WIELKA NOC – CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ!

Pascha. Wielka Niedziela. Zmartwychwstanie Pańskie. Święto Świąt.

Resurrection2.jpg

Troparion Paschy:
Chrystus powstał z martwych,
śmiercią podeptał śmierć,
i będącym w grobach życie darował.

Zgodnie z obietnicą/nadzieją zeszłoroczną, trzecia, najnowsza część nagrań tegoż hymnu w kolejnych językach (24), w tym po polsku:

Jeśli ktoś jest uczciwy i pobożny, niech znajdzie radość w tej dobrej i pełnej światłości uroczystości. Jeśli ktoś jest sługą roztropnym, niech wejdzie ciesząc się do radości Pana swego. Jeżeli ktoś dźwigał postu udręki, niechże otrzyma dziś słuszną zapłatę. (…) [Pan] i uczynki przyjmuje i zamiary wita, i wysiłki szanuje i chęci pochwala. (…) Ci, co pościli i co nie pościli, weselcie się dziś. Uczta przygotowana, rozkoszujcie się wszyscy. Baranek przygotowany, niech nikt nie wyjdzie głodny. Wszyscy nasyćcie się ucztą wiary, wszyscy przyjmijcie bogactwo miłosierdzia.
[z Homilii Wielkanocnej św. Jana Chryzostoma czytanej w Paschalną Noc]

13151423_1230496710302905_4957052642953373339_n.jpg

Irmosy (pierwsze zwrotki) wszystkich pieśni Kanonu Paschy:

Czytaj dalej „WIELKA NOC – CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ!”

Reklamy

Anielski chór zadziwił się… – hymn Jutrzni Wielkiej Soboty

Eulogitaria (znane też jako Evlogitaria, Evlogetaria, tropary po nieporocznych, tropariony po nieskalanych, At-Tabrīkāt itp.) to jeden z hymnów Jutrzni Wielkiej Soboty (więcej o niej tutaj), pierwszy jasny zwiastun Zmartwychwstania w tej Wielkiej Ciszy nad Grobem Pańskim.

13119755_592276737614015_6700148423512599836_o.jpg

No bo – niby wszelkie stworzenie milczy, a jednak martwy Bóg spoczywający w grobie działa, zstępuje do Otchłani, zapoczątkowując dzieło Zmartwychwstania; same paradoksy (więcej o treści Wielkiej Soboty tu), o czym mówi ten hymn. Jest on śpiewany też na większości niedzielnych jutrzni w przeciągu roku, ale w wielu tradycjach często styl śpiew wielkosobotniego różni się od tego z jutrzni niedzielnych – ten w Świętą Sobotę jest bardziej rozciągnięty, choć i tak zawsze podstawą jest ton 5. Znane są jeszcze Eulogitaria za zmarłych oraz Eulogitaria święta Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy – mają one analogiczną strukturę i rytmikę. Najpierw podaję polskie tłumaczenie i tekst cerkiewno-słowiański, poniżej zaś, w tym samym wpisie, znajdują się nagrania w różnych językach tego hymnu. Dodam, że to prywatnie jeden z moich ulubionych:  Czytaj dalej „Anielski chór zadziwił się… – hymn Jutrzni Wielkiej Soboty”

Dzisiaj wisi na Drzewie … – hymn Wielkiego Piątku

Wielki Piątek w Prawosławiu ma bogatą hymnografię. Jest jednak pewien hymn, który jest śpiewany na dwóch nabożeństwach: na Jutrzni Wielkiego Piątku jako XV antyfona po szóstej z dwunastu Ewangelii oraz na szóstej godzinie w trakcie Królewskich Godzin Kanonicznych, przed czytaniem z Księgi Proroka Jeremiasza.

