Ikona święta Podwyższenia Krzyża

Centralne miejsce w cerkwiach 14 września i w całym okresie poświątecznym Podwyższenia Krzyża, aż do 21 września, zajmuje oczywiście krzyż, otoczony kwiatami. Jednak każde święto ma swoją ikonografię, i nie inaczej jest tutaj – ikona święta bywa wyniesiona na środek świątyni lub w okolice jej drzwi wejściowych na wieczerni w przededniu święta przy śpiewie sticher; motyw też ten nierzadko występuje na cerkiewnych freskach.

ChomikImage7tymkt.jpg

Rzecz jasna, na ikonie Podwyższenia Krzyża najważniejszy chrześcijański symbol jest jej głównym elementem. Patriarcha jerozolimski Makary stoi na szczycie pulpitu umiejscowionego na środku obrazu, i podnosi Czytaj dalej „Ikona święta Podwyższenia Krzyża”

Ikona Przemienienia Pańskiego

Święto Przemienienia Pańskiego Cerkiew prawosławna obchodzi uroczyście 6 sierpnia, i celebracje trwają w ramach dni poświątecznych aż do 13 sierpnia włącznie, o czym więcej w tym tekście. Jednak ikona Przemienienia jest ważna nie tylko w tym okresie. Spotkałam się ze stwierdzeniem, iż każdy ikonograf powinien zacząć realizację swego powołania od pisania właśnie ikony Przemienienia. Czemu? Bo to Przemienienie ukazuje Boskie Energie, Niestworzoną Światłość. A ikona jest oknem na tę Boską rzeczywistość. Ikona pomaga w nawiązywaniu oraz pogłębianiu relacji z Bogiem oraz Jego świętymi. A wszystko to opiera się na uczestnictwie w Światłości, Niestworzonej, Wiekuistej, Której Noc Nigdy Nie Dosięga.

4eef1f92285d58_70133411.jpg

Centrum ikony stanowi Chrystus stojący na wysokiej górze, otoczony mandorlą. Ten motyw zajmuje większą część obrazu, jest w jego górnej i środkowej części. Ta ikona ujawnia, Czytaj dalej „Ikona Przemienienia Pańskiego”

Ikona Ojców I Soboru Powszechnego

Niedziela po Wniebowstąpieniu, a przed Zesłaniem Ducha Świętego, poświęcona jest pamięci Ojców I Soboru Powszechnego, o czym więcej w tym wpisie.

Ikona tego dnia ma przeróżne warianty, tutaj opiszę tylko jeden główny, wspominając o innych. Sytuacja dosyć znamienna, gdyż ikony pozostałych soborów powszechnych mają raczej podobny wygląd, adekwatny do opisywanej tu wersji.

Nikea-arius.jpg

Zatem, opisywana tu wersja, która też ma różne odmiany, to zgromadzenie uczestników owego soboru w półokręgu. Półokrąg na ikonach zawsze Czytaj dalej „Ikona Ojców I Soboru Powszechnego”

Ikona Wniebowstąpienia Pańskiego

Ikonografia święta Wniebowstąpienia Pańskiego, obchodzonego na czterdziesty dzień od Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego, jest dosyć charakterystyczna, w ramach niech występują tylko pewne drobne różnice. Zalicza się również do najstarszych tematów ikonograficznych – do naszych czasów zachowała się ilustracja z aramejskiego Ewangeliarza Rabbuli z VI wieku, i od której nie odbiegają współczesne ikony i freski przedstawiające Wniebowstąpienie Chrystusa.

ascension-rabbula-gospels-small
Rycina w Ewangeliarzu Rabbuli

Na ikonie możemy wyróżnić dwa „poziomy” – ten górny, Niebiański, oraz dolny, ziemski. W tej górnej partii widzimy Chrystusa – Jego postać jest dużo mniejsza, niż osób stojących na dole. Ma to wskazać na ten fakt, iż Czytaj dalej „Ikona Wniebowstąpienia Pańskiego”

