bogatą hymnografię. Jest jednak pewien hymn, który jest śpiewany na dwóch nabożeństwach: na Jutrzni Wielkiego Piątku jako XV antyfona po piątej z dwunastu Ewangelii oraz na szóstej godzinie w trakcie Królewskich Godzin Kanonicznych, przed czytaniem z Księgi Proroka Jeremiasza.

13116017_363870093783651_8276851016076422369_o.jpg

Co więcej, na Jutrzni Wielkiego Piątku w trakcie śpiewu tego hymnu kapłan uroczyście wynosi zza ikonostasu Krzyż, który stawia następnie  na środku świątyni; niestety, w Polsce ten zwyczaj zanikł, w Rosji powoli jest przywracany, gdzie indziej zawsze praktykowany. Bywa też obyczaj, iż tę antyfonę najpierw śpiewa sam główny celebrans, a potem dopiero chór i/lub wierni; dzieje się tak zwłaszcza, gdy nabożeństwu przewodniczy biskup. Więcej o wielkopiątkowych służbach można poczytać tutaj, zaś o samym przesłaniu Wielkiego Piątku tekst (wraz z nagraniami i ikonami) znajduje się w tym miejscu.

Hymn ten jest tak głęboki i poruszający, że na Czytaj dalej „Dzisiaj wisi na Drzewie … – hymn Wielkiego Piątku (+nagrania)”

Twej Mistycznej Wieczerzy… – hymn Wielkiego Czwartku (+nagrania)

Zwyczajowo to troparion jest najważniejszym hymnem dnia. I owszem, w przypadku Wielkiego Czwartku troparion tegoż jest istotny, jednak głównym hymnem wydaje się być… Cóż, pierwotnie jedna z modlitw przed Eucharystią. Czytana w domu przez każdego prawosławnego chrześcijanina przygotowującego się do przyjęcia Eucharystii. Czytana lub melorecytowana przez kapłana na każdej Boskiej Liturgii tuż przed Eucharystią wiernych (tradycje wschodniosłowiańskie) lub odczytywana w trakcie zapriczastia, tj. Komunii kleru, przez lektora (tradycja arabska).

phoca_thumb_l_dsc_2369.jpg

Jednak w dniu ustanowienia sakramentu Eucharystii ta modlitwa jest nie recytowana, lecz śpiewana. I powtarzana wielokrotnie, jakby sygnalizując, iż od tej pierwszej Boskiej Liturgii, jaka miała miejsce w jerozolimskim Wieczerniku w paschalny (żydowski) wieczór, Liturgia będzie sprawowana aż do skończenia świata, bo bramy piekielne Cerkwi nie przemogą. To jednocześnie przedsmak wiecznych, paschalnych godów Baranka, niebiańskiej uczty. Boska Liturgia Wielkiego Czwartku jest skonstruowana właśnie jako dosyć powolna, w której wierni mają  Czytaj dalej „Twej Mistycznej Wieczerzy… – hymn Wielkiego Czwartku (+nagrania)”

Niewiasta przed Twym pogrzebem przynosi wonności… – hymn Wielkiej Środy

Najsłynniejszym hymnem Wielkiej Środy wydaje się być jej doksastikon (czyli hymn kończący stichery po modlitwie „Chwała Ojcu…”, od gr. „Doksa Patri…”) śpiewany zarówno na jej Jutrzni, jak i Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów. Jest on autorstwa mniszki Kasji (Kasjany). Hymn ten opowiada o ostatnim z trzech namaszczeń Chrystusa: o tym z wieczoru Wielkiej Środy, w Betanii, na uczcie w domu Szymona Trędowatego. To ono przelewa czarę goryczy i rozczarowania u Judasza, który postanawia zdradzić swego dotychczasowego Mistrza.

femeia-pacatoasa-spala-picioarele-Domnului-cu-lacrimi-e1491959457825-648x1024.jpg

Mniszka Kasjana popełniła co najmniej kilka znamienitych hymnów, lecz to właśnie ten wielkośrodowy wydaje się być jej największym dziełem, bowiem często nazywa się go po prostu: Hymn Kasjany. Pisany osobiście, z wczuciem,  Czytaj dalej „Niewiasta przed Twym pogrzebem przynosi wonności… – hymn Wielkiej Środy”

Oto Władca powierza tobie talent… – hymn Wielkiego Wtorku

Hymnografia Wielkiego Wtorku skupia się na czuwaniu oraz motywach z przypowieści, które Chrystus wygłosił tego dnia. Jedną z nich jest słynna przypowieść o talentach.

pilda-talantilor1.jpg

Talenty to nie tylko zdolności dane nam od Boga, ale też wszelkie okoliczności, w których działamy i żyjemy; budowa ciała, zdrowie i choroby; osoby, którymi jesteśmy otoczeni; Dobra Nowina, którą powinniśmy głosić – to wszystko dał nam Bóg. To są najlepsze warunki do Zbawienia dla nas, dobrane personalnie, którym w pokorze i zaufaniu musimy się poddać – to z wykorzystania tych warunków przy spotkaniu z Bogiem po swojej śmierci będziemy rozliczeni. O tej przypowieści traktuje wielkowtorkowy doksastikon (nazwa od greckiego doxa – oznacza to hymn wykonywany po aklamacji Chwała Ojcu, i Synowi, i Świętemu Duchowi…) śpiewany na ton 7 na  Czytaj dalej „Oto Władca powierza tobie talent… – hymn Wielkiego Wtorku”

Pan idący na dobrowolną mękę… – hymn Wielkiego Poniedziałku

Wielki Poniedziałek, jak każdy inny dzień Wielkiego Tygodnia, cechuje się obfitą hymnografią w Kościele prawosławnym.

sfanta-si-marea-luni.jpg

Jednym z jego najsłynniejszych hymnów jest stichera na specyficzny rodzaj tonu 1, śpiewana zarówno na pierwszej z trzech Jutrzni Oblubieńca jak i  Czytaj dalej „Pan idący na dobrowolną mękę… – hymn Wielkiego Poniedziałku”

Dzisiaj łaska Świętego Ducha… – hymn Niedzieli Palmowej

Ktoś mógłby się zdziwić: łaska Świętego Ducha i Wjazd Pański do Jerozolimy? Co jedno z drugim ma wspólnego? Czy to aby na pewno hymn tego święta, a może jednak Zesłania Ducha Świętego? Cóż, jednak ma to dużo wspólnego.

IMG_0006.jpg

Święty Duch mówił i działał przez proroków jeszcze w Starym Testamencie, jak to powtarzamy w Wyznaniu Wiary. Nie objawiał się jednak w pełni, ani człowiek nie mógł bardziej poddać się Jego Darom, aż do dnia Pięćdziesiątnicy, kiedy Chrystus już wszystko wypełnił. Niedziela Palmowa to praktycznie przeddzień ostatnich, a przy tym najważniejszych zadań Chrystusa do wypełnienia (więcej o treści Palmowej w tym tekście). Więc Święty Duch ma tu funkcję prorocką i pewnego (na)tchnienia. Naród żydowski niosący zielone palmy niczym sztandary – to proroctwo zwycięstwa Chrystusa Króla nad śmiercią, jakie się wydarzy za tydzień. Przed nim jednak zostanie powieszony na  Czytaj dalej „Dzisiaj łaska Świętego Ducha… – hymn Niedzieli Palmowej”