13116017_363870093783651_8276851016076422369_o.jpg

Co więcej, na Jutrzni Wielkiego Piątku w trakcie śpiewu tego hymnu kapłan uroczyście wynosi zza ikonostasu Krzyż, który stawia następnie  na środku świątyni; niestety, w Polsce ten zwyczaj zanikł, w Rosji powoli jest przywracany, gdzie indziej zawsze praktykowany. Bywa też obyczaj, iż tę antyfonę najpierw śpiewa sam główny celebrans, a potem dopiero chór i/lub wierni; dzieje się tak zwłaszcza, gdy nabożeństwu przewodniczy biskup. Więcej o wielkopiątkowych służbach można poczytać tutaj, zaś o samym przesłaniu Wielkiego Piątku tekst (wraz z nagraniami i ikonami) znajduje się w tym miejscu. Czytaj dalej „Dzisiaj wisi na Drzewie … – hymn Wielkiego Piątku”

Twej Mistycznej Wieczerzy… – hymn Wielkiego Czwartku

Zwyczajowo to troparion jest najważniejszym hymnem dnia. I owszem, w przypadku Wielkiego Czwartku troparion tegoż jest istotny, jednak głównym hymnem wydaje się być… Cóż, pierwotnie jedna z modlitw przed Eucharystią. Czytana w domu przez każdego prawosławnego chrześcijanina przygotowującego się do przyjęcia Eucharystii. Czytana lub melorecytowana przez kapłana na każdej Boskiej Liturgii tuż przed Eucharystią wiernych.

phoca_thumb_l_dsc_2369.jpg

Jednak w dniu ustanowienia sakramentu Eucharystii ta modlitwa jest nie recytowana, lecz śpiewana. I powtarzana wielokrotnie, jakby sygnalizując, iż od tej pierwszej Boskiej Liturgii, jaka miała miejsce w jerozolimskim Wieczerniku w paschalny (żydowski) wieczór, Liturgia będzie sprawowana aż do skończenia świata, bo bramy piekielne Cerkwi nie przemogą. To jednocześnie przedsmak wiecznych, paschalnych godów Baranka, niebiańskiej uczty. Boska Liturgia Wielkiego Czwartku jest skonstruowana właśnie jako dosyć powolna, w której wierni mają  Czytaj dalej „Twej Mistycznej Wieczerzy… – hymn Wielkiego Czwartku”

By Wielki Czwartek był prawdziwie wielkim (felieton)

WSTĘPNIE
Święty i Wielki Czwartek, jak każdy inny dzień Świętego i Wielkiego Tygodnia, powinien być jednym z najważniejszych dni dla każdego prawosławnego chrześcijanina – to kontekst indywidualny – ale i dla całej parafii – to kontekst wspólnotowy. Oczywiście, Wielki Czwartek zaczyna jednak Triduum Paschalne, dlatego też przewyższa trzy wcześniejsze dni Wielkiego Tygodnia. Ba, Ojcowie Cerkwi przez kilka pierwszych wieków zaliczali Wielki Czwartek do grona 12 największych świąt, choć Wielki Tydzień ma swoją odrębną, szczytową rangę. W tradycji koptyjskiej po dziś dzień Wielki Czwartek należy do grona 14 największych świąt. To pokazuje, jak ważny jest ten dzień.

16464652874_e3a52448f7_b.jpg

W Triodzie Postnej mamy zapisane wszystko odnośnie tego dnia; lektura hymnów i komentarzy odnośnie spraw liturgicznych pozwala zauważyć, iż w wielu parafiach – mam wrażenie, zwłaszcza w Polsce – w praktyce mijamy się z tymi zapisami, i to mocno. Tu nie chodzi o to, by wypełnić wszystko co do joty, bo prawosławne księgi liturgiczne są dedykowane w pierwszej kolejności wspólnotom monastycznym, i wypełnienie tego dokładnie (czyli np. śpiewanie – a nie czytanie! – wszystkich sticher – bez pominięć!, i powtarzanie ich podaną liczbę razy) spowodowałoby to, że prawosławny wierny nie miałby innego wyboru, jak tylko ulokować się w najbliższej cerkwi z karimatą i śpiworem na okres Wielkiego Tygodnia. Ale chodzi o to, by zachować Ducha, i razem z Chrystusem przechodzić drogę Wielkiego Tygodnia.

