Zstąpienie do Otchłani – ikona Paschy

Chrystus zmartwychwstał!
To niewątpliwie najważniejsze prawosławne zawołanie, niezależnie od kultury, uwarunkowań historycznych, rytu.
To kwintesencja najważniejszego święta chrześcijańskiego: Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, Wielkanocy, o jego prawosławnych obchodach więcej w tym miejscu. Więc, siłą rzeczy, najważniejszą ikoną jest zstąpienie czy też zejście do Otchłani – osobiście, zawsze gdy ją widzę, robi mi się ciepło na sercu, pojawia się choć trochę radości i nadziei. ChomikImageklas.jpgTa ikona jest najważniejszą spośród tych dotyczących świąt paschalnych, a te są przecież Świętem Świąt i Uroczystością Uroczystości. Inne paschalne ikony prezentują: niewiasty u grobu, św. Marią Magdalenę spotykającą Zmartwychwstałego, Chrystusa rozmawiającego z uczniami w drodze do Emmaus, próbę apostoła Tomasza. Istnieją też przedstawienia niekanoniczne, powstałe pod wpływem zachodnim – ukazujące sam moment powstania z grobu, Chrystusa z chorągwią, padającą straż, aniołów wokół itd. Jednak ta ikona nie ukazuje sedna sprawy: Czytaj dalej „Zstąpienie do Otchłani – ikona Paschy”

Reklamy

Płaszczanica – prawosławny Grób Pański

Od popołudnia Wielkiego Piątku do wieczoru Wielkiej Soboty w cerkwiach na środku stoi – w Polsce są dwa warianty wymowy – płaszczenica/płaszczanica; ten cerkiewnosłowiański wyraz oznacza po prostu „płótno”. Bo Chrystus po Swej śmierci został zdjęty z Krzyża i owinięty właśnie w płótno, z mirrą, zgodnie z żydowską tradycją. Płaszczanica zostaje wyniesiona na koniec wieczerni Wielkiego Piątku, nazywanej też nabożeństwem „zdjęcia z Krzyża”. Wówczas śpiewa się taki troparion:
Dostojny Józef z drzewa zdjął przeczyste Twoje Ciało, całunem czystym owinął i wonnościami namaściwszy w nowym złożył grobie, w cerkiewnosłowiańskim: Blagoobraznij Iijosif s dreva snem Preczistoje Telo Twoje, i plaszczaniceju czistoju obwiw, i woniam wo grobe nowie pokryw polożi.
Jak widać, w cerkiewnosłowiańskim jako ów całun występuje właśnie słowo „płaszczanica”, które jednak może się kojarzyć i w języku polskim z płaszczem – czyli okryciem.

20160430_152221_LLS-EFFECTSa

Płaszczanica zostaje odniesiona za ikonostas, na ołtarz – gdzie będzie do święta Wniebowstąpienia – w trakcie Czytaj dalej „Płaszczanica – prawosławny Grób Pański”

Ikona tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy – Niedzieli Palmowej

Niezależnie od lokalnej tradycji, ikona święta wjazdu Pańskiego do Jerozolimy (o którego treści więcej tutaj), obchodzonego zawsze na tydzień przed Wielkanocą, w tzw. Niedzielę Palmową, ma bardzo podobny schemat. Ikona ta powinna być wyniesiona na środek świątyni w Sobotę Łazarza wieczorem, ewentualnie w Niedzielę Palmową rano ; jest ona również niesiona na czele procesji tego dnia, jeśli tylko takowa się odbywa(więcej o liturgice tego dnia w tym wpisie); to wydarzenie stanowi również popularny motyw fresków cerkiewnych.

aplawefma3
Koptyjska ikona

W centrum widzimy Jezusa Chrystusa siedzącego na osiołku – ok, czasem trochę przypomina konia, jednak wskazaniem na gatunek zwierzęcia jest pokorne schylenie jego głowy, jeśli nie przypomina właściwego czworonoga kopytnego. Jezus prawą ręką błogosławi witający Go lud, zaś w lewej Czytaj dalej „Ikona tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy – Niedzieli Palmowej”

