Płaszczanica – prawosławny Grób Pański

Od popołudnia Wielkiego Piątku do wieczoru Wielkiej Soboty w cerkwiach na środku stoi płaszczenica/płaszczanica – w Polsce są dwa warianty wymowy. Ten cerkiewnosłowiański wyraz oznacza po prostu „płótno”. Bo Chrystus po Swej śmierci został zdjęty z Krzyża i owinięty właśnie w płótno, z mirrą, zgodnie z żydowską tradycją. Płaszczanica zostaje wyniesiona na koniec wieczerni Wielkiego Piątku, nazywanej też nabożeństwem „zdjęcia z Krzyża”. Wówczas śpiewa się taki troparion:
Dostojny Józef z drzewa zdjął przeczyste Twoje Ciało, całunem czystym owinął i wonnościami namaściwszy w nowym złożył grobie, w cerkiewnosłowiańskim: Blagoobraznij Iijosif s dreva snem Preczistoje Telo Twoje, i plaszczaniceju czistoju obwiw, i woniam wo grobe nowie pokryw polożi.
Jak widać, w cerkiewnosłowiańskim jako ów całun występuje właśnie słowo „płaszczanica”, które jednak może się kojarzyć i w języku polskim z płaszczem – czyli okryciem.

20160430_152221_LLS-EFFECTSa

Płaszczanica zostaje odniesiona za ikonostas, na ołtarz – gdzie będzie do święta Wniebowstąpienia – w trakcie Czytaj dalej „Płaszczanica – prawosławny Grób Pański”

Reklamy

Ikona Ukrzyżowania

W Wielki Piątek Cerkiew gromadzi się wokół Umęczonego i Ukrzyżowanego Chrystusa – o tych celebrach mówi ten wpis. Na środku stoi Krzyż z Ukrzyżowanym – wyniesiony w noc z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek na nabożeństwie 12 Ewangelii Pasyjnych – lub wręcz cała konstrukcja Golgoty, więc tylko w niektórych parafiach przy wejściu do świątyni lub z boku przed ikonostasem zostaje umieszczona ikona Ukrzyżowania. Motyw Ukrzyżowania jest jednak popularny na domowych ikonach, a także na cerkiewnych freskach.

Prawosławna ikona Ukrzyżowania może być w wersji minimalistycznej: widać samego Chrystusa na Krzyżu; w wersji średniej – u stóp Krzyża stoją Bogurodzica i św. Jana, czasem inne niewiasty, setnik; oraz w wersji rozbudowanej – z dwoma ukrzyżowanymi łotrami po obydwu bokach Jezusa oraz kilkoma rzymskimi żołnierzami.

crusicsis

Najważniejszym na tej ikonie jest Czytaj dalej „Ikona Ukrzyżowania”

Ikona Mistycznej Wieczerzy

Kościół prawosławny w Wielki Czwartek uobecnia cztery wydarzenia, ściśle związane ze sobą, jak czytamy w synaksarionie tego dnia: Boskie umycie nóg; Tajemną Wieczerzę i ustanowienie Świętych Tajemnic; niezwykłą modlitwę i w końcu zdradę; więcej o treści tego Dnia, razem z nagraniami, w tym artykule, natomiast o liturgicznym urzeczywistnieniu tych wydarzeń – również z materiałami multimedialnymi – w tym miejscu.

ChomikImageczw22

Jak od razu zauważamy, na Wschodzie raczej nie stosujemy określenia „Ostatnia Wieczerza”, więc sformułowanie „obraz Ostatniej Wieczerzy” czy „ikona Ostatniej Wieczerzy” są nie do końca dla nas poprawne. Mówimy za to „Mistyczna Wieczerza” lub „Tajemna Wieczerza”. Powody są dwa: Czytaj dalej „Ikona Mistycznej Wieczerzy”

Namaszczenie w Betanii – ikona Wielkiej Środy

Wielkośrodowy wieczór Chrystus spędza na wieczerzy w Betanii, w domu faryzeusza Szymona Trędowatego. W trakcie tej kolacji dzieje się coś niezwykłego, mającego skutek natychmiastowy (zdrada Judasza), i będący zarazem proroctwem (przygotowanie do pogrzebu). Mianowicie, anonimowa kobieta – bez imienia, a jednak dorocznie wspominana w cerkwiach całego świata w Świętą Środę – wylewa bardzo drogi olejek nardowy na głowę Chrystusa. Tradycja cerkiewna łączy tę kobietę z jawnogrzesznicą, która się nawróciła, i która wyciera włosami i olejkiem stopy Zbawiciela.