Zstąpienie do Otchłani – ikona Paschy

Chrystus zmartwychwstał!
To niewątpliwie najważniejsze prawosławne zawołanie, niezależnie od kultury, uwarunkowań historycznych, rytu.
To kwintesencja najważniejszego święta chrześcijańskiego: Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, Wielkanocy, o jego prawosławnych obchodach więcej w tym miejscu. Więc, siłą rzeczy, najważniejszą ikoną jest zstąpienie czy też zejście do Otchłani – osobiście, zawsze gdy ją widzę, robi mi się ciepło na sercu, pojawia się choć trochę radości i nadziei. ChomikImageklas.jpgTa ikona jest najważniejszą spośród tych dotyczących świąt paschalnych, a te są przecież Świętem Świąt i Uroczystością Uroczystości. Inne paschalne ikony prezentują: niewiasty u grobu, św. Marią Magdalenę spotykającą Zmartwychwstałego, Chrystusa rozmawiającego z uczniami w drodze do Emmaus, próbę apostoła Tomasza. Istnieją też przedstawienia niekanoniczne, powstałe pod wpływem zachodnim – ukazujące sam moment powstania z grobu, Chrystusa z chorągwią, padającą straż, aniołów wokół itd. Jednak ta ikona nie ukazuje sedna sprawy: Czytaj dalej „Zstąpienie do Otchłani – ikona Paschy”

Płaszczanica – prawosławny Grób Pański

Od popołudnia Wielkiego Piątku do wieczoru Wielkiej Soboty w cerkwiach na środku stoi płaszczenica/płaszczanica – w Polsce są dwa warianty wymowy. Ten cerkiewnosłowiański wyraz oznacza po prostu „płótno”. Bo Chrystus po Swej śmierci został zdjęty z Krzyża i owinięty właśnie w płótno, z mirrą, zgodnie z żydowską tradycją. Płaszczanica zostaje wyniesiona na koniec wieczerni Wielkiego Piątku, nazywanej też nabożeństwem „zdjęcia z Krzyża”. Wówczas śpiewa się taki troparion:
Dostojny Józef z drzewa zdjął przeczyste Twoje Ciało, całunem czystym owinął i wonnościami namaściwszy w nowym złożył grobie, w cerkiewnosłowiańskim: Blagoobraznij Iijosif s dreva snem Preczistoje Telo Twoje, i plaszczaniceju czistoju obwiw, i woniam wo grobe nowie pokryw polożi.
Jak widać, w cerkiewnosłowiańskim jako ów całun występuje właśnie słowo „płaszczanica”, które jednak może się kojarzyć i w języku polskim z płaszczem – czyli okryciem.

20160430_152221_LLS-EFFECTSa

Płaszczanica zostaje odniesiona za ikonostas, na ołtarz – gdzie będzie do święta Wniebowstąpienia – w trakcie Czytaj dalej „Płaszczanica – prawosławny Grób Pański”

Ikona tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy – Niedzieli Palmowej

Niezależnie od lokalnej tradycji, ikona święta wjazdu Pańskiego do Jerozolimy (o którego treści więcej tutaj), obchodzonego zawsze na tydzień przed Wielkanocą, w tzw. Niedzielę Palmową, ma bardzo podobny schemat. Ikona ta powinna być wyniesiona na środek świątyni w Sobotę Łazarza wieczorem, ewentualnie w Niedzielę Palmową rano ; jest ona również niesiona na czele procesji tego dnia, jeśli tylko takowa się odbywa(więcej o liturgice tego dnia w tym wpisie); to wydarzenie stanowi również popularny motyw fresków cerkiewnych.

aplawefma3
Koptyjska ikona

W centrum widzimy Jezusa Chrystusa siedzącego na osiołku – ok, czasem trochę przypomina konia, jednak wskazaniem na gatunek zwierzęcia jest pokorne schylenie jego głowy, jeśli nie przypomina właściwego czworonoga kopytnego. Jezus prawą ręką błogosławi witający Go lud, zaś w lewej Czytaj dalej „Ikona tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy – Niedzieli Palmowej”