Ikona św. Jana Klimaka, a właściwie Drabiny do Raju

Jak tytuł wskazuje – owszem, patron czwartej niedzieli wielkopostnej, o której więcej tutaj, ma swoją ikonę. Jednak już sam jego przydomek – „Drabiniarz” – sugeruje, zazwyczaj on na tej ikonie jest z boku, a centralne miejsce zajmuje drabina. Ba, wręcz na pustyniach Egiptu wykształcił się typ ikony „Drabina do Raju”, gdzie autora tego traktatu o tej nazwie – rzeczonego mnicha Jana – nawet nie ma. Ikona ta potem się rozprzestrzeniła na inne tradycje prawosławne. Postać świętego Jana na niej wyraźniej widnieje, a czasem – można by rzec – obecna jest tylko autorskim duchem.

ChomikImage4c.jpg

Przypatrzmy się najpierw drabinie. Powinna ona mieć Czytaj dalej „Ikona św. Jana Klimaka, a właściwie Drabiny do Raju”

Ikona Zwiastowania

Tekst z okazji dziewięciu miesięcy przed Bożym Narodzeniem, czyli dzisiejszego święta, o którym więcej tutaj.

Na początku należy zaznaczyć, iż ikonę Zwiastowania, czyli Dobrej Nowiny, cechują zazwyczaj jasne, żywe kolory, wyrażające radość i że dzisiaj naszego Zbawienia początek, jak to głosi troparion prazdnika.

ChomikImagea4

Prawie całą powierzchnię ikony zajmują dwie postaci: po lewej archanioła Gabriela – rozpoznajemy go po skrzydłach – zaś po prawej Dziewicę Marię, która dzięki temu zdarzeniu ma stać się Bogurodzicą. Anioł jest ukazany Czytaj dalej „Ikona Zwiastowania”

6 stycznia – święto Objawienia Pańskiego (Epifania) liturgicznie

Jako że 6 stycznia – czyli dzień Objawienia Pańskiego – jest jednym z najstarszych i najchwalebniejszych świąt chrześcijańskich (więcej o jego treści tutaj), to jego obrzędy liturgiczne i ludowe należą do najbogatszych z całego roku.

12509052_10153738819596886_8996885156539554748_n.jpg
Kolor liturgiczny to raczej biały, jak na Paschę, Boże Narodzenie i Przemienienie Pańskie. W niektórych tradycjach można spotkać się z niebieskim – zapewne skojarzenie z wodą.

I WIELKIE POWIECZERZE
Sprawowane w wigilię święta wieczór, 5 stycznia; w parafiach powieczerza sprawowane są rzadko, tylko na wielkie okazje. Łączy się ono z litiją.

1. Melorecytowane modlitwy początkowe i psalmy (4, 6, 12, 24, 30, 90 – w praktyce parafialnej część jest pomijana), aż rozlega się pierwszy zwycięski śpiew:  Czytaj dalej „6 stycznia – święto Objawienia Pańskiego (Epifania) liturgicznie”

Dodekameron, czyli 12 świętych dni i wieczorów (rozpiska)

Chrystus się rodzi! – tymi słowami, będącymi pierwszymi Kanonu Bożego Narodzenia, pozdrawiają się prawosławni chrześcijanie od dzisiaj, przez cały okres świętych dni.

Prawosławna Wigilia Bożego Narodzenia, 24 grudnia, to pierwszy ze świętych wieczorów, trwają one aż do Wigilii Objawienia Pańskiego włącznie – 5 stycznia. Z kolei od 25 grudnia do 6 stycznia włącznie – z wyjątkiem 5 stycznia – czyli od święta Bożego Narodzenia do święta Objawienia Pańskiego włącznie to tzw. święte dni, w słowiańskim żargonie nazywane Swiatki, zaś po grecku: Dodekameron.

DSC_0542.JPG

W tym czasie nie ma żadnego postu, nawet w środy i piątki, nie klęka się i nie bije pokłonów, szaty liturgiczne są raczej białe, prawiło modlitewne jest lżejsze, to tradycyjny czas na spotkania z rodziną i przyjaciółmi oraz zabawy, a także kolędy – w wielu miejscach wciąż można spotkać kolędników.

W nielicznych tradycjach, m. in. polskiej i ukraińskiej,  Czytaj dalej „Dodekameron, czyli 12 świętych dni i wieczorów (rozpiska)”