d3562bc20f90ed09f707ae529321d09b (1)

Ikony przedstawiające to zdarzenie są dosyć różne, co po części Czytaj dalej „Namaszczenie w Betanii – ikona Wielkiej Środy”

Panny roztropne i nierozsądne – ikona Wielkiego Wtorku

Wielki Wtorek to, można by rzec, dzień słynnych przypowieści wygłoszonych przez Chrystusa, o czym więcej tutaj. Wśród nich znalazła się ta o dziesięciu pannach – pięciu roztropnych i pięciu nierozsądnych (Mt 25, 1-13).

Ikona czy też fresk przedstawiający tę przypowieść jest bardzo czytelny.

ChomikImagecccccccccccc.jpg

Z prawej strony widzimy konstrukcję budowlaną, na którą Czytaj dalej „Panny roztropne i nierozsądne – ikona Wielkiego Wtorku”

Chrystus Oblubieniec – ikona trzech pierwszych dni Wielkiego Tygodnia

Cały Wielki Tydzień poświęcony jest Jezusowi Chrystusowi, Bogoczłowiekowi. Chrystusowi Cierpiącemu. Najpierw psychicznie, potem też fizycznie. Już od Soboty Łazarza nie ma celebracji świętych dnia – ich imiona wymienia się tylko przy rozesłaniu, aczkolwiek i ono zaczyna się od Chrystusa – prawie każdego dnia w inny sposób. Również od Soboty Łazarza w zasadzie nie sprawuje się dodatkowych nabożeństw w jakichś intencjach – czy to za zmarłych, czy żywych. Nie skupiamy się również na swoich bolączkach czy pragnieniach – mieliśmy 40 dni na analizy i działania w tych sprawach.

Dlatego też od jutrzni Wielkiego Poniedziałku, do jutrzni Wielkiego Czwartku niewłącznie (więcej o liturgice trzech pierwszych dni tutaj), na środku cerkwi stoi ikona Chrystusa, czasem może być to wielkoformatowa postać. Chrystus Nauczający, a jednak najczęściej: tzw. Chrystus Oblubieniec. Kapłan powinien wynieść tę ikonę w trakcie wspomnianej jutrzni, przy śpiewie troparionu Oto Oblubieniec nadchodzi… Mamy odpowiedź, skąd taka nazwa. Ba, jutrznie trzech pierwszych dni Wielkiego Tygodnia często są nazywane „Jutrznią Oblubieńca” lub „Służbą/Nabożeństwem Oblubieńca”.

ChomikImageoblubien.jpg
Chrystusa wjeżdżającego tryumfalnie do Jerozolimy powitaliśmy dzień wcześniej, w Niedzielę Palmową. Jednak patrzymy na tę ikonę, i coś Czytaj dalej „Chrystus Oblubieniec – ikona trzech pierwszych dni Wielkiego Tygodnia”

Ikona tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy – Niedzieli Palmowej

Niezależnie od lokalnej tradycji, ikona święta wjazdu Pańskiego do Jerozolimy (o którego treści więcej tutaj), obchodzonego zawsze na tydzień przed Wielkanocą, w tzw. Niedzielę Palmową, ma bardzo podobny schemat. Ikona ta powinna być wyniesiona na środek świątyni w Sobotę Łazarza wieczorem, ewentualnie w Niedzielę Palmową rano ; jest ona również niesiona na czele procesji tego dnia, jeśli tylko takowa się odbywa(więcej o liturgice tego dnia w tym wpisie); to wydarzenie stanowi również popularny motyw fresków cerkiewnych.

aplawefma3
Koptyjska ikona

W centrum widzimy Jezusa Chrystusa siedzącego na osiołku – ok, czasem trochę przypomina konia, jednak wskazaniem na gatunek zwierzęcia jest pokorne schylenie jego głowy, jeśli nie przypomina właściwego czworonoga kopytnego. Jezus prawą ręką błogosławi witający Go lud, zaś w lewej Czytaj dalej „Ikona tryumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy – Niedzieli Palmowej”