Czego zatem nam brakuje w kwestii Wielkiego Czwartku, skoro wszystko mamy zapisane? 

Czytaj dalej „By Wielki Czwartek był prawdziwie wielkim (felieton)”

Nieustanna Pascha – refleksja metropolity Góry Liban Jerzego (Khodra)

Metropolita Jerzy – jeden z czołowych współczesnych arabskich teologów prawosławnych – mówi o tym, czym jest prawdziwa i nieustanna Pascha. Nie tylko w sam dzień święta, w Tygodniu Paschalnym, czy też w następnych dniach Pięćdziesiątnicy, kiedy może już mniej odczuwamy paschalność. Co istotne, autor używa aż pięć różnych arabskich słów związanych z wyrazem „przejście”. Oryginalny tekst ukazał się w sobotnim wydaniu libańskiej gazety „An-Nahar” (pol. „Dzień”), zaś moje tłumaczenie na cerkiew.pl tutaj

_7470231332295216658_n.jpg

Słowo „Pascha” oznacza Przejście; pierwotnie oznaczało ono przejście Hebrajczyków z Egiptu – ziemi niewolnictwa – do ziemi Obietnicy, czyli Palestyny. Chrześcijanie przejmując to słowo, nadali mu znaczenie ich przejścia w Chrystusie z grzechu do Wolności i Zbawienia. Czy przeciętny chrześcijanin rozumie, Czytaj dalej „Nieustanna Pascha – refleksja metropolity Góry Liban Jerzego (Khodra)”

Porządek liturgiczny Nocy Paschalnej

Wpis późniejszy, aniżeli jedenasta godzina (patrz Homilia Wielkanocna św. Jana Chryzostoma) w wyniku różnych czynników. Aczkolwiek przez swą długość, bogactwo i nade wszystko treść, warty oczekiwania ;P

Podam tu schemat, jak wygląda służba (de facto cykl nabożeństw) Nocy Paschalnej w rycie bizantyjskim; aczkolwiek należy tu zaznaczyć, iż tzw. zautrenia i początek jutrzni dosyć podobnie wyglądają w różnych rytach wschodnich.

I POŁUNOSZCZNICA PASCHALNA
O tej pisałam we wpisie Koniec Wielkiej Soboty = Koniec Triody Postnej, więc pozwolę sobie tylko zalinkować 😉 Grunt, że zaczyna się o około 23, przed północą.

II ZAUTRENIA
Od niej rozpoczyna się korzystanie z drugiej księgi liturgicznej, tzw. Triody Kwietnej lub Pentekostarionu, której treść obejmuje okres od Paschy do Niedzieli Wszystkich Świętych.
1. Śpiew hymnu Przyjdźcie otrzymać Światłość [we wszystkich tradycjach oprócz niektórych wschodniosłowiańskich], wierni zapalają od kapłana świece [wszędzie]

Ten hymn śpiewany jest dopóki dopóty wszyscy nie zapalą świeczek.

2. Okadzenie ołtarza, śpiew trzykrotny kapłanów, za każdym razem głośniejszy, hymnu (cs. Woskresenije Twoje):
Zmartwychwstanie Twoje Chryste Zbawicielu, aniołowie opiewają na Niebiosach,
i nam na ziemi, pozwól czystym sercem Ciebie wychwalać.

Stopniowo zapalają się wszystkie możliwe światła świątyni, a nie tylko te trzymane przez wiernych. Zostaje zdjęta/zsunięta zasłona ołtarzowa, otwierają się carskie wrota, jak odwalenie kamienia otwiera pusty grób. Carskich wrót od tego momentu nie zamyka się aż do Paschalnej Soboty! Otwarte wrota ikonostasu - symbol kamienai odwalonego od grobu.jpg

Krzyż (gdzieniegdzie mający drugą stronę, Czytaj dalej „Porządek liturgiczny Nocy Paschalnej”